MỤC LỤC:
Sáng ngày 19.12, tại Trường Đại học Đà Lạt, Hội thảo quốc gia về khoa học cơ bản năm 2025 với chủ đề “Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển khoa học cơ bản trong kỷ nguyên phồn vinh, thịnh vượng của dân tộc” đã diễn ra, quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học đến từ nhiều cơ sở đào tạo và nghiên cứu trên cả nước. Về phía Trường ĐH KHXH&NV ĐHQG-HCM có sự tham dự của đại diện Ban Giám hiệu, đại diện lãnh đạo một số phòng, khoa của Nhà trường cùng đông đảo các nhà khoa học, giảng viên đến từ nhiều cơ sở đào tạo và nghiên cứu trên cả nước.
Toàn cảnh Hội thảo quốc gia về khoa học cơ bản năm 2025 tại Trường Đại học Đà Lạt - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và dựa trên tri thức, khoa học cơ bản ngày càng được khẳng định là nền tảng cốt lõi của năng lực đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia. Các nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước thời gian gần đây, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đã tạo ra một hành lang chính sách mạnh mẽ, đặt khoa học cơ bản vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên phồn vinh, thịnh vượng của dân tộc. Trên nền tảng đó, Hội thảo quốc gia về khoa học cơ bản năm 2025 được tổ chức như một diễn đàn học thuật – chính sách quan trọng nhằm làm rõ vai trò, sứ mệnh và các định hướng phát triển khoa học cơ bản trong giai đoạn mới.
GS.TS Ngô Thị Phương Lan phát biểu tại Hội thảo - Ảnh: LÝ NGUYÊN
Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Nhà trường, nhấn mạnh yêu cầu tạo lập các không gian trao đổi học thuật thường xuyên nhằm thúc đẩy hợp tác liên ngành trong khoa học cơ bản. Theo Hiệu trưởng, việc chia sẻ các hướng nghiên cứu mới giữa các ngành sẽ giúp các nhà khoa học nhận diện rõ hơn những điểm giao thoa, qua đó mở rộng cách tiếp cận và nâng cao tính toàn diện của nghiên cứu, thay vì chỉ nhìn nhận vấn đề ở góc độ đơn ngành. Bên cạnh đó, Hiệu trưởng cho rằng cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ và chia sẻ nguồn lực giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu để hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành có quy mô, chất lượng, đáp ứng yêu cầu giải quyết những vấn đề lớn của xã hội, đồng thời từng bước xây dựng các hội thảo khoa học về khoa học cơ bản trở thành diễn đàn học thuật có uy tín và sức lan tỏa.
Khoa học cơ bản gắn với chuyển đổi số
Tại hội thảo, tham luận “Phát triển khoa học cơ bản gắn với chuyển đổi số quốc gia (nhìn từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM)” do TS. Nguyễn Thị Thùy Duyên, Phó trưởng khoa Triết học, trình bày đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu bởi cách tiếp cận toàn diện, kết nối giữa lý luận, chính sách và thực tiễn đào tạo – nghiên cứu.
TS. Nguyễn Thị Thùy Duyên, Phó trưởng khoa Triết học, trình bày tham luận “Phát triển khoa học cơ bản gắn với chuyển đổi số quốc gia (nhìn từ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM)”
Tham luận không tiếp cận chuyển đổi số theo nghĩa thuần túy công nghệ, mà đặt chuyển đổi số trong một cấu trúc gồm ba trụ cột: chiến lược số, phương tiện số (bao gồm nền tảng công nghệ và con người số) và hạ tầng số. Trong cấu trúc đó, khoa học cơ bản được xác định là nền tảng tri thức để hình thành chiến lược, phát triển con người và bảo đảm tính bền vững của quá trình chuyển đổi số.
Tham luận nhấn mạnh rằng khoa học cơ bản không chỉ tạo ra các công nghệ cốt lõi mà còn đóng vai trò định hướng các giá trị, chuẩn mực đạo đức, văn hóa và mô hình quản trị trong xã hội số. Các vấn đề như chính sách công, quản trị nhà nước, đạo đức trí tuệ nhân tạo, quyền dữ liệu, văn hóa số hay tác động của công nghệ đến hành vi con người đều đòi hỏi sự tham gia sâu sắc của khoa học xã hội và nhân văn. Theo đó, khoa học cơ bản trong lĩnh vực này chính là “la bàn” giúp chuyển đổi số đi đúng hướng, lấy con người làm trung tâm và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
Bên cạnh khung lý luận, tham luận cũng đưa ra những phân tích thực tiễn từ hoạt động đào tạo, nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM. Với định hướng phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, Nhà trường những năm gần đây ghi nhận sự gia tăng đáng kể về công bố khoa học quốc tế, đặc biệt là các bài báo được lập chỉ mục Scopus và Web of Science; đồng thời một số ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn của ĐHQG-HCM đã đạt thứ hạng cao trên bảng xếp hạng QS thế giới. Song song đó, quá trình chuyển đổi số trong quản trị đại học, đào tạo và nghiên cứu cũng được triển khai mạnh mẽ thông qua hệ thống học liệu số, thư viện số, số hóa tài nguyên học thuật và dữ liệu nghiên cứu.
Điểm đáng chú ý của tham luận là không né tránh những khó khăn, thách thức đặt ra trong quá trình phát triển khoa học cơ bản gắn với chuyển đổi số. Những vấn đề như thiếu hụt nhân lực liên ngành chất lượng cao, rủi ro về an ninh dữ liệu, các thách thức đạo đức và pháp lý khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hay nguy cơ “công nghệ hóa” giáo dục làm suy yếu tư duy phản biện của người học được phân tích thẳng thắn. Trên cơ sở đó, tham luận khẳng định yêu cầu xây dựng một mô hình chuyển đổi số lấy con người làm trung tâm, trong đó công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, chứ không thay thế hoạt động học thuật và vai trò của người thầy.
Diễn đàn học thuật – chính sách về khoa học cơ bản
Hội thảo quốc gia về khoa học cơ bản năm 2025 quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học đến từ nhiều trường đại học và viện nghiên cứu trên cả nước, với các tham luận trải rộng từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội và nhân văn. Các nội dung thảo luận tập trung làm rõ vai trò của khoa học cơ bản như hạ tầng tri thức cho đổi mới sáng tạo, mối quan hệ giữa khoa học cơ bản với chuyển đổi số và STEAM, cũng như các cơ chế, chính sách tài trợ, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu liên ngành.
PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội, trình bày tham luận về đào tạo và nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn theo định hướng nghiên cứu tại đại học – Ảnh: LÝ NGUYÊN
PGS.TS Phạm Tiến Đức, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội, trình bày tham luận về đào tạo các ngành khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên đáp ứng các nghị quyết của Đảng và Nhà nước – Ảnh: LÝ NGUYÊN
PGS.TS Trịnh Đăng Mậu, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, trình bày tham luận về vai trò của khoa học cơ bản như hạ tầng tri thức và trục liên kết phát triển đổi mới sáng tạo – Ảnh: LÝ NGUYÊN
GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội, trao đổi về tài trợ nghiên cứu khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn từ Quỹ Nafosted – Ảnh: LÝ NGUYÊN
PGS.TS Phù Chí Hòa, Trường Đại học Đà Lạt, trình bày tham luận “Từ khoa học cơ bản đến STEAM – khai phóng trí tuệ và khát vọng tự cường” – Ảnh: LÝ NGUYÊN
PGS.TS Trần Văn Mẫn, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG-HCM, trình bày tham luận về chủ trương, chính sách phát triển khoa học cơ bản trong kỷ nguyên phồn vinh, thịnh vượng của dân tộc – Ảnh: LÝ NGUYÊN
Từ các trao đổi tại hội thảo, đại diện đơn vị tham dự hội thảo thống nhất định hướng tăng cường hợp tác thực chất thông qua việc hình thành những hướng nghiên cứu chung mang tính liên ngành, thay vì tiếp cận khoa học cơ bản theo từng ngành đơn lẻ.
Nhiều lĩnh vực giàu tiềm năng được gợi mở, như bản đồ học – viễn thám – GIS, khoa học trái đất gắn với địa lý – môi trường – xã hội, hay các nghiên cứu giao thoa giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội nhằm tiếp cận các vấn đề phát triển một cách toàn diện hơn. Trên cơ sở đó, các bên đề xuất xây dựng các nhóm nghiên cứu chung (liên trường), kết nối đội ngũ chuyên gia ở từng lĩnh vực thế mạnh, đồng thời ươm tạo các nhóm nghiên cứu trẻ để bảo đảm tính kế thừa và phát triển bền vững.
Các đại biểu trao đổi, thảo luận các vấn đề liên quan đến phát triển khoa học cơ bản trong bối cảnh chuyển đổi số tại hội thảo – Ảnh: LÝ NGUYÊN
Bên cạnh hợp tác học thuật, các đơn vị cũng hướng tới triển khai những dự án nghiên cứu chung quy mô lớn, có cơ chế đồng tài trợ và chia sẻ nguồn lực, qua đó hình thành các chương trình nghiên cứu liên ngành đủ sức tham gia các nhiệm vụ khoa học cấp quốc gia. Định hướng này được kỳ vọng không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cơ bản, mà còn góp phần xây dựng hội thảo thường niên trở thành một thương hiệu học thuật, từng bước mở rộng hợp tác ở tầm quốc gia và quốc tế.
Không chỉ vậy, thông qua tham luận và các trao đổi học thuật tại hội thảo, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã thể hiện rõ vai trò là một chủ thể tích cực trong việc định hình tư duy phát triển khoa học cơ bản gắn với chuyển đổi số. Những phân tích, đề xuất từ góc nhìn khoa học xã hội và nhân văn không chỉ bổ sung chiều sâu cho các thảo luận về công nghệ, mà còn khẳng định vị thế không thể thay thế của khoa học cơ bản trong việc kiến tạo nền tảng tri thức, giá trị và con người cho kỷ nguyên số. Đây cũng là minh chứng cho trách nhiệm học thuật và đóng góp trí tuệ của Nhà trường đối với các vấn đề lớn của quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Một số hình ảnh từ Hội thảo:
LÝ NGUYÊN
