Hội thảo quốc tế "Bẫy thu nhập trung bình: kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam"

Sáng ngày 18-3-2016, Trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG-HCM đã tổ chức hội thảo "Bẫy thu nhập trung bình: kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam", do TT Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) và TT Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách Quốc gia (TTNCCL&CSQG) của Trường phối hợp tổ chức.

 

Đến dự hội thảo về phía khách mời có: GS.TS. Nguyễn Thanh Nam - Trưởng ban KH&CN-ĐHQG-HCM; TS. Erwin Schweisshelm - Trưởng đại diện của FES tại Việt Nam; đại diện từ Tổng Lãnh sự quán Mỹ, Tổng Lãnh sự quán Đức; GS. Hanjor Herr - Đại học Kinh tế - Luật Berlin – Đức; TS. Gator Arya Putra - TT Nghiên cứu Chiến lược, Jakata - Indonesia; GS. Mustafiz Rahman - CEO - Trung tâm Đối thoại Chính sách (CPD), Dhaka, Bangladesh; PGS.TS. Võ Trí Hảo - Phó Trưởng Khoa Luật - ĐH Kinh Tế TP.HCM; TS. Phạm Sỹ Thành – GĐ Chương trình nghiên cứu Kinh tế Trung Quốc thuộc VEPR (VCES) v.v..


 

 

PGS.TS. Võ Văn Sen - Hiệu trưởng nhà trường phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Việt Thành

Phía trường ĐHKHXH&NV có PGS.TS. Võ Văn Sen - Hiệu trưởng Nhà trường; TS. Trần Anh Tiến - Phó trưởng phòng QLKH-DA; TS. Trương Minh Vũ - Giám đốc Trung tâm SCIS; ThS. Nguyễn Thế Trung - Phó Giám đốc Trung tâm NCCL&CSQG cùng các giảng viên Khoa Xã hội học, Nhân học, Khoa Quan hệ Quốc tế cùng đến tham dự.


PGS.TS. Võ Văn Sen - Hiệu trưởng nhà trường phát biểu cảm ơn sự chung sức của các đơn vị đối tác như Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (Đức), Trung tâm nghiên cứu Kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), các nhà nghiên cứu đến từ các tỉnh thành, các trường đại học hỗ trợ và tham dự hội thảo. Sự phối hợp giữa các đơn và nhà Trường – dù mới là những hoạt động đầu tiên - đóng vai trò nền tảng thúc đẩy các các hoạt động nghiên cứu khoa học, kiến tạo ra thêm các diễn đàn tương tác chính sách, thông tin đến doanh nghiệp, giới truyền thông, cũng như cộng đồng trong tương lai. PGS.TS. Võ Văn Sen chia sẻ thêm những vấn đề của năm 2015, một năm có nhiều sự kiện đặc biệt – năm cuối cùng trong Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011-2015 và cũng là năm bản lề trong Chiến lược phát triển kinh tế - Xã hội Việt Nam giai đoạn 2011-2020, kinh tế Việt Nam tăng trưởng 6,5%, tạo đà thuận lợi cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Năm 2015 cũng là một thời điểm hội nhập quan trọng khi Việt Nam đã tham gia đàm phán, ký kết và chuẩn bị thông qua hàng loạt Hiệp định thương mại tự do quan trọng. Trong số đó phải kể đến Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định thương mại Tự Do Việt Nam-EU. Nhà trường quan tâm đến vấn đề “tri thức” được xem là sức mạnh và cần được lan tỏa bằng nhiều kênh, nhiều hình thức khác nhau. Tầm nhìn của một đại học nghiên cứu của Trường ĐH KHXH&NV được thể hiện bằng sự hiện diện của các nhóm nghiên cứu chuyên sâu và các trung tâm nghiên cứu mạnh của Trường. Sự hiện diện này được lan tỏa ở nhiều cấp độ, nhiều thành phần trong nước lẫn quốc tế, trong các hoạt động khoa học, hoạt động thảo luận chính sách, thúc đẩy truyền bá thông tin đến xã hội - cộng đồng. Hội thảo hôm nay là một trong những hoạt động cụ thể hóa tầm nhìn và chủ trương đó.


 

Ông Erwin Schweisshelm - Trưởng đại diện của FES phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Việt Thành

Ông Erwin Schweisshelm - Trưởng đại diện của FES, phát biểu đáp từ và có nhận định về Việt Nam, với nhiều thay đổi hơn 26 năm qua. Trong những năm tới sẽ có nhiều thay đổi khi Việt Nam tham gia vào TPP, nhưng điều đó đó không có nghĩa là Việt Nam có con đường phát triển hoàn hảo, phải tránh đi được bẩy thu nhập trung bình (MIT), mà chúng ta cần chia sẻ kinh nghiệm từ các quốc gia như Indonesia, Bangladesh, hay từ Đức để tính đến các chính sách phát triển bền vững khi tham gia WTO và TPP, nhất là tập trung vào kinh nghiệm phát triển trong ngành dệt may được phát triển tốt hơn, đóng góp cho Việt Nam xây dựng các chính sách phù hợp với chủ trương của Đại hội Đảng XII đã đưa ra, đó là chia sẻ của ông sau hơn 4 năm làm việc tại Việt Nam.


Chủ đề của hội thảo "Bẫy thu nhập trung bình: kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam" sẽ bàn đến những khái niệm, tiến trình và bài học kinh nghiệm trong bối cảnh phát triển kinh tế thế giới và khu vực có nhiều biến động, nhất là tồn tại hiện tượng các nước phát triển đi sau rất khó khăn trong việc vươn lên mức thu nhập cao như các nước phát triển đi trước. Việt Nam vượt qua ngưỡng thu nhập thấp vào năm 2008 và đã gần một thập kỉ trôi qua vẫn chưa trở thành nước công nghiệp hiện đại với mức thu nhập trung bình cao, được các chuyên gia chú ý, phân tích trong suốt hội thảo.


Bẫy thu nhập trung bình (MIT) những khái niệm


Lý thuyết về lợi thế so sánh của Adam Smith nhấn mạnh việc khai thế các thế mạnh của các quốc gia. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung các thế mạnh thì quốc gia này sẽ gặp những rủi ro (như câu chuyện về cà phê, cao su ở Việt Nam hay về xuất khẩu dầu ở Nga), làm chậm tính năng động của phát triển của nền kinh tế. Vì công nghệ phát triển, các nước khác sẽ đầu tư phát triển công nghệ cao, ít nhấn công, lợi ích lớn bù đắp cho việc nhập khẩu ngay lập tức việc khai thác thế mạnh sẽ gặp nhiều rủi ro. Đối với các nước đang phát triển, lý thuyết này ám chỉ việc tập trung khai thác tài nguyên và phát triển sản xuất nông nghiệp dựa trên các lợi thế về mặt địa lý. Điều này đến lượt nó sẽ gia tăng khoảng cách về năng suất giữa các nước phát triển và đang phát triển được GS. Hanjor Herr (Đại học Kinh tế - Luật Berlin) chia sẻ. Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh đến những vấn đề các nước phải đối mặt như mối nguy hiểm tới từ sự tăng trưởng chậm lại của năng suất sản xuất ở các nước đang phát triển, vốn tập trung vào khai thác tài nguyên, hay từ nhu cầu ngưng trệ tương đối với các tài nguyên đó (giả thuyết Prebisch-Singer). Một quốc gia tập trung vào xuất khẩu tài nguyên sẽ dần khiến cho khu vực công nghiệp dựa vào xuất khẩu tài nguyên quốc gia đó bị ảnh hưởng tiêu cực (căn bệnh Hà Lan) như tỷ giá hối đoái bị định giá cao, giá cả các loại tài nguyên không ổn định; khuyến khích các hành vi trục lợi (rent-seeking và tham nhũng). Đối với các nước đang phát triển, lý thuyết này ám chỉ việc sản xuất tập trung các sản phẩm có trình độ công nghệ thấp, đối với các nước phát triển, lý thuyết này ám chỉ việc sản xuất tập trung vào các sản phẩm có trình độ công nghệ cao. Bằng việc phân bố hợp lý, phúc lợi hay lợi ích của toàn thế giới sẽ gia tăng dưới một số điều kiện nhất định (David Ricardo), lợi thế so sánh sẽ làm tăng khoảng cách về mặt năng suất giữa các nước đã và đang phát triển. MIT có thể xuất hiện ở bất cứ mức độ phát triển nào, từ cơ chế thị trường đẩy các quốc gia sử dụng công nghệ thấp, lao động thấp và khai thác vào sản xuất tài nguyên, tất cả những đặc điểm này không có lợi để giúp các nước bắt kịp những nước đi trước. Nhiều quốc gia đang phát triển có nhu cầu nội địa yếu, phần lớn bởi thu nhập và phân bổ thị trường không đồng đều (thu nhập, tiền lương, tập trung thị trường không thích hợp ở các nước đang phát triển dẫn tới bất bình đẳng; nhu cầu thấp làm giảm tính năng động và tăng trưởng năng suất của của nền kinh tế).


 

GS. Hanjor Herr trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Việt Thành


Từ những nhận định về mặt lý thuyết, GS. Hanjor Herr đưa ra kết luận cũng như kiến nghị, nếu không có sự can thiệp của chính phủ, bẫy thu nhập trung bình là không thể tranh khỏi. Sự can thiệp của chính phủ ở các mức độ khác nhau là cần thiết để phản ứng lại các lực lượng thị trường cản trở phát triển như chính sách công nghiệp, kiểm soát nhu cầu kinh tế ở tầm vĩ mô (giảm thâm hụt cán cân thanh toán, tái phân bổ thu nhập cân bằng hơn để thúc đẩy tiêu dùng, ổn định đầu tư nội địa) và các chính sách khác. GS. Hanjor Herr cũng nhận mạnh ý kiến của nhà nghiên cứu Nhật Bản Kenichi Ohno (2015) nhấn mạnh tới ba lĩnh vực chính sách khác nhau để vượt qua bẫy thu nhập trung bình đó là chính sách công nghiệp; các chính sách xã hội bao gồm tái phân bổ thu nhập và thịnh vượng; quản lý vĩ mô... Ohno lập luận rằng "thiếu sự vắng công bằng trong chính sách công nghiệp là lí do dẫn tới bẫy thu nhập trung bình, trình trạng một quốc gia không thể vượt lên các giá trị kinh tế mà mình đã tạo ra dựa trên các lợi thế nhất định.


 

PGS.TS. Võ Trí Hảo trình bày tham luận. Ảnh: Việt Thành


PGS.TS. Võ Trí Hảo cũng trình bày những nghiên cứu của mình về cải cách kinh tế từ năm 1986 đến nay, trong đó nhấn mạnh đến cải cách quyền tư hữu và nút thắt kinh tế hiện này liên quan đến quyền tư hữu. Ông phân tích quyền tư hữu theo nghĩa hẹp, rời rạc, tách biệt đến tính nguyên thủy, phổ quát đến khái quát và nghĩa rộng. Trong tham luận của mình, PGS.TS. Võ Trí Hảo cho rằng tư hữu không phải là nguồn gốc của đau khổ hay xem tư hữu là tư hữu tư liệu sản xuất bất hợp pháp, kinh doanh là bất hợp pháp. Thành tựu của hiến pháp năm 2013 nói đến quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà luật pháp không cấm, hay không ghi danh mục kinh doanh, tòa án đảm bảo công lý và tiến tới kí kết các hiệp định (TPP...). Tuy nhiên còn nhiều rào cản, cản trở quyền tư hữu như ra lệnh cho quy luật kinh tế (bóp méo thị trường, cản trở doanh nghiệp dân doanh), tính rủi ro của thị trường, tham nhũng hay việc có bị quốc hữu hóa tài sản không đang là những yếu tố cản trở Việt Nam phát triển nền kinh tế thị trường bền vững, nhất là động lực để quốc gia thoái khỏi MIT.


MIT trong tương quan so sánh


Kinh tế chính trị của sự thay đổi thoát MIT: Góc nhìn của Bangladesh được GS. Mustafiz Rahman - CEO - Trung tâm Đối thoại Chính sách (CPD), Dhaka, Bangladesh trình bày những bài học kinh nghiệm trong việc thoát khỏi MIT. Bangladesh chỉ mới gia nhập nhóm thu nhập trung bình vào năm 2015, theo ngân hàng thế giới (WB), nhưng chỉ số GNI trên đầu người là 1080usd/người/năm (ngưỡng LMIE là 1045usd - 2015) nhưng vẫn là nước kém phát triển (LDC) với rất nhiều yếu điểm cấu trúc lớn. Bangladesh vẫn đang nỗ lực thoát khỏi LDC và LMIE khi cùng lúc thuộc vào cả 2 nhóm này. Dù không liên quan nhiều đến MIT mà vẫn đảm bảo sự chuyển đổi LMIE lên UMIE sau đó tới HIE, bằng cách tránh được MIT. Việ học hỏi kinh nghiệm của các nước và xác định các nguồn lực để duy trì hiện trạng tại Bangladesh là hết sức cần thiết. Gần đây, sự can thiệp chính sách chủ đạo của chính phủ tăng tự do hóa xuất khẩu, tỷ giá hối đoái dựa trên thị trường (được quản lí); liên kết chính trị - kinh doanh; liên kết công nghiệp - tài chính; nỗ lực hiện đại hóa (viễn thông, số hóa); sự nổi lên của nền chính trị kẻ mạnh lấy hết. Từ đó, nó có những tác động nhất định tăng trưởng GDP liên tục duy trì ở mức trên 6%; các thể chế vẫn còn yếu, thiếu vắng quản trị tốt, FDI ở mức thấp, nền chính trị đang có sự đối đầu, vấn đề bất bình đẳng... bản sắc kinh tế chính trị còn gây tranh cãi, sự trổi dậy của các lực lượng chính trị đối lập nhau, vai trò đồng tiền trong chính trị, độc quyền bầu cữ, tính chính danh chính trị, thiếu sự phân tán quyền lực và chính quyền địa phương yêu, xã hội dân sự bị thu hẹp. Bangladesh nhìn nhận các vấn đề này và tăng cường đối thoại, thảo luận và tương tác giữa các bên liên quan về quan điểm và mục tiêu chung, hoạt động dân sự mang tính thay đổi, vai trò của truyền thông thúc đẩy sự thay đổi, chống lại các nhân tố trục lợi. Làm được những điều này, Bangladesh mới thoát được MIT.


 

GS. Mustafiz Rahman trình bày tham luận. Ảnh: Việt Thành


GS. Gatot Ary Putra - Indonesia trình bày tham luận. Ảnh: Việt Thành

Hội thảo cũng nhận các ý kiến đóng góp chân thành về mặt chính sách hỗ trợ pháp lý để thoát khỏi MIT từ TS. Phạm Sỹ Thành, nhấn mạnh các vấn đề MIT của Trung Quốc: vấn đề của mô hình tăng trưởng và thoát bẫy thu nhập trung bình hay bài học kinh nghiệm từ GS Gatot Ary Putra - chia sẻ trong tham luận Indonesia - có kế hoạch phù hợp (Right Design) để thoái khỏi MIT. GS Gatot Ary Putra cho rằng bản chất của một quốc gia là xây dựng một kế hoạch phát triển phù hợp chứ không thể lấy Trung Quốc, Singapore hay Nhật Bản áp dụng cho mình, cần xây dựng nội lực, sức mạnh cạnh tranh lành mạnh giữa các nền kinh tế sẽ giúp cho Việt Nam phát triển bền vững như các Indonesia đã làm và vượt qua MIT.


Ở phần kinh tế chính trị trong phát triển công nghiệp và hiệp định thương mại tự do và MIT với các tham luận khác như Tác động của mối quan hệ nhà nước - doanh nghiệp tới sản xuất công nghiệp (1986-2012) của chuyên gia Vũ Thành Tự Anh - Chương trình Kinh tế Fullbright; TS. Nguyễn Thanh Hoàng với tham luận Đi hay ở? OFDI so với đầu tư nội địa; TS. Nguyễn Đức Thành với tham luận TPP và triển vọng kinh tế dài hạn của Việt Nam - Cơ hội thoát khỏi hay nguy cơ sao vào MIT?; TS. Đặng Quang Vinh - Viện nghiên cứu Quản lý Trung ương (CIEM) với tham luận Hội nhập quốc tế và tăng trưởng - Việt Nam và EU - Việt Nam FTA đã mang đến nhiều góc nhìn về chính sách, bài học thành công, thất bại, cũng như những bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam tranh khỏi MIT.


 

TS. Trương Minh Huy Vũ (ngồi giữa) bình luận tại hội thảo. Ảnh: Việt Thành

Phần thảo luận, TS. Trương Minh Huy Vũ - Giám đốc Trung tâm SCIS, đã có thêm bình luận về các vấn đề liên quan đến bẫy thu nhập trung bình mà Việt Nam đang đối diện, trong vấn đề này, TS. Vũ nhấn mạnh đến chất xám là yếu tố thúc đẩy Việt Nam thoát khỏi bẫy trung bình cũng nhận được sự đồng tình của PGS.TS. Võ Trí Hảo về vấn đề này. Hơn nữa quyền "tư hữu" hiện này tại Việt Nam đang được khôi phục có trật tự và tạo sự ổn định phát triển quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam, tạo nên cuộc sống tốt đẹp cho người dân cũng được PGS.TS. Võ Trí Hảo nhận mạnh thêm.


Hội thảo mở rộng với những câu hỏi đang diễn ra từ thực tế của cuộc sống và kết quả của hội thảo chúng ta còn có ý nghĩa hơn trong việc nhìn nhận các bài học kinh nghiệm, thực tế để Việt Nam xây dựng chính sách phát triển quốc gia phù hợp, tranh được MIT. Sáng ngày 18/3/2016, hội thảo sẽ tiếp tục tại Majestic, Đồng Khởi, Quận 1 tập trung vào các chủ đề hướng đến làn sóng hội nhập mới, mô hình phát triển cho Việt Nam sẽ tạo nên chất lượng tốt hơn trong tăng trưởng kinh tế; vai trò của công nghiệp dệt may đối các nền kinh tế mới v.v..

Phòng QLKH-DA

 


Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.