Tối ngày 30.8, talkshow chủ đề “Người nhạy cảm - chấp nhận thay đổi, thích ứng để mọi chuyện tốt đẹp hơn” đã được phát sóng trên các nền tảng trực tuyến. Đây cũng là chủ đề cuối cùng trong chuỗi chương trình tư vấn trực tuyến, chăm sóc sức khoẻ tinh thần “MHC - Mental Health Care 2021” do Hội Sinh viên trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức.
Chương trình có sự góp mặt của nhà tâm lý Huỳnh Thị Hoài Như, chuyên viên về trị liệu tâm lý, đào tạo về Tâm lý lâm sàng tại TP. HCM, giảng viên trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM và ThS. Nguyễn Huỳnh Luân, giảng viên khoa Tâm lý học, nhà tâm lý trị liệu tại Phòng tham vấn và trị liệu tâm lý của trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM.
Đặc tính của người nhạy cảm
Mở đầu buổi tư vấn, cô Huỳnh Thị Hoài Như đã giới thiệu đến các bạn sinh viên về khái niệm DOES - bốn đặc tính của một người nhạy cảm. Thứ nhất là D (depth of processing), một người nhạy cảm sẽ xử lý thông tin theo chiều sâu. Họ sẽ liên kết những vấn đề của mình theo kiểu so sánh, chẳng hạn như so sánh trải nghiệm hiện tại của mình khác thế nào so với trải nghiệm ngày trước, phân tích và liên hệ thêm với câu chuyện của những người khác.
O (overstimulation) là sự kích thích quá mức, người nhạy cảm rất dễ phấn khích, hào hứng nhưng cũng rất dễ kiệt sức hay căng thẳng. “Mình có thể hình dung giống như một sợi dây đàn, dây tóc mỏng thì sẽ dễ rung động hơn so với sợi dây thừng, thế giới xung quanh người nhạy cảm rất sống động” - Nhà tâm lý Huỳnh Thị Hoài Như chia sẻ.
Tiếp đến, E (emotional creativity) là dễ phản ứng về mặt cảm xúc. Người nhạy cảm sẽ có nhiều cảm xúc mãnh liệt hơn so với người bình thường. Ngoài ra, vì có những rung động mạnh mẽ nên họ cũng tiếp thu được rất nhanh cảm xúc hoặc tình huống xung quanh, người nhạy cảm có trực giác khá tốt.
Cuối cùng, S (sensory sensitivity), người nhạy cảm có thể cảm nhận được những chi tiết dù là nhỏ nhặt nhất. Nhà tâm lý Huỳnh Thị Hoài Như nhấn mạnh: “Một người hội tụ đủ 4 yếu tố trên thì đó là một người có mức độ nhạy cảm cao. Ngoài ra, một người nhạy cảm không phải là một người có tâm lý hướng nội hoặc có những bất ổn về mặt, hai điều này khác nhau”.
Cùng quan điểm trên, ThS. Nguyễn Huỳnh Luân chia sẻ: “Những người có độ nhạy cảm cao vẫn vận hành được những chức năng sống, vẫn lao động làm việc và vẫn có những mối quan hệ tốt, họ là những người hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, vẫn có nhóm những bệnh nhân có độ nhạy cảm cao (highly sensitive version) thì lúc đó cần có những đánh giá chuyên sâu hơn của những nhà thực hành tâm lý”.
Nhằm giúp sinh viên có thể tiến hành quan sát chính bản thân mình để tự nhận biết bản thân có phải là một người nhạy cảm hay không, ThS. Nguyễn Huỳnh Luân bổ sung: “Chúng ta cũng phải có sự quan sát, tự phát triển nhận thức về bản thân mình dựa vào 4 trụ cột trên”. Thứ nhất là ở hành vi của bản thân, hãy xem trong cùng một tình huống, mọi người phản ứng thế nào và bản thân mình phản ứng ra sao. Thứ hai là quan sát những vấn đề hiện tại của bản thân, có thể xem liệu mình có đang gặp phải những khó khăn nào về mặt cảm xúc.
Thứ ba là có thể nhìn lại lịch sử phát triển của bản thân thông qua chính nhận thức của mình hoặc qua những phản hồi của người khác về mình. Thứ tư là quan sát phản ứng của bản thân khi đối diện với những tình huống tiêu cực, đó cũng là một trong những dấu chỉ rất quan trọng để mình xem xét tính nhạy cảm trong những phản ứng đó và trong cả bức tranh nhân cách của mình nói chung.
ThS. Nguyễn Huỳnh Luân khẳng định: “Khái niệm về sự nhạy cảm cao là khái niệm về mặt nhân cách. Theo nhiều nhà nghiên cứu trước đây thì đặc điểm về nhạy cảm cao đã có ngay từ khi sinh ra và nó sẽ tiếp tục giải tiến trên hành trình cuộc đời, chính vì vậy việc đánh giá không phải là một lát cắt ngay thời điểm hiện tại mà cần có cách đánh giá toàn diện”.
Hai vị chuyên gia lắng nghe và giải đáp những thắc mắc các bạn sinh viên gửi về chương trình - Ảnh: Chụp màn hình
Những lợi thế và hạn chế của người nhạy cảm
Nhà tâm lý Huỳnh Thị Hoài Như chia sẻ rằng nếu chưa hiểu về độ nhạy cảm của mình, chưa khám phá ra được ngưỡng của mình thì sự nhạy cảm cao sẽ giống như một vũ khí mà mình chưa biết hiểu cách thức sử dụng. Vì vậy mà sự nhạy cảm sẽ gây phiền phức khó chịu cho mình, bởi lẽ những ngưỡng đó sẽ làm mình thấy không thoải mái, không dễ chịu với bản thân và cả việc mình bộc lộ ra với những người xung quanh.
Chính đặc tính hay nghiền ngẫm suy tư, ít thả lỏng để chấp nhận với tính chi tiết của mình là một cách thức khiến những người nhạy cảm không hài lòng về bản thân và mối quan hệ xung quanh, vì vậy mà cũng không thấy được điểm mạnh và những điều tích cực của chính mình. Ngoài ra, nếu người nhạy cảm không thể trao đổi được sự độc đáo khác biệt của mình thì đó sẽ là một khoảng cách lớn trong mối quan hệ với những người xung quanh.
Nhạy cảm cao là một khái niệm trung tính, phụ thuộc nhiều vào việc bản thân mỗi người hiểu về nó và sử dụng nó thế nào. “Có những người sẽ sử dụng sự nhạy cảm cao hiệu quả, biến nó thành công cụ tốt để hiểu về mình, nhưng cũng có những người không quan tâm đến nó hoặc dùng nó một cách gây hại cho chính mình” - ThS. Nguyễn Huỳnh Luân nói.
Bản chất của sự nhạy cảm cao là việc thu nhận thông tin nhanh, đưa ra phản ứng nhanh để từ đó biết cách cư xử phù hợp nhất trong hoàn cảnh đó. Người nhạy cảm cao sẽ tinh tế hơn, nhìn thấy những thay đổi nhỏ nhất nên phản ứng nhanh. Nguy hiểm là họ có thể dựa quá nhiều vào trực giác, trong khi trực giác chỉ là một trong bốn kênh quan trọng để thu nhận thông tin về thế giới. Chúng ta còn phải dựa trên cảm giác, tư duy và cảm xúc, nếu chỉ dựa trên trực giác và phán đoán quá nhiều thì đôi khi cũng là một rủi ro.
Song song, bản thân những người nhạy cảm sẽ dễ chịu tác động bởi bối cảnh xung quanh, vì vậy việc môi trường xung quanh độc hại thì họ sẽ chịu tác động lớn và nhanh, chẳng hạn như trong bối cảnh đại dịch hiện tại thì người nhạy cảm sẽ rất dễ bị tổn thương. Về cảm xúc, người nhạy cảm cao dễ có nhiều phản ứng cảm xúc phát triển sự thấu cảm, nhưng cũng rất dễ bị quá tải về mặt cảm xúc, thậm chí là không kiểm soát đc cảm xúc của mình. Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận rằng người nhạy cảm cao có nhiều tài năng thiên bẩm trong lĩnh vực nghệ thuật và lĩnh vực làm việc về con người vì họ rất tinh tế trong sự kết nối.
“Khi mình đã hiểu rõ đặc tính và thế mạnh của mình, hiểu được rằng đâu là nguồn lực, đâu là điều cản trở. Mình bắt đầu tập luyện với việc sử dụng những điều đó và bắt đầu nâng những ngưỡng chịu đựng của mình lên, tránh những điều gây kích thích cho mình thì lúc đó nó sẽ trở thành nguồn lực rất tốt mà không phải ai cũng có được” - Nhà tâm lý Huỳnh Thị Hoài Như nhận xét.
Trong buổi tư vấn, các bạn sinh viên cũng đã có cơ hội gửi đến hai vị chuyên gia những thắc mắc của bản thân xoay quanh câu chuyện về sự nhạy cảm. Bên cạnh việc chia sẻ kiến thức và giải đáp những trăn trở của các bạn sinh viên, hai vị chuyên gia cũng đã giới thiệu thêm những quyển sách Tiếng Anh và Tiếng Việt mà các bạn sinh viên có thể tìm đọc để nâng cao hiểu biết của bản thân về chủ đề này.
PHỐ HƯƠNG
