KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC “QUẢN TRỊ DỮ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN CHÍNH PHỦ SỐ Ở VIỆT NAM”

KỶ YẾU HỘI THẢO “QUẢN TRỊ DỮ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN CHÍNH PHỦ SỐ Ở VIỆT NAM”

Trong những năm gần đây, chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số đã được Đảng và Nhà nước xác định là mục tiêu chiến lược. Theo mục tiêu chuyển đổi số quốc gia được ban hành bởi Quyết định số 749/QĐ – TTg ngày 03.6.2020 của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2025, 90% hồ sơ công việc tại cấp Bộ, tỉnh; 80% hồ sơ công việc tại cấp huyện và 60% hồ sơ công việc tại cấp xã được xử lý trên môi trường mạng (trừ hồ sơ công việc thuộc phạm vi bí mật nhà nước); 100% chế độ báo cáo, chỉ tiêu tổng hợp, báo cáo định kỳ và báo cáo thống kê về kinh tế - xã hội phục vụ sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ được kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu số trên Hệ thống thông tin báo cáo Chính phủ.

Trong bối cảnh đó, ngành Lưu trữ Việt Nam cũng đã có những bước đi rất quyết liệt hướng tới mục tiêu kép, vừa tận dụng tối đa làn sóng công nghệ số đang phát triển như vũ bão để nâng vị thế của ngành lên tầm cao mới, vừa đáp ứng các đòi hỏi của Chính phủ trong quá trình xây dựng và chuyển dịch từ Chính phủ điện tử sang Chính phủ số. Luật Lưu trữ năm 2024 và Nghị định 113/2025/NĐ-CP ngày 03 tháng 6 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Lưu trữ đã tạo một khung pháp lý tương đối đầy đủ trong việc phát tiển Lưu trữ số tại Việt Nam. Trước đó, Đề án “Lưu trữ tài liệu điện tử của các cơ quan nhà nước giai đoạn 2020 – 2025” được ban hành bởi Quyết định số 548/QĐ – TTg được ban hành ngày 03.4.2020 cũng đặt ra nhiều mục tiêu lớn như 80% tài liệu lưu trữ cơ quan được tạo lập điện tử; tối thiểu 90% lưu trữ cơ quan thực hiện quy trình khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ trên môi trường mạng. Vì vậy, một xu thế không thể đảo ngược tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp là việc quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ số đáp ứng các yêu cầu thực tiễn của Việt Nam và bắt kịp xu thế phát triển của thế giới.

Ở góc độ lý luận lưu trữ học, nhiều vấn đề về quản trị, phân tích, xử lý và sử dụng các dữ liệu tài liệu lưu trữ số… cần được tiếp cận, luận giải một cách khoa học, thuyết phục tạo điều kiện cho việc triển khai các quy phạm pháp luật đã được ban hành, đặc biệt là cho các bên liên quan mới xuất hiện trong bối cảnh lưu trữ số như các doanh nghiệp IT, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu trữ số… Mặt khác, chỉ khi những vấn đề lý luận về quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ số được giải đáp thấu đáo thì hoạt động đào tạo nhân sự tham gia công việc này – một trong những nguồn lực quan trọng nhất - mới thỏa mãn được các yêu cầu của thực tiễn. Với vị thế là những đơn vị tiên phong và đi đầu trong nghiên cứu, đào tạo về Lưu trữ học, trong những năm qua, Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng thuộc 02 trường đại học lớn của cả nước là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh đã tiến hành nhiều nghiên cứu và triển khai giảng dạy về quản lý tài liệu lưu trữ điện tử, lưu trữ số đồng thời thực hiện chuyển giao tri thức về lưu trữ hiện đại cho một số cơ quan, tổ chức. Những kết quả đạt được có ý nghĩa tích cực nhưng còn tồn tại nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn cần tiếp tục được trao đổi, chia sẻ để tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, đào tạo, áp dụng lý luận vào thực tế.

Hội thảo “Quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ trong bối cảnh phát triển Chính phủ số tại Việt Nam” được phối hợp tổ chức bởi 02 trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn với sự đồng hành của Công ty Cổ phần Đầu tư thương mại và Phát triển công nghệ FSI và Công ty Cổ phần Tích hợp Hệ thống Thông tin Toàn Cầu GB nhằm hướng tới 03 mục đích chính sau đây:
- Tạo diễn đàn 03 bên, nhà khoa học, nhà thực tiễn và doanh nghiệp công nghệ chia sẻ các kết quả nghiên cứu, các nền tảng công nghệ mới… trong tổ chức, quản lý cơ sở dữ liệu, thông tin tài liệu lưu trữ trên môi trường số và những cơ hội và thách thức đặt ra trong quản trị đáp ứng yêu cầu Chính phủ số;
- Tạo cơ hội kết nối thực tiễn với chính sách và đào tạo, đổi mới khoa học công nghệ: Kết quả nghiên cứu của các khoa học, kinh nghiệm triển khai các dự án công nghệ trong lĩnh vực lưu trữ của các doanh nghiệp sẽ cung cấp góc nhìn thực tiễn, góp phần hoàn thiện lý luận và chính sách, cập nhật chương trình đào tạo sát với nhu cầu cũng như xác định các vấn đề khoa học công nghệ mới cần nghiên cứu trong thời gian tới;
- Thúc đẩy hợp tác giữa cơ quan nghiên cứu & đào tạo với cơ quan quản lý và các doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ, tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần cung ứng nguồn lực dữ liệu quan trọng phục vụ yêu cầu phát triển Chính phủ số ở Việt Nam.

Tính từ khi khởi động vào tháng 02/2025, Ban Tổ chức đã nhận được gần 50 bài nghiên cứu từ 02 nhóm tác giả chính sau đây: Thứ nhất là các bài viết của các nhà nghiên cứu hiện đang công tác tại các cơ sở đào tạo lớn của cả nước như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Hành chính và Quản trị công trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh,  Trường Đại học Kỹ thuật – Hâu cần Công an nhân dân, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh …. Nhóm tác giả thứ 2 là các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp như Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Cục Hồ sơ nghiệp vụ thuộc Bộ Công An, Trung tâm Lưu trữ quốc gia tài liệu điện tử và tài liệu dự phòng, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV, Trung tâm Lưu trữ tỉnh Bắc Giang, Viện Trần Nhân Tông thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Công ty Cổ phần Đầu tư thương mại và Phát triển công nghệ FSI, Công ty Cổ phần Tích hợp Hệ thống Thông tin Toàn Cầu GB, Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn, Công ty TNHH FPT IS…

Các tham luận được tập hợp trong Kỷ yếu hội thảo tập trung vào 05 hướng nghiên cứu chủ đạo phản ánh toàn diện hệ sinh thái quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ trong tiến trình chuyển đổi số của Việt Nam. Cụ thể như sau:
Nhóm 1. Tổng quan lý luận và pháp lý về quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ trong Chính phủ số
Nhóm này bao gồm các nghiên cứu tập trung làm rõ khung khái niệm, phạm vi và tính chất đặc thù của dữ liệu và tài liệu lưu trữ số trong hệ thống Chính phủ điện tử, hướng tới Chính phủ số. Các tác giả như TS Đỗ Văn Thắng, TS Đỗ Văn Học, TS. Nguyễn Tuấn Hoa, TS Nguyễn Lệ Nhung, TS Trần Bá Hùng, NCS Vũ Đình Phong, Ths Tạ Thị Nhật Lệ, Ths Hà Minh Minh Đức… đề cập đến cơ sở lý luận về quản trị dữ liệu số và sự thay đổi trong tiếp cận tài liệu lưu trữ. Bên cạnh đó, các nghiên cứu của TS Nguyễn Văn Báu, TS Phạm Thị Diệu Linh và CN Hồ Ngọc Trâm đặt trọng tâm vào khung pháp lý hiện hành, phân tích các khoảng trống pháp lý và đề xuất cải cách thể chế nhằm thúc đẩy hoạt động quản trị dữ liệu công minh bạch, đồng bộ, có khả năng tích hợp với chuẩn mực quốc tế.
Nhóm 2. Hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, giải pháp vận hành và bảo đảm an toàn thông tin
Nội dung nhóm này tập trung vào việc cải tiến các quy trình nghiệp vụ lưu trữ, văn thư và hệ thống đảm bảo an toàn thông tin trong môi trường số. Các tác giả như TS Đỗ Văn Thắng, TS Mai Đăng Khoa, TS Trần Thanh Tùng, TS Đỗ Thu Hiền, TS Trần Phương Hoa, NCS Lê Thị Nguyệt Lưu, Ths Nguyễn Thị Kim Thu, Ths Phạm Nguyễn Phương Quỳnh, Ths Trương Tiến Tuấn, Ths Nguyễn Trọng Tâm, HVCH Nguyễn Anh Tài… đã đề xuất giải pháp từ nghiệp vụ truyền thống đến số hoá quy trình vận hành, đồng thời nhấn mạnh vai trò của an toàn dữ liệu, bảo mật và tính toàn vẹn thông tin trong triển khai Chính phủ số. Đặc biệt, các nghiên cứu đề cập đến yêu cầu xây dựng quy trình xử lý dữ liệu có tính liên thông, minh bạch và khả năng truy cập hiệu quả.
Nhóm 3. Ứng dụng công nghệ số trong quản trị dữ liệu và tài liệu lưu trữ
Các nghiên cứu trong nhóm này phản ánh xu hướng ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, điện toán đám mây và ảo hoá máy chủ nhằm hiện đại hóa hoạt động lưu trữ và tăng cường khả năng phân tích, khai thác dữ liệu. TS Cam Anh Tuấn, Ths Nguyễn Văn Thỏa, HVCH Nguyễn Thị Hồng Phúc, Nhóm tác giả Nguyễn Xuân Hùng, Nguyễn Phi Yến và Nguyễn Ngọc Châu, Ths Đại tá Bùi Thị Thanh Liên… đã tiếp cận từ khía cạnh công nghệ, đưa ra các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu suất xử lý và đảm bảo tính bảo mật, xác thực cho dữ liệu lưu trữ số.
Nhóm 4. Thực tiễn triển khai quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ tại các địa phương, cơ quan và lĩnh vực chuyên ngành
Các tham luận trong nhóm này trình bày thực trạng, kinh nghiệm và bài học từ việc triển khai quản trị dữ liệu và tài liệu lưu trữ tại các bộ ngành, địa phương và lĩnh vực như y tế, công an, hành chính công và các cơ quan Đảng. Các công trình của Ths Lê Thị Bích, Ths Bùi Công Cường, Ths Hoàng Quang Cương, NCS Ngô Kim Phương và Ths Đại tá Bùi Thị Thanh Liên… phản ánh các điển hình, thách thức và nhu cầu điều chỉnh phù hợp với năng lực công nghệ, tổ chức và nguồn lực nhân sự của từng đơn vị.
Nhóm 5. Phát triển nguồn nhân lực và năng lực số cho công tác lưu trữ trong Chính phủ số
Cuối cùng, nhóm nghiên cứu này tập trung vào phát triển nguồn nhân lực lưu trữ học – một yếu tố nền tảng cho sự vận hành bền vững của hệ thống quản trị dữ liệu số. Các nghiên cứu của PGS.TS Đào Đức Thuận, PGS.TS Tạ Thị Thanh Tâm, TS Lê Tuyết Mai, TS Ngô Thị Kiều Oanh, TS Nguyễn Hồng Duy, nhóm tác giả TS Nguyễn Thị Ly và Ths Nguyễn Duy Vĩnh, Ths Nguyễn Trung Đức, NCS Nguyễn Thị Thúy Hưởng… đề cập đến yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, năng lực khai thác và bảo mật thông tin, đồng thời nêu bật vai trò động lực làm việc, năng lực truyền thông số và kỹ năng liên ngành trong môi trường lưu trữ hiện đại.

Trên đây là 05 hướng nghiên cứu chính của các tham luận được lựa chọn in trong Kỷ yếu hội thảo này. Về cơ bản, các tham luận đã bao quát được những nội dung cơ bản liên quan đến quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ đáp ứng yêu cầu phát triển Chính phủ số ở Việt Nam. Tuy nhiên, một số vấn đề quan trọng khác liên quan mật thiết đến chủ đề hội thảo chưa nhận được nhiều các nghiên cứu có tính hệ thống và sâu sắc như cơ sở lý luận của quản trị dữ liệu, cơ sở dữ liệu nói chung và dữ liệu, cơ sở dữ liệu tài liệu lưu trữ nói riêng, vai trò của dữ liệu tài liệu lưu trữ số so với các nguồn dữ liệu số khác trong bối cảnh phát triển Chính phủ số ở Việt Nam, vai trò và thực trạng của hạ tầng công nghệ và kỹ thuật phục vụ quản trị dữ liệu tài liệu lưu trữ số, bài toán của Chính phủ số đặt ra đối với dữ liệu tài liệu lưu trữ, vấn đề văn hóa và thể chế trong triển khai quản trị dữ liệu tài liệu lưu trữ số ở Việt Nam…

Các bài tham luận được lựa chọn in trong Kỷ yếu hầu hết đều xuất phát từ những ý tưởng, kết quả nghiên cứu ban đầu của cá nhân các tác giả. Hội đồng Khoa học của Hội thảo cũng đã tiến hành quy trình phản biện kín rất chặt chẽ nhưng do đây là một vấn đề nghiên cứu mới, phức tạp nên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót hoặc bất đồng quan điểm. Ban Biên tập xin chân thành tiếp thu các ý kiến góp ý có tính thuyết phục, mang tính xây dựng và sẽ tiến hành chỉnh sửa, bổ sung trong các xuất bản tiếp theo. Nhân đây, xin thay mặt Ban Tổ chức Hội thảo, Hội đồng Khoa học, Ban Biên tập cảm ơn các nhà nghiên cứu đã chia sẻ kết quả nghiên cứu của mình, các ý kiến góp ý để Kỷ yếu được hoàn thiện hơn. Hy vọng Kỷ yếu hội thảo khoa học với chủ đề “Quản trị dữ liệu, tài liệu lưu trữ trong bối cảnh phát triển Chính phủ số ở Việt Nam” sẽ đem lại những thông tin hữu ích cho những bạn đọc quan tâm 

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn của TS. Cam Anh Tuấn - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội)

KHOA LƯU TRỮ HỌC - QUẢN TRỊ VĂN PHÒNG