Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học xã hội và nhân văn: Tri thức, bản sắc và nguồn lực phát triển đất nước”
Sáng 26.3, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học xã hội và nhân văn: Tri thức, bản sắc và nguồn lực phát triển đất nước”. Sự kiện là điểm nhấn trọng tâm chào mừng kỷ niệm 30 năm thành lập trường (1996 - 2026), thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà nghiên cứu, lãnh đạo các đơn vị thành viên khối ĐHQG-HCM và các chuyên gia đầu ngành.
Di sản xuyên thế kỷ và khát vọng kiến tạo tương lai
Phát biểu khai mạc, GS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Nhà trường, cho biết hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường 30 năm định danh, mà còn là bước chuyển dịch từ vai trò "diễn giải quá khứ" sang "kiến tạo tương lai". Trong thời đại số, khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) được định vị như một “hạ tầng mềm” để bảo tồn bản sắc dân tộc, giúp chúng ta không bị hòa tan khi bước ra thế giới. Cô khẳng định: “Di sản lớn nhất mà chúng ta thừa hưởng hôm nay không chỉ là những con số tăng trưởng hay những công trình hiện hữu, mà chính là hệ giá trị Nhân văn - mạch nguồn và nhịp đập trái tim của ngôi trường này”.
GS.TS Ngô Thị Phương Lan kỳ vọng các nhà khoa học đưa ra giải pháp thực tiễn để KHXH&NV thực sự trở thành nguồn lực trực tiếp cho sự hưng thịnh của quốc gia - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Hội thảo tập trung vào 6 báo cáo tham luận toàn văn, chia làm hai phiên thảo luận chính. Phiên 1 mang chủ đề “Bản sắc KHXH&NV trong bối cảnh chuyển đổi số”, mở ra những góc nhìn sâu sắc về cách tri thức nhân văn định hình các giá trị thời đại qua 3 tham luận trọng tâm. Tiếp nối sự khẳng định về bản sắc, phiên 2 với chủ đề “Nhân lực KHXH&NV trong bối cảnh chuyển đổi số” đi sâu vào yếu tố con người, vốn là cốt lõi của mọi nguồn lực phát triển qua 3 từng góc nhìn thực tiễn.
Mở đầu tham luận, TS. Triệu Thanh Lê cùng nhóm tác giả từ Khoa Báo chí và Truyền thông đã trình bày báo cáo mang chủ đề “Khoa Báo chí và Truyền thông trong hành trình nâng cao năng lực thẩm định thông tin cho cộng đồng: Chặng đường 10 năm và các hướng phát triển trong tương lai”. Báo cáo nhấn mạnh tính cấp thiết của việc giáo dục năng lực truyền thông trước hiện tượng “rối loạn thông tin” và sự thao túng của thuật toán, qua đó cho thấy KHXH&NV đang trực tiếp tham gia điều tiết không gian thông tin chứ không chỉ dừng ở việc nghiên cứu xã hội.
TS. Triệu Thanh Lê nhấn mạnh năng lực thẩm định thông tin là "kháng thể" thiết yếu giúp cộng đồng đứng vững trước vấn nạn rối loạn thông tin - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Tiếp nối chương trình, PGS.TS Trần Thị Mai, Giảng viên cao cấp Khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế, mang đến tham luận “Khoa học lịch sử trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số: cơ hội, thách thức và định hướng phát triển”. Bà nhận định, toàn cầu hóa đang mở rộng không gian nghiên cứu, làm thay đổi toàn diện cách nhận thức về không gian và thời gian của khoa học lịch sử. Lịch sử giờ đây không thể chỉ thu hẹp trong khuôn khổ lịch sử dân tộc hay nặng về chính trị, mà đòi hỏi những cách tiếp cận đa chiều như lịch sử toàn cầu, lịch sử xuyên quốc gia và mở rộng nghiên cứu sang văn hóa, lịch sử vùng, biển đảo.
PGS.TS Trần Thị Mai đề xuất ngành lịch sử cần chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu số, đẩy mạnh trao đổi với các trung tâm sử học thế giới, và đặc biệt nhấn mạnh vai trò phản biện xã hội của khoa học lịch sử nhằm đóng góp trực tiếp vào định hướng phát triển của quốc gia - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Cùng góc nhìn về sự thích ứng trong môi trường đa chiều, TS. Vũ Đoàn Liên Khê, Giảng viên Khoa Đông phương học - Nhật Bản học, trình bày tham luận “Vai trò của KHXH&NV trong đào tạo Nhật Bản học tại Việt Nam (Nhìn lại 30 năm phát triển tại Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM)”. Nhìn lại hành trình ba thập kỷ vươn mình, tác giả khẳng định Nhật Bản học không đơn thuần là việc đào tạo kỹ năng ngôn ngữ, mà là một chuyên ngành "khu vực học" mang đậm tính liên ngành, đặt trên nền tảng vững chắc của khoa học xã hội và nhân văn.
Tham luận của TS. Vũ Đoàn Liên Khê minh chứng sinh động rằng hệ sinh thái tri thức và môi trường học thuật khai phóng của Nhà trường đã nuôi dưỡng nên những thế hệ người học không chỉ vững vàng về chuyên môn mà còn nhạy bén về văn hóa - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
“Hạ tầng của hạ tầng" cho phát triển bền vững
Mở đầu cho Phiên 2 với chủ đề về nhân lực, PGS.TS Võ Văn Thắng, Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang (ĐHQG-HCM) đã mang đến tham luận “Phát huy nguồn lực con người Việt Nam từ góc độ triết học về giá trị: sự chuyển hồi từ tri thức KHXH&NV sang động lực phát triển bền vững”.
Tiếp cận từ triết học về giá trị, PGS.TS Võ Văn Thắng nhận định tri thức KHXH&NV không chỉ đơn thuần là lý thuyết học thuật, mà thực chất đang vận hành như một “hệ điều hành” cốt lõi của xã hội. Trong hệ thống đó, các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức và tư duy phản biện được nuôi dưỡng, sau đó chuyển hóa mạnh mẽ thành năng lực hành động thực tiễn và sức mạnh nội sinh của quốc gia.
PGS.TS Võ Văn Thắng nhấn mạnh cơ chế "chuyển hồi" từ tri thức khoa học xã hội thành năng lực hành động, xem đây là "hệ điều hành" kiến tạo sức mạnh nội sinh cho quốc gia - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Dưới góc nhìn ứng dụng thực tiễn vào y tế, PGS.TS.BS Phạm Anh Vũ Thụy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Sức khỏe (ĐHQG-HCM) đã mang đến tham luận “Vai trò của KHXH&NV trong hệ thống y tế hiện đại ở Việt Nam”. Tác giả khẳng định khoa học xã hội và nhân văn là nền tảng tất yếu lấy con người làm trung tâm. Sự đóng góp này được thể hiện rõ nét thông qua các trụ cột thiết yếu như: đạo đức y sinh, giao tiếp y khoa và xã hội học y tế. Tham luận là minh chứng KHXH&NV đã trở thành nguồn lực trực tiếp giải quyết các thách thức thực tiễn của ngành y.
PGS.TS.BS Phạm Anh Vũ Thụy khẳng định KHXH&NV là nền tảng thiết yếu để xây dựng hệ thống y tế lấy con người làm trung tâm thông qua các trụ cột như đạo đức y sinh và giao tiếp y khoa - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Bên cạnh đó, hội thảo cũng đặc biệt chú trọng đến công tác định hướng tư tưởng thông qua tham luận “Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị tại ĐHQG-HCM” do PGS.TS Cao Xuân Long và TS. Vũ Toản trình bày. Nhóm tác giả khẳng định đội ngũ giảng viên lý luận chính trị là hạt nhân then chốt giúp thế hệ trẻ vững vàng trước dòng chảy thông tin đa chiều. Qua đó, khẳng định KHXH&NV không chỉ là lý thuyết hàn lâm mà đang trực tiếp giải quyết các bài toán thực tiễn về con người và xã hội.
Tham luận của PGS.TS Cao Xuân Long và TS. Vũ Toản nhấn mạnh vai trò then chốt của đội ngũ giảng viên trong việc định hướng tư tưởng, bồi đắp bản lĩnh chính trị vững vàng cho thế hệ trẻ - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Tại phiên thảo luận mở, các đại biểu đã bày tối sự quan tâm về sự thích ứng của KHXH&NV qua nhiều lăng kính: từ truyền thông, lịch sử, y tế đến giáo dục khu vực học. Các ý kiến trao đổi góp phần khẳng định tri thức nhân văn đang trực tiếp định hình các giá trị trong thời đại số, đồng thời đi sâu vào yêu cầu cấp thiết của việc đẩy mạnh liên ngành để trực tiếp tham gia giải quyết các bài toán thực tiễn trọng yếu.
Ban điều hành phiên thảo luận mở lắng nghe và đúc kết các ý kiến trao đổi từ các nhà khoa học, chuyên gia - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Tổng kết hội thảo, GS.TS NGƯT Võ Văn Sen, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Nhà trường, đã hệ thống hóa các luận điểm cốt lõi, khẳng định tri thức KHXH&NV chính là "hạ tầng của hạ tầng". Từ các góc nhìn đa chiều của hội thảo, ông đi đến đúc kết quan trọng: Thời đại công nghệ và máy móc không thể khống chế con người hay làm lu mờ bản sắc. Ngược lại, chính tri thức nhân văn sẽ biến công nghệ thành công cụ đắc lực để tiếp tục tôn vinh, nâng tầm những thành quả khoa học cùng giá trị cốt lõi mà chúng ta đã đạt được.
GS.TS Võ Văn Sen nhắn nhủ chuyển đổi số đòi hỏi ngành nhân văn phải liên tục đổi mới phương pháp luận hiện đại nhưng vẫn phải giữ vững chiều sâu và chuẩn mực học thuật. - Ảnh: HẠNH NGUYÊN
Hội thảo khép lại với cam kết mạnh mẽ của Nhà trường trong việc tiếp tục kiên định phát triển khoa học cơ bản gắn với đổi mới sáng tạo xã hội, đưa tri thức KHXH&NV trở thành nguồn lực trực tiếp cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Ý NGUYỄN - HẠNH NGUYÊN - KHÔI NGUYÊN - BẢO NGỌC
