Sáng 10.1, khoa Văn hóa học Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức buổi tọa đàm sau đại học với chuyên đề “Xây dựng và phát triển vấn đề nghiên cứu trong văn hóa học”. Chương trình là dịp để các nhà khoa học, giảng viên và nghiên cứu sinh cùng trao đổi về những vấn đề liên quan đến nghiên cứu văn hóa học.
Sự kiện có sự góp mặt của hai diễn giả là PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ - Trưởng Khoa Văn hóa học và TS. Phạm Văn Quang - Khoa Ngữ văn Pháp.
Lựa chọn và phát triển vấn đề nghiên cứu
Mở đầu chương trình, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ đã khẳng định Nghiên cứu văn hóa ở Việt Nam tồn tại hai khuynh hướng tích hợp và bổ trợ nhau cho phù hợp với điều kiện thực tế trong nước, đó là: Culturology (trường phái Nga-Xô) và Cultural Studies (trường phái Âu-Mỹ).
Theo PGS.TS, Culturology là hướng nghiên cứu văn hóa chú trọng tính toàn thể hệ thống văn hóa của một quốc gia dân tộc, vùng, xứ, khu vực, thế giới; chú trọng đến “các giá trị phổ quát (universal values)”, chủ trương nghiên cứu ưu tiên làm rõ các vấn đề truyền thống văn hóa và bản sắc văn hóa tộc người, đặc điểm, giá trị, chức năng, quy luật phát triển các thực hành văn hóa của cộng đồng… Đặc biệt, do cách tiếp cận chỉnh thể hệ thống, Culturology chưa chú trọng đến tính đa dạng của các thực hành văn hóa và tính chất không đồng đều của việc phân phối tri thức văn hóa giữa các cá nhân và nhóm trong xã hội trên thực tế. Tiếp đến, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ giải thích khái niệm về hướng nghiên cứu Cultural Studies: nghiên cứu từng bình diện cụ thể của hệ thống văn hóa trong những không gian và thời gian cụ thể, chú trọng đến tính vấn đề cụ thể, trong đó chủ trương trong bước tranh nền văn hóa tổng thể chứa đựng các giá trị và đặc điểm phổ quát có thể tồn tại những nhóm cá nhân đặc thù với kiểu thực hành văn hóa khác biệt, do vậy việc nghiên cứu các thực hành văn hóa phải đặt trong bối cảnh cụ thể, trong mối quan hệ với quản lý nhà nước.
Đồng thời, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ cũng đã làm rõ những khái niệm về Nghiên cứu cấu trúc - chức năng và Hậu cấu trúc. Ở phần Thực hành lựa chọn và phát triển vấn đề nghiên cứu, thầy cho rằng: “Vấn đề nghiên cứu cần phải sắc bén và có tầm, được lấy cơ sở từ phân tích lịch sử nghiên cứu vấn đề và thực tiễn xã hội”.
Khai thác lịch sử cuộc đời trong nghiên cứu thực địa
Tiếp nối chương trình, TS. Phạm Văn Quang - Khoa Ngữ văn Pháp đề cập đến vấn đề Lịch sử cuộc đời với bốn nội dung chính: khái niệm, mục đích; cách thức tiếp cận đa ngành; ba cách đọc dòng chảy cuộc đời và một số vấn đề về phương pháp trong quá trình nghiên cứu.
Dòng chảy cuộc đời là một cách diễn đạt mang tính thể loại, trong đó một người kể về cuộc đời mình hoặc một giai đoạn trong cuộc đời mình cho một hoặc nhiều người khác. Đây được xem như cuộc tìm kiếm và xây dựng một ý nghĩa cho cuộc đời từ những sự kiện thời gian cá nhân. Theo TS Phạm Văn Quang, mục đích của quá trình này là kết nối cội nguồn, tổng kết, tạo ý nghĩa mới cho cuộc đời và làm chứng về các biến cố sống trải.
Để đưa ra các cách thức tiếp cận đa ngành, TS Phạm Văn Quang chia sẻ những hướng nghiên cứu như: khôi phục một loại hình văn hóa bản địa, nghiên cứu hiện tượng khủng hoảng ý nghĩa và căn tính, từ ký ức cá nhân để tiếp cận ký ức dân tộc,...
Ngoài ra, TS. Phạm Văn Quang cho biết: “Dòng chảy cuộc đời như là tư liệu, xuất phát từ vũ trụ chủ quan của người kể, và nó cũng có thể được đọc dưới viễn tượng ký hiệu học”.
Buổi tọa đàm với sự tham dự của gần 100 giảng viên và nghiên cứu sinh. Ảnh chụp màn hình
Cuối chương trình, GS.TS Phan Thị Thu Hiền - Nguyên Trưởng khoa Hàn Quốc học chia sẻ: “Những tọa đàm như thế này là vô cùng cần thiết, bởi nó giống như một phần của chương trình đào tạo, hỗ trợ giảng viên và nghiên cứu sinh phát triển khả năng nghiên cứu của mình và cập nhật những phương pháp nghiên cứu mới”.
Chương trình “Chuỗi tọa đàm nghiên cứu sau đại học Khoa Văn hóa học” được xem là một nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch chiến lược của Khoa năm học 2021 - 2022 nhằm tiến hành nhiều hoạt động nâng cao chất và lượng của việc học tập, nghiên cứu khoa học.
ANH THY
