Thập niên 1620-1630 chứng kiến những bước chân đầu tiên của người Việt trên đất Nam Bộ, từ vùng đất Xuyên Mộc (BR-VT), theo dọc hai dòng sông Đồng Nai và sông Sài Gòn lập làng, lập xóm hai bên bờ. Người theo sau nối tiếp người đi trước, xóm làng cứ thế trù mật dần.
Chùa người Hoa ở Đồng Nai
Năm 1679, sau khi phong trào “phản Thanh phục Minh” của tàn quân nhà Minh liên tiếp gặp thất bại ở Trung Quốc, Trần Thượng Xuyên dẫn hơn 3000 quân nhân và gia quyến xin phép chúa Nguyễn vào định cư vùng mên sông Đồng Nai, lập nên cảng thị Cù lao Phố (Biên Hòa, Đồng Nai) hết sức thịnh vượng vào thời ấy. (Cùng lúc ấy Dương Ngạn Địch vào lập nghiệp ở Mỹ Tho và Mạc Cửu xuống Hà Tiên). Sách Gia Định Thành Thông chí của Trịnh Hoài Đức từng viết rằng đó là xứ đô hội, trên bến dưới thuyển, văn minh phong nhã, thuyền buôn các nước đua nhau vào làm ăn buôn bán tấp nập.
Những cuộc binh lửa nửa cuối thế kỷ 18 đã làm suy tàn thương cảng Cù lao phố, tạo điều kiện để Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định phát triển trở thành trung tâm kinh tế của cả khu vực phía Nam, khi mà công cuộc khai khẩn Đồng bằng sông Cửu Long đã dần hoàn chỉnh. Nói cách khác, giao thương hàng hóa đã chuyển nhịp chính từ sông Đồng Nai về sông Sài Gòn, để lại sau lưng một quá khứ hào hùng cùng hệ thống các di sản văn hóa đầy ý nghĩa đôi bờ.
Sài Gòn - Tp. Hồ Chí Minh là một đô thị sông nước điển hình Đông Nam Á; quá trình đô thị hóa và sự phát triển vượt bậc của kinh tế thành phố đặt ra nhu cầu được kết nối hai không gian trên bờ và với các hệ thống sông Đồng Nai, sông Vàm Cỏ, tạo nên một quần thể sinh thái hài hòa, đồng điệu.
Chuyến đi khảo sát kết nối di sản sông Đồng Nai ngày 20/3/2022 của đoàn chuyên gia Khoa Văn hóa học Trường ĐHKHXH&NV, Viện Nghiên cứu Đời sống Xã hội và Saigon Waterbus chính là một phần nỗ lực tái phát hiện và kết nối di sản theo trục đường sông, góp phần định hình các tuyến đường lịch sử - văn hóa quan trọng cho thành phố và khu vực phía Nam.
Đoàn chuẩn bị lên tàu cho chuyến khảo sát sông Đồng Nai
Chuyến khảo sát đường sông bằng Saigon Waterbus để phát hiện và kết nối các di sản lịch sử - văn hoá thành tuyến du lịch “Hào khí Đồng Nai” thật thú vị, hứa hẹn mở ra nhiều không gian văn hoá - du lịch cho giới trẻ.
Ngã ba Nhà Bè, chùa Hội Sơn (Phật giáo Bắc Tông, dòng Lâm Tế), chùa Bửu Long (Phật giáo Nam Tông), Cù lao Phố (Thất phủ cổ miếu - miếu Quan Đế, chùa Đại Giác), đình Tân Lân, Cụm di tích núi Bửu Long - Văn miếu Trấn Biên và di tích khảo cổ Gò Rùa (Cù lao Rùa)… là những di tích, địa điểm không thể bỏ qua.
Càng đi lên thượng nguồn sông Đồng Nai là càng đi ngược dòng lịch sử về với văn hoá Đồng Nai cổ 3000 năm trước, để rồi khi quay về lại phố thị Sài Gòn thì vòng quay lịch sử đổi chiều, chúng ta đi từ văn hoá Đồng Nai cổ đến thời kỳ lưu dân Việt vào khai phá Nam Bộ (đầu TK7), đến lưu dân Hoa lập thương cảng Nông Nại đại phố (cuối TK 17), đến sự khai sinh ra địa danh Nhà Bè gắn với nhân vật Thủ Huồng hồi TK 18, và cuối cùng là phố thị Sài Gòn hiện đại với Công viên Bến Bạch Đằng vừa chỉnh trang xong. Đi là để trở về, đi từ sông Sài Gòn sang sông Đồng Nai rồi trở lại sông Sài Gòn cứ như một chuyến đi về quá khứ rồi trở về hiện tại.
Đoàn ghé thăm quan Chùa Bửu Long - Quận Thủ Đức
Thành phần:
1/ PGS TS Nguyễn Ngọc Thơ – Trưởng Khoa Văn hóa học, Trưởng đoàn
2/ Ông Nguyễn Kim Toản – Giám đốc Saigon Waterbus
3/ PGS.TS. Nguyễn Đức Lộc – Viện Trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống Xã hội
4/ TS. Trần Phú Huệ Quang – Phó Trưởng Khoa Văn hóa học
5/ GS.TS. Phan Thu Hiền – GV cao cấp Khoa Văn hóa học
6/ TS. Nguyễn Thị Hậu – GV Khoa Lịch sử
5/ TS. Võ Sông Hương – Good Morning House
7/ NCS. Phonchanh Phengphouvanh – Sở Văn hóa, Thông tin & Du lịch Tp. Viên Chăn, Lào; NCS khoa Văn hóa học
8/ Ths. Nguyễn Võ Đăng Duy – Chuyên viên Trung tâm xúc tiến Du lịch tỉnh Long An
9/ Đại diện các đơn vị thông tấn có các anh chị PV HTV, Tuổi trẻ, Thanh Niên, Pháp Luật, Lao động...
Dự kiến sau chuyến khảo sát tuyến sông Đồng Nai sẽ là chuyến khảo sát tuyến sông Sài Gòn mang tên “Con đường gốm sứ” và tuyến sông Vàm Cỏ Đông mang tên “Theo dấu chân người mở cõi” (thời gian thông báo sau).
KHOA VĂN HÓA HỌC
