“Khát vọng của một dân tộc chỉ có thể được thực hiện bắt đầu bằng giáo dục” - Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn khẳng định vai trò giáo dục trong phát triển con người và dân tộc
Giáo dục không chỉ là điểm khởi đầu của tri thức, mà còn là nơi khơi nguồn cho khát vọng vươn lên của một dân tộc, tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đặt nền móng cho quá trình phát triển con người toàn diện, mà còn định hình hướng đi căn bản, lâu dài cho sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay. Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức mà phải rèn luyện đạo đức, nhân cách, lý tưởng và hành vi – nơi việc học gắn liền với hành, lý luận đi đôi với thực tiễn, và quá trình tự học cũng chính là quá trình tự tu dưỡng, tự sửa mình.
Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM xin trân trọng giới thiệu đến quý độc giả, viên chức - người lao động, người học, cựu người học và những ai quan tâm đến lĩnh vực giáo dục, đoạn trích phần phát biểu bế mạc Hội thảo khoa học quốc gia “Bác Hồ với giáo dục, giáo dục với Bác Hồ” của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo - PGS.TS Nguyễn Kim Sơn.
“Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện tư tưởng quan trọng về nhân tính, thể hiện cái nhìn rất nhân bản về con người: “Hiền dữ đâu phải là tính sẵn. Phần nhiều do giáo dục mà nên”.
Người cũng khẳng định rõ ràng, bao quát về những mục tiêu vừa cốt lõi, vừa phổ quát của giáo dục là để “nâng cao dân trí”, “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”, “Học để sửa chữa tư tưởng”, “Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng”, “Học để tin tưởng”, “Học để hành”. Những tư tưởng quan trọng về giáo dục này mang tính vượt trước và trường tồn với thời gian. Hồ Chí Minh quan niệm giáo dục không chỉ trang bị kiến thức, mà giáo dục cần chú trọng rèn luyện đạo đức, nhân cách, tình cảm, lối sống, nhằm tạo ra những con người vừa có tài, vừa có đức, trong đó đức là nền tảng. Giáo dục nhằm phát triển con người một cách toàn diện gồm cả đức, trí, thể, mỹ, hội đủ các phẩm chất nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, dũng, liêm, chính…
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh phương châm giáo dục là “Lý luận đi đôi với thực hành”, “Học đi đôi với hành”, “Học để hành ngày càng tốt hơn”, “Giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Giáo dục tư tưởng bao trùm “một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em” đó đều là những tư tưởng lớn về phát triển toàn diện con người, đặt nền móng để chúng ta xây dựng nền giáo dục hiện đại, dân chủ, sáng tạo, tiến bộ, lấy con người làm chủ thể, trung tâm và làm mục đích để giáo dục.
Tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa kế thừa có chắt lọc từ tinh hoa truyền thống văn hóa giáo dục của dân tộc, vừa thâu thái những tư tưởng giáo dục tiên tiến của nhân loại. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của tự học, học tập thường xuyên, học tập suốt đời, học mọi nơi mọi lúc, học của mọi người là phương cách để phát triển con người, để con người luôn thích ứng, đáp ứng các yêu cầu của công việc và yêu cầu của thời đại.
Từ đầu hội thảo, từ khóa chúng ta đề cập nhiều nhất là tự học và học tập suốt đời. Tuy nhiên quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề tự học không chỉ nhấn mạnh là trang bị kiến thức, kỹ năng, học nhiều ngoại ngữ, tiếp cận trí thức vô tận đang diễn ra.. Mà còn là một phương diện tự học rất quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là phát triển con người và nhân cách. Phương diện tự học này phải xem ở ý nghĩa tự giáo, nghĩa là tự phát triển bản thân, tự tu, tự dưỡng, tự điều tiết, tự sỉ, tự nhục, biết hổ thẹn và phải liêm chính, để con người phải thay đổi, đáp ứng yêu cầu của cách mạng thời đại. Đó là tự phát triển con người của chính mình. Cái tự học đó mới là chiều sâu và đặc sắc trong cái tự học và học tập liên tục, học tập suốt đời. Việc hoàn thiện nhân cách con người cũng không giới hạn, điều đó được thể hiện sâu sắc trong tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh nhấn mạnh phát triển con người, để con người luôn thích ứng, đáp ứng yêu cầu phát triển của công việc và của thời đại.
Người nói “về việc học lấy tự học là cốt”, “phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học”, “học hỏi là một việc phải tiếp tục học suốt đời”. Về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và Người luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục: Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta. Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở thành một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập.
Chúng ta cần bàn nhiều hơn đến những nội dung giáo dục mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra. Trong đó nội dung giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa lấy con người là trung tâm, đặt dân tộc lên trên hết và đặt trong tầm nhìn trăm năm và tầm nhìn nhân loại. Trong nội dung giáo dục đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nhấn mạnh dân trí, mà còn là vấn đề dân khí, tinh thần của dân tộc. Chúng ta chú ý đến bối cảnh của thời đại trước năm 1945, cụ Phan Bội Châu đã kêu gọi là cần phải chấn hưng dân trí, nâng cao dân trí, bồi dưỡng dân khí và phải như vậy mới tạo ra được một nước Việt Nam mới. Như vậy không chỉ có vấn đề hiểu biết về dân trí mà điều đặc biệt quan trọng là khí thế của dân tộc. Nên trong nội dung giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh phương diện khích lệ ý chí cho từng con người và khích lệ ý chí cho cả một dân tộc.
Do đó, trong bức thư Hồ Chí Minh gửi cho học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thư gửi cho giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng năm 1955 và một số bức thư khác, Hồ Chí Minh đã đưa ra những tuyên ngôn về giáo dục, đã trao truyền, phó thác sứ mệnh cho người học, đã khơi dậy những cảm hứng to lớn và ý chí nghị lực cho những người trẻ tuổi Việt Nam để lớp lớp các thế hệ người Việt Nam vùng lên giải phóng đất nước và vững bước chung tay xây dựng non sông.
Người nhắc nhở: “Sau 80 năm trời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên toàn cầu. Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. Khát vọng của một dân tộc chỉ có thể được thực hiện bắt đầu bằng giáo dục, thông qua giáo dục. Sự phát triển của một dân tộc bắt đầu bằng sự phát triển của mỗi một thành viên của dân tộc đó và đương nhiên các thành viên phải biết học và biết rèn luyện suốt đời.
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm sâu sắc và đánh giá cao vai trò của giáo dục, vì vậy ngành giáo dục cũng đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Đó cũng chính là mình chứng sinh động cho sự kế thừa và phát huy tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh. Các cấp ủy, chính quyền và toàn ngành Giáo dục thấm nhuần tư tưởng, phương châm, đường lối giáo dục của Người, đã từng bước cụ thể hóa việc đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào nội dung, chương trình giảng dạy, thi cử, kiểm tra, đánh giá, giáo dục chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, giáo dục thể chất cho học sinh, sinh viên; công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục học sinh, sinh viên. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh không những đã thấm sâu vào từng hoạt động chuyên môn, từng bài giảng, từng chương trình rèn luyện kỹ năng, nhân cách học đường, mà còn thể hiện trên cả tư duy chiến lược, định hướng chiến lược của toàn ngành giáo dục. Giáo dục nước nhà đã góp phần nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực ngày càng có chất lượng cao hơn cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển đất nước. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã kế thừa tư tưởng của Người, đã không ngừng tiến bộ và lực lượng ngày càng hùng hậu.
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là anh hùng dân tộc, nhà chính trị, nhà văn hóa lớn, mà với tất cả ý nghĩa đầy đủ và tiêu biểu nhất, Hồ Chí Minh là nhà giáo dục vĩ đại nhất trong thời hiện đại. Phương diện đầu tiên của nhà giáo dục vĩ đại đó chính là truyền cảm hứng và khích lệ chí hướng cho cả một dân tộc và cho mỗi người. Hồ Chí Minh đã thể hiện tinh thần “thân giáo”, tức lấy bản thân mình làm tấm gương để cảm hóa, để giáo dục, để tập hợp và thuyết phục những người đồng chí, học trò và người dân. Sự mẫu mực trong nhân cách cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, trong tình cảm bao la bát ngát rộng lớn và sâu nặng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lan tỏa sâu rộng và góp phần tạo ra những giá trị cho dân tộc, cho thời đại, cho chính Đảng Cộng sản Việt Nam và cho con người Việt Nam. Người để lại dấu ấn vĩnh viễn trong các giá trị văn hóa, giá trị đạo đức và nhân cách con người Việt Nam hiện tại và mai sau.
Trong bối cảnh mới, để đưa đất nước vươn mình tiến vào kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu, Đảng và Nhà nước xác định giáo dục và đào tạo cùng với khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, đã và đang có nhiều chính sách quan trọng, đột phá để giáo dục tiếp tục phát triển, đạt được nhiều kết quả to lớn hơn nữa, tạo điều kiện và tiền để để phát triển con người trước yêu cầu thời đại mới và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển kinh tế xã hội.
Trước yêu cầu và nhiệm vụ mới, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục thấm nhuần sâu sắc và vận dụng hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; tư tưởng, triết lý, tinh thần giáo dục, tinh thần học tập và tự học, học tập suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn
Hội thảo khoa học quốc gia "Bác Hồ với giáo dục, giáo dục với Bác Hồ"
