Hội thảo khoa học quốc gia “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp”
Sáng ngày 23.03, tại Hội trường Văn khoa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM phối hợp với Viện Phan Châu Trinh tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp”. Hội thảo do khoa Văn hóa học và khoa Lịch sử - Quan hệ quốc tế chủ trì thực hiện, thu hút đông đảo nhà khoa học, học giả và chuyên gia trên cả nước tham dự.
Toàn cảnh Hội thảo khoa học quốc gia “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp” tại Hội trường Văn khoa - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Khẳng định giá trị tư tưởng Phan Châu Trinh trong bối cảnh hiện nay
PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, phát biểu khai mạc hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, nhấn mạnh rằng hơn một thế kỷ sau khi chí sĩ Phan Châu Trinh qua đời, những vấn đề mà ông đặt ra vẫn giữ nguyên tính thời sự. Từ các vấn đề về “dân trí, dân khí, dân sinh” đến tư tưởng cải cách xã hội, vai trò của giáo dục và ý thức công dân, các giá trị đó tiếp tục gợi mở nhiều suy ngẫm trong đời sống hiện đại. Điểm đặc biệt trong tư tưởng của Phan Châu Trinh không chỉ nằm ở lựa chọn con đường cải cách, mà còn ở cách tiếp cận mang tính căn cơ, đặt con người và tri thức vào vị trí trung tâm của sự phát triển. Trong bối cảnh thế giới đang biến đổi nhanh chóng, việc nhìn lại và tiếp cận các giá trị tư tưởng nền tảng không phải là sự hoài niệm, mà là nhu cầu thiết thực nhằm định hướng cho sự phát triển bền vững.
Phát biểu tại hội thảo, TS. Trần Đức Cảnh, Quyền Viện trưởng Viện Phan Châu Trinh, khẳng định Phan Châu Trinh là một trong những nhà tư tưởng và nhà cải cách tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX, với những quan điểm mang tính khai sáng, đặt nền tảng cho tư duy về dân chủ, dân quyền và phát triển xã hội dựa trên tri thức.
TS. Trần Đức Cảnh, Quyền Viện trưởng Viện Phan Châu Trinh, phát biểu chào mừng - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Đại diện gia đình, ông Nguyễn Đông Hòa, bày tỏ sự xúc động khi tư tưởng của Phan Châu Trinh, sau hơn một thế kỷ, vẫn tiếp tục được các nhà khoa học nghiên cứu, phân tích và lan tỏa trong đời sống đương đại; đồng thời xem đây là nguồn động lực để các thế hệ tiếp nối gìn giữ và phát huy những giá trị mà ông để lại.
Ông Nguyễn Đông Hòa, đại diện gia đình chí sĩ Phan Châu Trinh, phát biểu tại hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Diễn đàn học thuật đa chiều và những gợi mở từ lịch sử, tư tưởng, giáo dục
Trong báo cáo đề dẫn, PGS.TS Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hóa học, cho biết hội thảo đã nhận được hơn 130 tham luận của các nhà khoa học trên cả nước, trong đó 65 bài được tuyển chọn vào kỷ yếu. Các nghiên cứu tiếp cận tư tưởng Phan Châu Trinh từ nhiều góc độ như lịch sử, triết học, văn hóa học, giáo dục học…, tập trung vào các vấn đề như hệ tư tưởng cải cách, xây dựng xã hội công dân, phát triển giáo dục và hội nhập quốc tế.
PGS.TS Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hóa học, trình bày báo cáo đề dẫn hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Trong khuôn khổ chương trình, phiên toàn thể buổi sáng tập trung vào các báo cáo trọng tâm, làm rõ những vấn đề cốt lõi trong tư tưởng Phan Châu Trinh từ lịch sử đời sống, hệ tư tưởng cứu nước đến giá trị khai phóng trong giáo dục hiện đại. Buổi chiều, hội thảo được chia thành hai tiểu ban chuyên đề, tạo không gian trao đổi chuyên sâu về cuộc đời – sự nghiệp và hệ tư tưởng – giá trị đương đại của chí sĩ Phan Châu Trinh.
Đáng chú ý, các tham luận tại phiên toàn thể đã tạo nên một mạch tiếp cận tương đối toàn diện. Ở góc độ lịch sử – thực tiễn, tham luận của TS. Lê Hữu Phước, nguyên Phó Hiệu trưởng Nhà trường, tập trung vào giai đoạn cuối đời của Phan Châu Trinh tại Sài Gòn (1925–1926), làm nổi bật vai trò của các hoạt động diễn thuyết, báo chí và vận động xã hội trong việc lan tỏa tư tưởng cải cách. Đặc biệt, lễ tang của ông năm 1926 được nhìn nhận như một sự kiện xã hội có sức cộng hưởng lớn, phản ánh mức độ ảnh hưởng sâu rộng của tư tưởng yêu nước và tinh thần dân chủ trong quần chúng đương thời.
TS. Lê Hữu Phước trình bày tham luận tại phiên toàn thể hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Ở bình diện tư tưởng, PGS.TS Ngô Văn Minh, nguyên Trưởng khoa Dân tộc và tôn giáo học viên Chính trị khu vực III, nhấn mạnh tính chất “phi truyền thống” trong con đường cứu nước của Phan Châu Trinh. Theo đó, thay vì lựa chọn bạo động hay phụ thuộc ngoại lực, ông đề xuất một hệ tư tưởng cải cách mang tính căn cơ, đặt trọng tâm vào việc nâng cao dân trí, phát triển ý thức công dân và xây dựng nền tảng xã hội dựa trên tri thức và dân chủ. Những quan điểm này không chỉ thể hiện tầm nhìn vượt trước thời đại mà còn đặt nền móng cho tư duy phát triển xã hội hiện đại ở Việt Nam.
PGS.TS Ngô Văn Minh trình bày tham luận về tư tưởng cứu nước của Phan Châu Trinh - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Từ góc độ giáo dục và phát triển con người, TS. Giản Tư Trung, Viện Giáo dục IRED, tiếp cận tư tưởng Phan Châu Trinh như một nguồn cảm hứng cho quá trình khai phóng cá nhân trong bối cảnh hiện đại. Theo đó, tinh thần tự học, năng lực phản biện, ý thức công dân và khả năng phát triển bản thân được xem là nền tảng cốt lõi để xây dựng một xã hội học tập và một quốc gia phát triển bền vững. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của từng cá nhân như một chủ thể phát triển, từ đó mở rộng tư tưởng cải cách từ bình diện xã hội sang chiều sâu văn hóa và giáo dục.
TS. Giản Tư Trung chia sẻ góc nhìn về tư tưởng khai phóng và phát triển con người - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Tiếp nối phiên toàn thể, hội thảo được triển khai thành các tiểu ban chuyên đề, tạo không gian trao đổi chuyên sâu theo từng hướng tiếp cận. Trong đó, tiểu ban “Phan Châu Trinh: Cuộc đời và sự nghiệp” tập trung làm rõ thân thế, các dấu mốc quan trọng và những đóng góp của ông trong bối cảnh lịch sử đầu thế kỷ XX. Tiểu ban “Phan Châu Trinh: Tư tưởng và tính thực tiễn của thời đại” đi sâu phân tích hệ tư tưởng cải cách, các quan điểm về dân chủ, dân trí, dân quyền và khả năng vận dụng trong bối cảnh phát triển hiện nay. Bên cạnh đó, tiểu ban về di sản văn hóa và giá trị truyền thống hướng đến việc nhận diện, bảo tồn và phát huy di sản tư tưởng Phan Châu Trinh trong đời sống đương đại, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu và truyền thông.
Các đại biểu trao đổi học thuật tại phiên toàn thể hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Thông qua các tham luận và trao đổi học thuật, hội thảo không chỉ góp phần làm rõ hơn giá trị lịch sử và chiều sâu tư tưởng của Phan Châu Trinh, mà còn đặt ra nhiều vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với hiện tại, đặc biệt là khả năng vận dụng tư tưởng cải cách, tinh thần dân chủ, đề cao giáo dục và ý thức công dân trong quá trình xây dựng xã hội hiện đại. Đồng thời, các tham luận cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy di sản tư tưởng Phan Châu Trinh thông qua giáo dục, nghiên cứu và truyền thông, qua đó đưa các giá trị này trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng trong quá trình phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI.
NGUYÊN QUYÊN
