Workshop: Tương quan giữa văn hóa Tết truyền thống Việt và Hán qua lý thuyết Ký ức văn hóa và sự tái phát triển

Sáng ngày 26/09/2022, tại văn phòng khoa Văn hóa học, TS. Lê Thị Thanh Thảo (tốt nghiệp Khoa Văn học, Đại học Trung Hưng, Đài Loan) đã trình bày đề tài Tương quan giữa Văn hóa Tết truyền thống Việt và văn hóa Hán qua lý thuyết Ký ức văn hóa và sự tái cấu trúc - phát triển văn hóa.

TS. Lê Thị Thanh Thảo trình bày nghiên cứu rút từ luận án tiến sỹ được thực hiện tại Đài Loan. Ảnh: Việt Thành

       Tọa đàm có sự tham gia của các giảng viên, nhà nghiên cứu, HCV, NCS cùng với sự bình luận của PGS. TS. Nguyễn Ngọc Thơ - Trưởng khoa Văn hóa học. TS. Lê Thị Thanh Thảo đã trình bày nghiên cứu được rút ra từ luận án tiến sĩ về tết Đoan ngọ, Trung nguyên và Trung thu của người Việt và người Hán (chủ đề, tục lệ và truyền thuyết). Nghiên cứu so sánh văn hóa của Việt Nam với Trung Quốc, Đài Loan thông qua tư liệu, và lấy lý thuyết Ký ức văn hóa của Maurice Halbwachs (1877-1945) phân tích để thấy được những đặc trưng, cơ chế chọn lọc và phát triển ký ức văn hóa và truyền thống ở Việt Nam. Trong lý thuyết ấy, tác giả đã nhấn mạnh khả năng sáng tạo và điều tiết ký ức tập thể ở Việt Nam trong việc tiếp nhận và bản địa hóa phong tục lễ tết Trung Hoa.
Có thể thấy lễ tết truyền thống Việt Nam phát triển theo các xu hướng sau: 
-    Đi từ xuất xứ có thể thấy được một số tết truyền thống của người Việt có nguồn gốc hoặc chịu sự ảnh hưởng từ Văn hóa Hán, tuy nhiên người Việt Nam đã tạo dựng ký ức tập thể hoặc tận dụng ký ức tập thể của chính dân tộc mình để gạn lọc, gọt giũa và tạo dựng linh hồn và đặc điểm văn hóa lễ tết mang bản sắc Việt Nam. Đặc biệt, sau khi hình thành và phát triển theo thời gian, các ký ức tập thể không ngừng được củng cố/sáng tạo đã làm “sáng rõ hơn” các đặc tính Việt Nam trong các phong tục ấy. 
-    Tăng cường những giá trị bản địa, gắn liền với văn hóa Việt, làm phong phú nội dung tết truyền thống với đa biểu tượng và tục lệ, truyền thuyết. Tết truyền thống đã có sự thay đổi, trở thành đối tượng chính trong cấu trúc tết truyền thống người Việt.
-    Xu hướng phát triển theo đời sống hiện tại, bảo vệ những giá trị truyền thống, những yếu tố thiên về tín ngưỡng dân gian dần ít đi, hoặc được tiến hành theo cái vỏ bên ngoài hơn là chức năng thực tế bên trong. Yếu tố vui chơi và ẩm thực, lễ hội, du lịch trở thành tâm điểm phát triển của những tập tục cổ truyền. 
       Qua nghiên cứu TS. Lê Thị Thanh Thảo, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Thơ đã có thêm những diễn giải về văn hóa Việt Nam cũng như giải huyền thoại về việc lấy văn hóa Hán là trung tâm. Đồng quan điểm này, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm và GS. Phan Thị Thu Hiền, TS. Trương Văn Minh nhấn mạnh đến việc cần tìm hiểu sâu hơn giá trị văn hóa Việt như là nền tảng để phân tích, chỉ ra sự khác biệt với văn hóa Hán.

TS. Lê Thị Thanh Thảo (bìa trái) trình bày nghiên cứu. Ảnh: Việt Thành

         Việc vận dụng lý thuyết Ký ức văn hóa của Maurice Halbwachs và nhiều tác giả khác dưới góc nhìn Hậu cấu trúc vào nghiên cứu văn hóa truyền thống Việt Nam là hướng đi cần được mở rộng để có thêm những lý giải mới, nhất là trong bối cảnh hiện nay. 

Buổi tọa đàm có sự tham gia của các giảng viên, HVCH, NCS đến tham dự. Ảnh: Việt Thành

Tin: Nguyễn Hoàng Bảo Trâm
Ảnh: Việt Thành