Miền Đông Nam Bộ với vị trí cửa ngõ đi từ miền Trung và Tây Nguyên vào Tp. Hồ Chí Minh và các tỉnh ĐBSCL sớm trở thành nơi hợp lưu của nhiều dòng chảy văn hóa các tộc người, đồng thời cũng là nơi sở hữu nhiều nguồn lực tự nhiên và lịch sử - văn hóa vô cùng quý giá song chưa được kết nối và khai thác hiệu quả. Dải đất phía bắc và tây bắc trung tâm Tp. Hồ Chí Minh này có địa hình tương đối bằng phẳng; đất phù sa cổ và đất sét chứa nhiều khoáng chất quan trọng để hình thành nghề làm gốm và các nghề thủ công truyền thống khác, dân gian gọi ấy là “miền đất phúc”.
Đền Bến Dược – địa đạo Củ Chi
Sớm từ các thế kỷ 17-19, nhiều cộng đồng dân cư Việt, Hoa đi ngược dòng sông Sài Gòn lên lập nghiệp ở Lái Thiêu, Thủ Dầu Một, Bến Cát (Bình Dương) và Củ Chi (Tp. Hồ Chí Minh). Họ khai hoang vỡ đất để trồng trọt ven sông và khai thác nguồn đất sét có chứa cao lanh để làm gốm (bát, đĩa, lu, vại..) cũng như các nghề sơn mài, nghề mộc, nghề rèn, tiêu biểu nhất cho tới nay phải kể đến Làng gốm sứ Lò Chén và Làng sơn mài Tương Bình Hiệp. Sự kết tinh của đất trời với tài hoa và trí tuệ của con người đã làm nên những dòng gốm Lái Thiêu và Thủ Dầu Một vang bóng một thời (cùng với dòng gốm Biên Hòa ở lưu vực sông Đồng Nai). Từ phúc lành của thiên nhiên và của cuộc sống, các thế hệ cư dân trong vùng đã không ngừng sáng tạo và gìn giữ nhiều tri thức nghề, xây dựng nhiều thiết chế văn hóa quan trọng lưu giữ ký ức văn hóa cộng đồng như chùa Hội Khánh, nhà thờ Chánh Nghĩa, miếu Thiên Hậu, miếu Quan Đế, Đình thần Tương Bình Hiệp, Đình thần Tân An... Trong số các lễ hội dân gian miền Đông Nam Bộ, lễ hội vía Bà Thiên Hậu rằm tháng Giêng âm lịch ở trung tâm Thủ Dầu Một thu hút hàng triệu du khách tham gia hàng năm, trở thành một trong những lễ hội lớn nhất vùng.
Lưu niệm Đền Bến Dược – Củ Chi
Không chỉ có các di sản văn hóa, vùng đất phúc còn mang trong mình một di sản lịch sử quan trọng – Địa đạo Củ Chi. Tận dụng cấu trúc địa chất rắn chắc và vị trí gần sông Sài Gòn, quân và dân ở Củ Chi đã đào hệ thống địa đạo với chiều dài tổng cộng lên đến 250 km để làm căn cứ phòng thủ chiến lược từ giữa thế kỷ XX. Bom đạn cày xới khốc liệt nhưng không thể phá hủy mảnh đất thép thành đồng này. Chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử, con sông Sài Gòn ngày đêm vẫn miệt mài mang nước và phù sa tạo phúc cho làng xóm, phố thị đôi bờ. Hơn bao giờ hết, sông Sài Gòn cần được đánh thức để hòa nhịp cùng nhịp sống hối hả của thời đại; người dân Sài Gòn – Tp. Hồ Chí Minh cần được chiêm nghiệm vẻ đẹp của con sông quê hương và được trải nghiệm những di sản quý giá của miền đất phúc
Khảo sát miếu Quan Đế - Thủ Dầu Một
Chuyến đi khảo sát kết nối di sản sông Sài Gòn ngày 28/3/2022 của đoàn chuyên gia Khoa Văn hóa học-Trường ĐHKHXH&NV và Saigon Waterbus mong muốn mở ra nhiều cung đường du lịch lịch sử - văn hóa vùng đất phúc Bình Dương – Củ Chi, nối thông nguồn mạch linh khí sông Sài Gòn, mang tri thức làng nghề thủ công Bình Dương và truyền thống cách mạng hào hùng của quân và dân Củ Chi đến với nhiều du khách hơn, đặc biệt là giới trẻ.
Tin bài: Khoa Văn hóa học
