Vừa qua, ngày 21/1, Tổ chức Times Higher Education (THE) đã công bố bảng xếp hạng đại học thế giới theo nhóm ngành, theo đó giáo dục đại học Việt Nam tiếp tục ghi nhận những bước tiến đáng chú ý trên bản đồ học thuật quốc tế. Đáng chú ý, trong số các cơ sở giáo dục Việt Nam được xếp hạng, Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐHQG-HCM) là đơn vị duy nhất có mặt ở đầy đủ cả 9 nhóm ngành được THE đánh giá, cho thấy năng lực phát triển toàn diện và cân bằng giữa các lĩnh vực đào tạo – nghiên cứu.
Các nhóm ngành mà ĐHQG-HCM hiện diện gồm: Kinh doanh và Kinh tế; Khoa học máy tính; Nghiên cứu giáo dục; Kỹ thuật; Khoa học sự sống; Y tế và sức khỏe; Khoa học vật lý; Khoa học xã hội; Nghệ thuật và Nhân văn. Việc một hệ thống đại học Việt Nam đồng thời được ghi nhận ở cả các lĩnh vực STEM (Science - Khoa học, Technology - Công nghệ, Engineering - Kỹ thuật và Mathematics - Toán học) lẫn khối ngành xã hội – nhân văn phản ánh tầm vóc học thuật đa ngành, đồng thời khẳng định hướng phát triển cân bằng của ĐHQG-HCM trong chiến lược hội nhập quốc tế.
Bảng xếp hạng theo ngành của THE đánh giá 830 đại học từ 88 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 18 chỉ số tương tự bảng xếp hạng thế giới. - Ảnh: VNexpress
Khoa học Xã hội và Nhân văn – một điểm nhấn mới trong bức tranh xếp hạng
Một điểm nhấn đáng chú ý trong kỳ xếp hạng này là sự cải thiện rõ rệt của nhóm ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn trên bình diện châu Á. Dữ liệu từ THE cho thấy 29% các trường đại học châu Á tăng hạng ở lĩnh vực Nghệ thuật và Nhân văn, trong khi tỷ lệ này ở châu Âu chỉ đạt 13% và Bắc Mỹ là 17%. Khoảng cách này phản ánh sự dịch chuyển đáng kể của động lực học thuật toàn cầu, trong đó châu Á đang nổi lên như một không gian mới của tri thức, đặc biệt ở những lĩnh vực đòi hỏi chiều sâu tư duy, bản sắc học thuật và khả năng đối thoại quốc tế.
Trong bối cảnh đó, việc nhóm ngành Khoa học xã hội và nhân văn của Việt Nam có mặt trong bảng xếp hạng không còn là hiện tượng đơn lẻ, mà là dấu hiệu cho thấy năng lực học thuật trong lĩnh vực này đã bắt đầu đạt đến ngưỡng được cộng đồng học thuật quốc tế ghi nhận.
Trong cấu trúc học thuật của ĐHQG-HCM, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn giữ vai trò là đơn vị đào tạo và nghiên cứu nòng cốt về khoa học xã hội và nhân văn. Vai trò này không chỉ mang tính phân công nội bộ, mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực hiện diện của ĐHQG-HCM ở các nhóm ngành Khoa học xã hội và Nghệ thuật – Nhân văn trong các bảng xếp hạng quốc tế.
Những năm gần đây, Trường ĐH KHXH&NV luôn theo đuổi chiến lược phát triển theo hướng đại học nghiên cứu, tập trung chuẩn hóa hoạt động nghiên cứu, thúc đẩy công bố quốc tế, mở rộng hợp tác học thuật với các đối tác tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Đức, Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác, đồng thời tăng cường vai trò của đào tạo sau đại học trong việc tạo ra sản phẩm tri thức có chiều sâu. Đây cũng chính là những tiêu chí cốt lõi trong bộ chỉ số đánh giá của THE đối với nhóm ngành khoa học xã hội và nhân văn.
Từ xếp hạng đến định hướng chiến lược phát triển dài hạn
Các bảng xếp hạng như THE không phải là đích đến, nhưng là chỉ dấu quan trọng cho thấy hướng đi của các trường đại học đang tiệm cận dần với chuẩn mực quốc tế. Việc ĐHQG-HCM đạt được sự hiện diện toàn diện ở 9 nhóm ngành, cùng sự bứt phá của lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, cho thấy một xu hướng phát triển đáng ghi nhận: giáo dục đại học Việt Nam đang dịch chuyển từ “mở rộng quy mô” sang “nâng cao chất lượng học thuật”.
Đằng sau kết quả xếp hạng là một chiến lược phát triển có chủ đích. ĐHQG-HCM đã xác lập chiến lược giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2045 với định hướng trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng công bố khoa học quốc tế, thu hút đội ngũ giảng viên trình độ cao, phát triển các nhóm nghiên cứu mũi nhọn và đẩy mạnh quốc tế hóa môi trường học thuật. Thực tế, năm 2024, ĐHQG-HCM công bố hơn 3.100 bài báo quốc tế, trong đó trên 66% thuộc nhóm tạp chí Q1–Q2, cho thấy nền tảng nghiên cứu đã đạt độ chín nhất định để đáp ứng các tiêu chí đánh giá khắt khe của các bảng xếp hạng quốc tế.
Từ góc độ rộng hơn, việc khoa học xã hội và nhân văn của Việt Nam có mặt trong bảng xếp hạng THE mang ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện thứ hạng. Điều này cho thấy lĩnh vực vốn lâu nay ít được chú ý trong các thước đo toàn cầu đang dần khẳng định năng lực nghiên cứu nghiêm túc, có chiều sâu và có khả năng hội nhập học thuật. Trong tiến trình đó, vai trò của những cơ sở đào tạo chuyên sâu như Trường ĐH KHXH&NV không chỉ nằm ở đóng góp cho thành tích chung, mà còn ở việc góp phần xây dựng nền tảng tri thức bền vững, định vị lại vị thế của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam trên không gian học thuật quốc tế.
KIM CƯƠNG Tổng hợp
