Sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội hiện nay: facebook, instagram, tiktok,… đã kết nối cả thế giới nhanh chóng chỉ sau vài thao tác đơn giản. Mạng xã hội dần trở thành phương thức giao tiếp quan trọng trong nhiều lĩnh vực, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống. Do đó, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng xã hội phù hợp với quy định pháp luật là một vấn đề cần thiết và có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt đối với người trẻ - nhóm tuổi dễ bị tác động và thiếu kinh nghiệm trong giải quyết các vấn đề.
Xung quanh câu chuyện này, Trung tá, TS. Lê Hoàng Việt Lâm - Giảng viên khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học An ninh Nhân dân đã có cuộc trao đổi với website trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM.
Nhiều nguy cơ từ lối ứng xử sai lệch
Chia sẻ về tầm quan trọng của mạng xã hội đối với người trẻ, Trung tá Lê Hoàng Việt Lâm cho biết: “Tham gia, sử dụng mạng xã hội là một nhu cầu tất yếu, không thể thiếu bởi mạng xã hội có những ưu trội mà không có bất cứ một nhân tố nào có thể thay thế được”. Theo đó, mạng xã hội có rất nhiều ý nghĩa đối với đời sống vật chất và tinh thần: kết nối bạn bè, kinh doanh, giải trí, học tập,… “Tuy nhiên, nếu sử dụng không an toàn, văn minh, thực hiện những hành vi thiếu lành mạnh trên không gian mạng thì người trẻ sẽ phải đối diện với nhiều nguy cơ”. - TS. Việt Lâm khẳng định.
Trung tá Lê Hoàng Việt Lâm đã chỉ ra những nguy cơ mà người trẻ phải đối mặt khi trực tiếp tham gia hoặc vô tình trở thành nạn nhân của những hành vi bêu rếu, xúc phạm, lừa đảo,… qua mạng xã hội: rơi vào bẫy của các app vay tiền phi pháp, tham gia các hình thức kinh doanh ảo, bị dụ dỗ vào các công ty đa cấp,… “Nếu bạn cài mật khẩu không an toàn hoặc bị hack tài khoản, bạn sẽ dễ dàng bị lấy cắp thông tin cá nhân, nhất là các hình ảnh, clip nhạy cảm,… và ngay lập tức các đối tượng sẽ sử dụng nó để tấn công, khống chế bạn”. - TS. Lâm chia sẻ thêm. Ngoài ra, những đối tượng trực tiếp thực hiện hành vi ứng xử kém văn minh đối với người khác cũng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc có nguy cơ đối mặt với việc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ ảnh hưởng.
Trung tá, TS. Lê Hoàng Việt Lâm từng tham gia nhiều hội thảo chia sẻ kinh nghiệm sử dụng mạng xã hội an toàn. Ảnh: NVCC
Theo Trung tá Lê Hoàng Việt Lâm, những hành vi ứng xử lệch lạc của giới trẻ trên các nền tảng mạng xã hội xuất phát từ nhiều nguyên nhân. “Nguyên nhân quan trọng nhất chính là trình độ, đạo đức, nhân cách… của một bộ phận giới trẻ “có vấn đề”. Hệ quả này có thể bắt nguồn từ việc thiếu giáo dục của gia đình, định hướng từ nhà trường, hoặc do chính sự thiếu tu dưỡng, rèn luyện của bản thân họ”. - TS Lâm khẳng định. Bên cạnh đó, TS. Lê Hoàng Việt Lâm cũng kể ra những nguyên nhân khác: bản tính tò mò, thích khám phá, thể hiện cái tôi thái quá của người trẻ; Ảnh hưởng của dịch bệnh làm người trẻ “rảnh rỗi sinh nông nổi”, dễ dàng bị dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch, chưa qua kiểm chứng;…
Kinh nghiệm xử lý khi trở thành nạn nhân
Những năm gần đây, các phương tiện truyền thông đại chúng thường xuyên đăng tải các thông tin về việc những người nổi tiếng trở thành nạn nhân của các scandal trên mạng xã hội. Có thể thấy, chính sức ảnh hưởng của mạng xã hội đã đẩy nhanh tốc độ lan truyền của “virus drama", đưa câu chuyện về đời tư của những người có tên tuổi trở thành miếng mồi ngon cho người dùng mạng xã hội. Vấn nạn này đã khiến nhiều người nổi tiếng rơi vào tình trạng khủng hoảng về tâm lý hoặc đánh mất sự nghiệp chỉ trong thời gian ngắn.
Chia sẻ về vấn đề trên, Trung tá Lê Hoàng Việt Lâm cho biết: “Tôi cho rằng trong một vài trường hợp, im lặng là sự lựa chọn thông minh. Khi lựa chọn phương cách ứng xử này nghĩa là họ đã không quan tâm và trong mắt họ những kẻ đồn đoán chỉ là những kẻ “tầm thường”. Họ sẽ dành thời gian quý giá để làm những việc có ích hơn”. Tuy nhiên, theo Trung tá, việc im lặng không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu mà phải căn cứ vào từng vụ việc, câu chuyện cụ thể để đưa ra lựa chọn tốt nhất.
Thực tế cho thấy nạn nhân của những hành động kém văn minh trên mạng xã hội không chỉ gói gọn trong phạm vi những người nổi tiếng mà còn mở rộng ra nhiều nhóm người khác nhau trong xã hội. Hiện nay trên các trang mạng xã hội xuất hiện tình trạng “hiệu ứng đám đông”. Đây là hiện tượng nhiều người cùng nhau đe dọa, xúc phạm một người khi nghe được những thông tin chưa xác thực không hay về họ dẫn đến những hậu quả đau lòng cho nạn nhân. Trước vấn nạn trên, TS. Lê Hoàng Việt Lâm đã đưa ra 4 cách giải quyết khi bị tra tấn tinh thần qua mạng xã hội: Tạm khóa toàn bộ tài khoản mạng xã hội để tránh những công kích nặng nề hơn; Bình tĩnh xác định nguyên nhân để tìm ra hướng giải quyết tiếp theo; Trình báo cơ quan chức năng khi cảm thấy cần thiết. Bên cạnh đó, TS. Lâm cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ quan, đơn vị nơi nạn nhân làm việc, học tập trong quá trình hỗ trợ về mặt tinh thần lẫn pháp lý để nạn nhân có thể xử lý tình huống một cách nhanh nhất, hạn chế đến mức tối đa những hệ quả tiêu cực.
Nâng cao văn hóa ứng xử là cần thiết
Trước những nguy cơ từ lối ứng xử kém văn minh trên không gian mạng, TS. Lê Hoàng Việt Lâm khẳng định việc cải thiện văn hóa ứng xử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: “Một khi bạn ứng xử văn minh trên mạng xã hội, bạn sẽ khẳng định mình là người có trình độ, đạo đức, nhân cách, văn hóa”. Ngoài ra, TS. Lâm cũng khẳng định việc không tham gia vào những hành vi ứng xử kém văn minh sẽ giúp mỗi người tiết kiệm được thời gian, công sức và tránh những ảnh hưởng tiêu cực về sức khỏe, tâm lý. “Hãy thử hình dung bạn đang tham gia vào một cuộc tranh luận công khai “không đâu vào đâu” trên mạng, bạn sẽ cực kỳ khó chịu, ấm ức, thậm chí cay cú và mất rất nhiều thời gian với nó”. - TS. Lê Hoàng Việt Lâm chia sẻ. Bên cạnh đó, việc ứng xử văn minh trên mạng xã hội sẽ giúp người trẻ tránh được nguy cơ vi phạm pháp luật, góp phần lan tỏa những giá trị sống tốt đẹp đến những người xung quanh.
Trung tá, TS. Lê Hoàng Việt Lâm khẳng định việc xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng xã hội là cần thiết. Ảnh: NVCC
Theo TS. Lâm, điều quan trọng nhất trong việc xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng xã hội là ý thức mỗi người: “Một khi họ tự ý thức, biết rõ hành vi của họ là đúng hay sai, được làm hay không được làm, nên làm hay không nên làm, họ sẽ có những ứng xử phù hợp trên không gian mạng”. Ngoài ra, công tác xây dựng cũng cần có sự tham gia của nhiều cá nhân, đơn vị để có được sự đồng bộ, hiệu quả: Tổ chức các buổi tập huấn, tọa đàm, diễn đàn,… trao đổi về sử dụng MXH an toàn, văn minh; Tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền; Kiên quyết xử lý nghiêm khắc các cá nhân, đối tượng vi phạm; Bộ công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Thông tin và Truyền thông cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát, lọc thông tin, xây dựng “bức tường lửa” nhằm lọc thông tin hiệu quả, không để các thông tin này phát tán;…
Có thể thấy, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng hiện nay vẫn chưa được thực hiện hiệu quả. Điều này đã dẫn đến những hậu quả đáng tiếc, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của mỗi cá nhân. Tuy mạng xã hội là ảo nhưng những tác động của nó đời sống xã hội là thật. Do đó, mỗi người cần có ý thức trong quá trình giao tiếp trên không gian mạng nhằm lan tỏa những giá trị tốt đẹp, giàu tính nhân văn.
Nguyên An - Ánh Trinh
