Hội nghị Khoa học Địa lý toàn quốc lần thứ XV: Khoa học địa lý góp phần hiện thực hóa mục tiêu văn minh sinh thái và phát thải ròng bằng 0

Sáng ngày 08.11, Hội nghị Khoa học Địa lý toàn quốc lần thứ XV đã được tổ chức tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM. Sự kiện do Hội Địa lý Việt Nam phối hợp với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Nhà trường đồng tổ chức, quy tụ gần 300 đại biểu đến từ 98 cơ sở nghiên cứu và đào tạo trên cả nước. Năm nay, hội nghị diễn ra với chủ đề “Khoa học địa lý hướng tới mục tiêu văn minh sinh thái và phát thải ròng bằng 0”, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, tăng trưởng bền vững và thực hiện cam kết đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050.

Sự kiện quy tụ gần 300 đại biểu đến từ 98 cơ sở nghiên cứu và đào tạo trên cả nước - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Tinh thần đồng hành và trách nhiệm học thuật

Hội nghị lần này, với hơn 98 đơn vị và gần 35 tác giả từ khắp các miền đất nước tham dự, đã chọn đăng 241 công trình nghiên cứu, tập trung vào những nội dung rất thực tiễn: từ quy hoạch lãnh thổ, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đến giáo dục địa lý hiện đại và ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu địa lý. Đây không chỉ là diễn đàn học thuật mà là “nhà máy” sáng tạo giải pháp cho đất nước: làm sao từ vùng ven biển đến đô thị lớn, từ đảo nhỏ đến vùng núi, khoa học địa lý có thể giúp Việt Nam đi nhanh hơn, chắc hơn trên con đường phát triển văn minh sinh thái.

Phát biểu chào mừng tại phiên khai mạc, PGS.TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc ĐHQG-HCM, nhấn mạnh rằng thế giới đang trải qua những biến chuyển sâu rộng về khí hậu, môi trường và nguồn tài nguyên. Từ đó, các ngành khoa học, đặc biệt là khoa học địa lý, không chỉ đứng trước yêu cầu đổi mới tư duy, mà còn cần tiếp tục thể hiện trách nhiệm trong việc lý giải mối quan hệ giữa con người – tự nhiên – không gian sống, hướng đến phát triển bền vững.

PGS.TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc ĐHQG-HCM, phát biểu chào mừng tại hội nghị - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Trong phát biểu khai mạc, GS.TS Nguyễn Cao Huần, Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam, khẳng định rằng mục tiêu văn minh sinh thái và phát thải ròng bằng 0 không chỉ là định hướng chiến lược của quốc gia, mà còn là lựa chọn phát triển hài hòa giữa tiến bộ kinh tế và bảo tồn tự nhiên. Khoa học địa lý, với năng lực phân tích tổng hợp và điều phối không gian phát triển, giữ vai trò nòng cốt trong tiến trình này.

GS.TS Nguyễn Cao Huần, Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam, khẳng định rằng mục tiêu văn minh sinh thái và phát thải ròng bằng 0 không chỉ là định hướng chiến lược của quốc gia, mà còn là lựa chọn phát triển hài hòa giữa tiến bộ kinh tế và bảo tồn tự nhiên - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Thay mặt Ban Tổ chức địa phương của Hội nghị, TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, Chủ tịch Hội Địa lý TP.HCM, cho biết hội nghị năm nay tiếp nhận 241 công trình nghiên cứu, phản ánh độ rộng và chiều sâu học thuật của cộng đồng khoa học địa lý Việt Nam hiện nay. Các công trình trải dài từ vấn đề lý luận đến thực tiễn, bao gồm quản lý tài nguyên, biến đổi khí hậu vùng đồng bằng, tổ chức lãnh thổ đô thị – nông thôn, giáo dục địa lý hiện đại và ứng dụng GIS, viễn thám và AI trong phân tích không gian.

TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, Chủ tịch Hội Địa lý TP.HCM, cho biết hội nghị năm nay tiếp nhận 241 công trình nghiên cứu, phản ánh độ rộng và chiều sâu học thuật của cộng đồng khoa học địa lý Việt Nam hiện nay - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Vai trò khoa học địa lý trong phát triển bền vững và chuyển đổi xanh

Theo cập nhật năm 2024, tổng phát thải khí nhà kính của Việt Nam ước đạt khoảng 381 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, trong đó khu vực đô thị chiếm tỷ trọng lớn. Riêng TP.HCM phát thải khoảng 54–58 triệu tấn CO₂ tương đương/năm, tạo áp lực lên quy hoạch không gian đô thị, giao thông và quản lý tài nguyên. Ở chiều ngược lại, các hệ sinh thái tự nhiên như rừng ngập mặn Cần Giờ (75.740 ha) đang đóng vai trò như “bể hấp thụ carbon tự nhiên”, góp phần quan trọng vào cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường.

Những dữ liệu này cho thấy khoa học địa lý không chỉ nghiên cứu về địa hình và phân bố dân cư, mà ngày càng đóng vai trò thiết yếu trong hoạch định chiến lược phát triển, từ tổ chức không gian kinh tế – xã hội đến năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tại phiên toàn thể và các phiên tiểu ban, những vấn đề nổi bật của thực tiễn phát triển ở Việt Nam đã được nhìn nhận dưới lăng kính khoa học địa lý một cách toàn diện và sâu sắc. Nhiều tham luận nhấn mạnh tình trạng xâm nhập mặn dự báo tiếp tục tiến sâu 40–100 km vào nội đồng Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2024–2025, đặt ra thách thức lớn đối với an ninh nguồn nước, nông nghiệp và sinh kế hàng triệu hộ dân ven sông, ven biển. 

Các đại biểu trình bày tham luận tại phiên toàn thể - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Bên cạnh đó, áp lực mở rộng đô thị và nhu cầu phát triển hạ tầng quy mô lớn tại các thành phố đang yêu cầu một tư duy quy hoạch không gian hoàn toàn mới, dựa trên bằng chứng khoa học và khả năng thích ứng lâu dài với biến đổi khí hậu.

Các báo cáo cũng chỉ ra xu hướng ngày càng quan trọng của công nghệ địa lý số, bao gồm hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám, dữ liệu không gian lớn và mô hình dự báo. Những công cụ này đang trở thành trụ cột để hỗ trợ việc đưa ra quyết sách, đánh giá tiềm năng phát triển vùng và quản lý tài nguyên theo hướng bền vững.

Các nhà khoa học không chỉ chia sẻ kết quả nghiên cứu mà còn cùng nhau tranh luận, phản biện, kết nối và hình thành những ý tưởng hợp tác mới. Điều này cho thấy địa lý học ở Việt Nam đang chuyển mình rõ rệt, từ vai trò mô tả không gian sang kiến tạo giải pháp cho phát triển quốc gia.

Người tham gia hội nghị trao đổi, đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Hội nghị Khoa học Địa lý toàn quốc lần thứ XV khẳng định vai trò của khoa học địa lý trong nhận diện, phân tích và giải quyết các vấn đề phát triển bền vững hiện nay. Thông qua hệ thống báo cáo và trao đổi học thuật tại phiên toàn thể và các tiểu ban chuyên đề, hội nghị đã góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho việc tổ chức không gian lãnh thổ, quản lý tài nguyên, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh. 

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại sự kiện - Ảnh: LÝ NGUYÊN

Những kết quả thảo luận tại hội nghị sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đổi mới phương pháp tiếp cận và nâng cao chất lượng đào tạo địa lý trong bối cảnh mới. Với sự tham gia và đồng hành của đội ngũ các nhà khoa học trên cả nước, hội nghị tạo tiền đề cho việc lan tỏa tri thức, củng cố kết nối học thuật và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam trong những năm tới.

LÝ NGUYÊN