Sáng 14.8, Khoa Đông Phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) tổ chức Hội thảo khoa học “Công nghệ số trong bảo tồn di sản: Scan 3D, GIS, AI và Bảo tàng ảo”. Hội thảo tuyển chọn 25 tham luận chất lượng đưa vào kỷ yếu, tập trung vào ba nhóm chủ đề chính: ứng dụng công nghệ 3D và phục dựng di sản; xây dựng, quản lý bảo tàng số thông minh; đưa di sản số vào đời sống, giáo dục và phát triển.
Về phía khách mời, hội thảo có sự tham dự của TS. Trần Duy Hào, Giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Chuyên gia Star Global; ông Nguyễn Anh Thể, Đại diện Công ty TNHH Sản xuất Chế biến Thương mại Diệp Trường Phát; cùng các nhà khoa học, chuyên gia bảo tồn, cán bộ bảo tàng và đại diện các doanh nghiệp công nghệ. Về phía Nhà trường, hội thảo có sự góp mặt của PGS. TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường; PGS. TS Phan Thị Hồng Xuân, Trưởng khoa Đông Phương học; PGS. TS Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hóa học; TS. Bùi Thu Hằng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng Nhà trường; cùng các đại diện Phòng và thầy cô, học viên cao học, sinh viên có quan tâm đến lĩnh vực.
Phát biểu khai mạc, PGS. TS Lưu Văn Quyết khẳng định di sản chính là linh hồn và gốc rễ tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc. Theo thầy, công nghệ không thay thế hiện vật gốc mà đóng vai trò là cầu nối giúp câu chuyện lịch sử trở nên sinh động, gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Thầy nhấn mạnh: “Khi công nghệ được dẫn dắt bằng tri thức nhân văn, nó sẽ có một sức mạnh vô cùng kỳ diệu để lay động lòng người và đánh thức tình yêu quê hương đất nước”.
Trong báo cáo đề dẫn, PGS. TS Phan Thị Hồng Xuân phân tích bước chuyển quan trọng từ số hóa hiện vật đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái di sản số bền vững. Cô nhấn mạnh công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi tôn trọng sự thật lịch sử, tính xác thực khoa học và phục vụ con người. Đồng thời, cô gợi mở năm vấn đề then chốt: thống nhất chuẩn dữ liệu liên thông; bảo đảm tính xác thực và đạo đức di sản; lấy công chúng làm trung tâm; tăng cường hợp tác đa bên; phát triển nguồn nhân lực nhân văn số cùng mô hình vận hành dài hạn.
Chương trình diễn ra sôi nổi với 2 phiên tham luận, tập trung thảo luận các giải pháp ứng dụng công nghệ và mô hình quản lý di sản văn hóa trong kỷ nguyên số.
TS. Trần Duy Hào với tham luận “Bảo tàng số trong xu hướng chuyển đổi số di sản văn hóa tại Việt Nam: thực tiễn triển khai công nghệ tương tác thông minh 3D/360 tích hợp trợ lý ảo AI”. Nghiên cứu tập trung giải quyết hạn chế của mô hình tham quan một chiều, giúp tối ưu hóa trải nghiệm tương tác và cá nhân hóa cho khách tham quan.
ThS. Hà Việt Hùng, Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM, mang đến báo cáo “Sử dụng mẫu người 3D với chức năng tùy chỉnh để lưu giữ tư liệu và thiết kế mới mặt nạ hát bội Việt Nam”. Nghiên cứu đề xuất ứng dụng phần mềm 3D Daz Studio nhằm hệ thống hóa tư liệu mặt nạ Hát Bội cổ, hỗ trợ công tác biểu diễn truyền thống và sáng tạo tạo hình nhân vật mới.
TS. Hoàng Sơn Giang, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, trình bày tham luận “Chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam: cơ hội, thách thức và giải pháp”. Tác giả chỉ ra các khoảng trống quản lý và đề xuất mô hình hệ sinh thái số sáu trục nhằm chuyển dịch sang tiếp cận quản trị di sản bền vững, lấy cộng đồng làm trung tâm.
ThS. Nguyễn Trí Nghị, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, và tham luận “Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tại Đồng Nai”. Bài viết đánh giá thực trạng triển khai tour tham quan thực tế ảo 360 và số hóa 3D tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ sở dữ liệu và phát triển du lịch văn hóa.
ThS. Nguyễn Phương Duy với tham luận “Quản lý di sản tư liệu trong bối cảnh chuyển đổi số: đề xuất khung tích hợp dữ liệu và công nghệ mới nổi”. Nghiên cứu xây dựng khung quản lý ba trục liên kết, tạo cơ sở tham chiếu khoa học phục vụ công tác bảo tồn, lưu trữ và khai thác di sản tư liệu tại các thư viện công cộng.
Tổng kết hội thảo, PGS. TS Phan Thị Hồng Xuân nhận định, chuyển đổi số đang tạo nên bước ngoặt căn bản trong cách tiếp cận và ứng xử với di sản. Không còn dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ số hóa hay lưu trữ đơn thuần, các công nghệ hiện đại đã tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi quy trình: từ nhận diện, tư liệu hóa, bảo tồn cho đến nghiên cứu, diễn giải và phát huy giá trị. Từ đó, cô đề xuất ba hướng đi chiến lược: tăng cường nghiên cứu liên ngành; thúc đẩy các dự án ứng dụng thử nghiệm gắn với thực tiễn di sản Việt Nam; đồng thời hình thành mạng lưới hợp tác đa bên nhằm chuyển hóa lý thuyết thành các giải pháp, sản phẩm ứng dụng thiết thực phục vụ xã hội.
Hội thảo khép lại trong không gian học thuật, giàu gợi mở, mở ra chuỗi hợp tác thực tiễn của Nhà trường và các đối tác công nghệ nhằm gìn giữ và phát huy di sản bền vững cho các thế hệ tương lai. Các tham luận là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng đóng góp cho Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 04/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.
Một số hình ảnh tại hội thảo:
