Tiếp xúc và tiếp biến văn hóa là học phần bắt buộc, gồm 02 tín chỉ, thuộc khối kiến thức cơ sở ngành của Chương trình đào tạo Cử nhân Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM.
Đây là học phần được thực hiện sau các học phần Văn hóa học đại cương (03 tín chỉ), Dẫn nhập văn hóa so sánh (02 tín chỉ), Phương pháp nghiên cứu trong văn hóa học (03 tín chỉ) và một số môn học hữu quan khác, nhằm giúp sinh viên có kiến thức sâu hơn về những đặc điểm có tính quy luật của văn hóa nhìn từ góc độ quan hệ văn hóa. Trên cơ sở đó, môn học giúp sinh viên có cách tiếp cận hợp lý và có cái nhìn đúng đắn về vai trò của tiếp xúc và tiếp biến văn hóa trong quá trình hình thành nên đặc trưng, đặc điểm của một nền văn hóa.
Gắn với nhiệm vụ đào tạo và nhằm phục vụ nhu cầu học tập của sinh viên chuyên ngành văn hóa học, trong khuôn khổ thời lượng môn học, giáo trình được biên soạn gồm 4 chương:
Chương 1: Khái niệm và cách tiếp cận
Chương 2: Tiếp xúc văn hóa: Nguyên nhân, điều kiện và dạng thức
Chương 3: Tiếp biến văn hóa: Cơ chế, cấp độ và hệ quả
Chương 4: Văn hóa Việt Nam tiếp cận từ tiếp xúc và tiếp biến văn hóa
Như tên của môn học cho thấy, nội dung chính của giáo trình sẽ chủ yếu là những vấn đề lý luận về văn hóa nhìn từ góc độ quan hệ văn hóa, cụ thể là từ góc độ tiếp xúc và tiếp biến văn hóa. Tuy nhiên, giáo trình cũng dành một phần về tiếp cận văn hóa Việt Nam từ góc nhìn tiếp xúc và tiếp biến văn hóa nhằm giúp sinh viên vừa nắm vững hơn cách tiếp cận này, vừa có trường hợp cụ thể để liên hệ, qua đó hiểu sâu hơn bản sắc văn hóa dân tộc từ góc nhìn quan hệ văn hóa.
Giáo trình được biên soạn trên quan điểm đảm bảo tính cơ bản, hệ thống về kiến thức và tính quy phạm của một giáo trình ở bậc đại học.
Về kiến thức, giáo trình biên soạn theo hướng vừa đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với yêu cầu học tập của sinh viên, vừa có định hướng nâng cao để sinh viên mở rộng kiến thức và luyện tập kỹ năng thực hành nghiên cứu.
Về kỹ năng và thái độ, giáo trình chú ý đến việc giúp sinh viên nắm vững cách tiếp cận văn hóa từ góc nhìn quan hệ văn hóa, biết nhận diện và phân tích được một hiện tượng văn hóa từ góc độ tiếp xúc và tiếp biến văn hóa. Qua trường hợp tiếp cận văn hóa Việt Nam, giáo trình giúp sinh viên nhận thức rõ hơn văn hóa dân tộc từ góc độ quan hệ văn hóa và có thái độ trân trọng hơn với những sản phẩm văn hóa với tư cách là kết quả của quá trình tiếp xúc, tiếp biến và sáng tạo của cha ông.
Về tính quy phạm, giáo trình sẽ gồm những kiến thức đã được khẳng định hoặc thống nhất cao giữa các nhà nghiên cứu, tránh những quan điểm còn nhiều tranh luận về học thuật. Đầu mỗi chương sẽ tóm tắt các luận điểm chính, cuối mỗi chương có các câu hỏi ôn tập và giới thiệu tài liệu đọc thêm phù hợp với yêu cầu từng chương.
Về quy cách, giáo trình chọn cách ghi nguồn và ghi chú ở cuối trang để người đọc tiện tham khảo và tra cứu tài liệu khi cần. Thư mục tài liệu cuối sách chỉ ghi những tài liệu tham khảo chính, sắp xếp theo thứ tự alphabet, không phân biệt thư mục theo ngôn ngữ.
Giáo trình là kết quả của tập bài giảng được biên soạn và giảng dạy từ năm 2011 cho sinh viên chuyên ngành Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM. Đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có giáo trình học phần Tiếp xúc và tiếp biến văn hóa ở các trường đại học và cũng chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về tiếp xúc và tiếp biến văn hóa từ góc độ văn hóa học. Hy vọng bên cạnh việc phục vụ cho nhu cầu học tập của sinh viên chuyên ngành văn hóa học, giáo trình cũng là tài liệu tham khảo cho sinh viên các ngành hữu quan và các bạn đọc quan tâm.
Trân trọng cảm ơn các nhà khoa học trong Hội đồng thẩm định giáo trình gồm GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm, GS.TS. Phan Thị Thu Hiền, PGS.TS. Lâm Nhân, PGS.TS. Phan An, TS. Phan Anh Tú đã góp nhiều ý kiến quý báu giúp chúng tôi rà soát và bổ sung kiến thức cho giáo trình được tốt hơn.
Trân trọng cảm ơn Khoa Văn hóa học và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tạo điều kiện xuất bản giáo trình này.
Giáo trình là kết quả của tập bài giảng được cập nhật hàng năm và được góp ý của các nhà khoa học trong Hội đồng thẩm định nhưng chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người học và bạn đọc gần xa.
Tác giả
TS. Nguyễn Văn Hiệu
