Sáng ngày 10.05, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã tổ chức Tọa đàm quốc tế "Đông phương nhã vận: nghiên cứu về kịch và ký lục Việt Nam - Trung Quốc". Sự kiện do Khoa Văn học chủ trì thực hiện, không chỉ là một hoạt động trao đổi học thuật thường niên mà sự kiện còn đánh dấu bước phát triển mới trong mối quan hệ hợp tác nghiên cứu giữa Việt Nam và Trung Quốc trong lĩnh vực nhân văn học, đặc biệt là nghiên cứu sân khấu truyền thống và văn bản cổ.
Tọa đàm quy tụ hơn 20 học giả đến từ các trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu như Đại học Bắc Kinh, Đại học Nhân dân Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Nghệ thuật Trung Quốc, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Trong không gian học thuật đa phương này, các nhà nghiên cứu đã cùng nhau mở ra đối thoại liên ngành, liên văn hóa, liên thời đại – nối kết từ văn học, sử học đến biểu diễn nghệ thuật, từ quá khứ tiền hiện đại đến dòng chảy hiện đại hóa nghệ thuật truyền thống.
Phát biểu khai mạc buổi tọa đàm, TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, khẳng định, tọa đàm lần này không chỉ là dịp để các học giả trao đổi học thuật, mà còn góp phần thúc đẩy sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa và nghệ thuật giữa Việt Nam và Trung Quốc. Thầy nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống càng trở nên cấp thiết. Những hình thức sân khấu dân gian, những văn bản ký lục cổ đang mang trong mình dòng chảy lịch sử, tinh thần và bản sắc của cả hai dân tộc.
TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, khẳng định, tọa đàm lần này không chỉ là dịp để các học giả trao đổi học thuật, mà còn góp phần thúc đẩy sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa và nghệ thuật giữa Việt Nam và Trung Quốc - Ảnh: SƠN TUYỀN
Cũng tại buổi tọa đàm, ông Từ Châu, Phó Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM, bày tỏ kỳ vọng vào sự phát triển lâu dài của các chương trình hợp tác học thuật giữa hai nước, xem đây là cầu nối bền vững để thắt chặt tình hữu nghị và giao lưu văn hóa Việt – Trung.
Ông Từ Châu, Phó Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM, phát biểu tại buổi tọa đàm - Ảnh: SƠN TUYỀN
Chương trình tọa đàm gồm năm phiên làm việc, tập trung vào ba nhóm nội dung chính: nghiên cứu sân khấu truyền thống, khảo sát các văn bản ký lục cổ, và thảo luận học thuật về giao lưu văn hóa. Các phiên thảo luận đầu tiên xoay quanh những phân tích học thuật về kịch nghệ truyền thống Việt – Trung. Tại đây, các vở diễn kinh điển như Đào hoa phiến, Tam quốc, Nhị Độ Mai... được đọc lại không chỉ dưới góc độ văn học hay sân khấu, mà còn như những tài liệu văn hóa phản ánh tâm thức xã hội, cảm xúc tập thể và những diễn ngôn về bản sắc. GS. Chen Jun, Đại học Bắc Kinh, mở đầu bằng bài tham luận về Đào hoa phiến như một không gian biểu đạt cảm xúc trong bối cảnh lịch sử Trung Quốc thế kỷ 20. TS. Nguyễn Thanh Phong, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, đã giới thiệu kết quả nghiên cứu về quá trình Việt hóa kịch bản Tam quốc ở Nam Bộ, như một ví dụ tiêu biểu về việc tiếp nhận và bản địa hóa văn hóa Trung Hoa trong môi trường Việt Nam.
GS. Chen Jun, Đại học Bắc Kinh, trình bày báo cáo ""Đào hoa phiến" (Quạt đào hoa) và lịch sử cảm xúc Trung Quốc thế kỷ 20" - Ảnh: SƠN TUYỀN
TS. Nguyễn Thanh Phong trình bày báo cáo "Tìm hiểu kịch bản tuồng hát bội Tam quốc diễn nghĩa ở Nam Bộ, Việt Nam"
Trong cùng mạch nghiên cứu này, nhiều học giả đã làm rõ tính chất chuyển thể và tái tạo của các tác phẩm hí kịch khi di chuyển từ không gian văn hóa này sang không gian văn hóa khác. TS. Chuang Chiu-chun, Đại học Thăng Long, tập trung vào quá trình lưu truyền và chuyển thể Nhị Độ Mai trong các loại hình sân khấu Việt, từ đó cho thấy tính linh hoạt của di sản và vai trò sáng tạo của cộng đồng tiếp nhận. Trong khi đó, GS. Zhang Jing, Viện Nghiên cứu Nghệ thuật Trung Quốc, mang đến một cách tiếp cận độc đáo khi đọc tranh Côn kịch như là phương tiện ghi chép lịch sử sân khấu, qua đó đặt ra mối liên hệ giữa thị giác, ký ức và nghệ thuật biểu hiện.
Bên cạnh các nghiên cứu về sân khấu, ở phiên tiếp theo của tọa đàm được dành cho việc phân tích các văn bản ký lục và tư liệu lịch sử, vốn là những nguồn dữ liệu quý giá cho việc tìm hiểu về sự hình thành và phát triển của mối quan hệ Việt – Trung qua các thời kỳ. Các học giả Việt Nam như TS. Nguyễn Hoàng Yến, TS. Nguyễn Văn Hoài, PGS.TS. Lê Quang Trường, TS. Lê Hồng Phước... đã trình bày chuỗi tham luận khảo sát các văn bản như Tây sương ký bản cải lương, Việt Nam du lịch ký, Thù vực chu tư lục, Bình định Giao Nam lục, An Nam đồ thuyết, Hoa di dịch ngữ… Trong các nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu không chỉ dừng ở việc giới thiệu tư liệu, mà còn tiến hành các thao tác phân tích, phê phán văn bản, so sánh dị bản, và đặt lại bối cảnh sản sinh để đánh giá giá trị học thuật và sử liệu.
Một điểm đáng chú ý là nhiều tham luận thể hiện rõ định hướng liên ngành trong cách tiếp cận. Trong đó, nghiên cứu của TS. Đỗ Thúy Hà về Hoa di dịch ngữ không chỉ là khảo sát từ điển học, mà còn là bước đầu cho việc tái hiện hệ thống ngữ âm tiếng Việt cổ trong bối cảnh Hán – Việt, mở ra hướng nghiên cứu ngôn ngữ học lịch sử có khả năng liên kết với văn bản học và sử học. Những nghiên cứu này góp phần bổ sung nền tảng tri thức bản địa, thúc đẩy việc hình thành các bộ cơ sở dữ liệu Hán Nôm phục vụ cho đào tạo và công bố quốc tế trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Cuối chương trình là phiên thảo luận mở mang tên “Khúc nhã vận”, nơi các nhà khoa học hai nước cùng trao đổi những triển vọng hợp tác tiếp theo trong nghiên cứu và đào tạo.
Sinh viên Đại học Bắc Kinh biểu diễn thổi sáo và kèn suona tại buổi toạ đàm - Ảnh: SƠN TUYỀN
Nhạc sĩ Văn Hai biểu diễn chơi đàn tranh tại buổi toạ đàm - Ảnh: SƠN TUYỀN
Tọa đàm quốc tế "Đông phương nhã vận: nghiên cứu về kịch và ký lục Việt Nam - Trung Quốc" không chỉ là một sự kiện khoa học thành công về mặt chuyên môn, mà còn là một thông điệp văn hóa có giá trị trong tiến trình mở rộng đối thoại học thuật Đông Á. Việc kết nối các nhà nghiên cứu từ nhiều thế hệ, nhiều chuyên ngành và nhiều thiết chế khác nhau đã góp phần thắp sáng lại những lớp nghĩa mới cho những văn bản cũ, đồng thời cho thấy sức sống bền bỉ của di sản khi được đặt trong dòng chảy tiếp biến và đối thoại liên văn hóa.
Một số hình ảnh của buổi tọa đàm:
THU THẢO - SƠN TUYỀN
