Trên thế giới, đặc biệt tại các nước có các phương tiện truyền thông đại chúng phát triển và đã định hình học thuật cho ngành Cultural Studies, “văn hóa truyền thông” thường không đứng thành một môn riêng mà được kết hợp từ việc giảng dạy “các phương tiện truyền thông đại chúng” (Mass Media) và “văn hóa” (Culture). Các xuất bản phẩm kết hợp hai lĩnh vực truyền thông đại chúng và văn hóa thường chỉ là công trình khảo cứu, và như vậy đối tượng người dùng của các cuốn sách này thường rất rộng, bao gồm sinh viên các ngành về báo chí, truyền thông (Journalism, Communication Studies, Media Studies…), văn hóa học (Cultural Studies) và những người quan tâm đến cáclĩnh vực vừa kể Tại Việt Nam, việc nghiên cứu cũng như giảng dạy “Văn hóa” (Culture) và “Các phương tiện truyền thông đại chúng”(Mass Media hay gọi tắt là Media) thường được tách rời nhau ở các khoa “văn hóa học” và “báo chí - truyền thông” hoặc gần đây là ngành “truyền thông đa phương tiện”.
Dựa vào thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy ở Khoa Văn hóa học của Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và nhu cầu của độc giả muốn tìm hiểu văn hóa truyền thông như là một hệ quả mang tính văn hóa của việc sản xuất và tiêu thụ truyền thông đại chúng, giáo trình này được biên soạn với mong muốn cung cấp kiến thức về truyền thông đại chúng cho sinh viên ngành văn hóa học một cách có hệ thống từ góc nhìn văn hóa học, cũng như làm tài liệu học tập, tham khảo cho những người học tập, làm việc, nghiên cứu trong khu vực liên quan đến văn hóa và truyền thông đại chúng.
Nội dung của giáo trình gồm hai phần, cấu trúc thành bốn chương.
Phần thứ nhất giới thiệu các khái niệm về truyền thông và văn hóa truyền thông, các phương tiện truyền thông đại chúng, mối quan hệ văn hoá nảy sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ các sản phẩm truyền thông đại chúng để nêu lên bản chất của văn hoá truyền thông gắn liền với truyền thông đại chúng, lịch sử tiến hóa của các phương tiện truyền thông đại chúng; phân tích vai trò, chức năng, nguyên tắc hoạt động của các phương tiện truyền thông đại chúng trong môi trường truyền thông hiện đại bao gồm các yếu tố liên quan đến văn hoá truyền thông (Chương 1, 2). Phần thứ hai giới thiệu các lý thuyết nghiên cứu truyền thông gắn liền với các hình thức văn hóa tiếp nhận truyền thông, những vấn đề mới phát sinh trong lĩnh vực truyền thông đại chúng và văn hóa truyền thông nhìn từ công nghệ, kinh tế, chính trị và giáo dục trong thời đại toàn cầu hoá và kỹ thuật số (Chương 3, 4).
Trong quá trình biên soạn giáo trình “Văn hóa truyền thông”, chúng tôi đã nhận được nhiều góp ý, nhận xét quý báu từ Hội đồng Khoa học khoa Văn hóa học, Ban Điều hành Công tác giáo trình Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM, các thành viên Hội đồng Khoa học Thẩm định bản thảo (GS. TSKH. Trần Ngọc Thêm, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Thơ, TS. Triệu Thanh Lê, TS. Nguyễn Thị Thắm, TS. Phan Anh Tú) và xin được tri ân tất cả quý vị. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong nghiên cứu, tham khảo tài liệu và trình bày những kiến thức cần thiết cho sinh viên và quý vị thức giả quan tâm, nhưng tác giả cảm thấy vẫn còn nhiều thiếu sót trong kiến giải các vấn đề liên quan đến hai mảng học thuật lớn trong khoa học xã hội và nhân văn làtruyền thông và văn hóa. Kính mong quý độc giả lượng thứ và đóng góp ý kiến để chúng tôi hoàn thiện giáo trình cho những lần bổ sung, sửa chữa sắp tới.
TS. Trương Văn Minh
CÁO LỖI
Kính thưa quý thầy, cô, quý độc giả cùng các bạn nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên Khoa Văn hóa học. Vừa qua tôi rất vinh dự được Trường Đại học KHXH&NV, Đại học quốc gia TP. HCM duyệt và Nhà xuất bản Đại học quốc gia TP. HCM ấn hành “Giáo trình Văn hóa truyền thông” nhằm phục vụ việc giảng dạy tại Khoa Văn hóa học và nhu cầu của quý độc giả quan tâm. Cuốn giáo trình được phát hành đã nhận được nhiều lời động viên, đánh giá tích cực cũng như những góp ý chân thành từ quý thầy, cô và quý độc giả. Tác giả xem đây là niềm khích lệ to lớn vì tất cả những phản hồi này đều là minh chứng cho sự quan tâm của quý vị đối với giáo trình. Tôi xin chân thành cám ơn tất cả quý vị.
Tuy nhiên, ngoài những sai, sót mang tính kỹ thuật có thể khắc phục và những nội dung có thể thảo luận thì có một lỗi mà không thể dùng bất cứ lý nào để biện minh, cho dù có thể lỗi này xảy ra do bất cẩn hay do ám thị về ngày, tháng dẫn đến nhầm lẫn những thời điểm lịch sử. Tác giả nhận thức rất rõ sự nghiêm trọng của những lỗi biên tập kiểu như vậy mặc dù gần như thuộc lòng tất cả các ngày kỷ niệm quan trọng của đất nước do từng công tác nhiều năm ở một cơ quan thông tin đại chúng. Ở trang 86, ngày Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bị viết sai là ngày 20 tháng Chín năm 1946 thay vì 20 tháng Mười hai năm 1946. Tác giả xin chân thành cáo lỗi cùng quý thầy, cô, quý độc giả và người học các cấp của Khoa Văn hóa học và sẽ chỉnh sửa lỗi vừa nêu và những lỗi khác ngay khi có dịp tái bản giáo trình này.
Một lần nữa xin trân trọng cám ơn sự quan tâm của quý vị và các bạn.
TS. Trương Văn Minh
