Cối xay lúa

27/03/2023

CHIA SẺ:

Hình ảnh: Minh họa đang xay lúa bằng cối

Chiêc cối xay lúa cùng với những những nông cụ trong hoạt động nông nghiệp được trưng bày tại không gian “Đời sống văn hóa các tộc người ở Việt Nam”, Bảo tàng Lịch sử - Văn hóa muốn đem đến cho du khách, nhất là các bạn sinh viên đang học tập tại Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG – HCM hình dung được cuộc sống của người nông dân thông qua các hiện vật trưng bày tại Bảo tàng.

Cối xay sử dụng tác động chéo để chà sát lên vỏ trấu, tách vỏ trấu ra khỏi gạo. Cối xay lúa gồm có hai bộ phận, phần dưới cố định, phần trên chuyển động xung quanh trục gắn chặt với phần dưới . Ở mặt tiếp xúc giữa hai đợt cối, làm các đường khía, vết sần, để tăng thêm độ ma sát, làm hạt lúa dễ tróc vỏ. Hai đợt cối làm bằng các dăm tre xếp sít nhau, phía ngoài có đai tre ken sít. Có nơi trộn thêm đất khi tạo thớt cối để làm cối đủ nặng, không bị rung . Tay cối có cần móc vào tai cối, cần cối có tác dụng biến chuyển động thẳng do tay đẩy thành chuyển động tròn của đợt trên cối. Sau khi xay, người ta dùng sàng để lấy riêng phần hạt gạo và trấu.

Đến mùa gặt, lúa phơi khô xong, người dân bắt đầu đổ vào cối để xay. Khi xay lúa, người ta đổ lúa vào cối một lượng lúa vừa phải, để sao cho khi xay, lúa không bị văng ra ngoài. Người xay lúa cần phải có một lực mạnh nhất định để lúa mới được quay đều, không bị nát. Chính vì thế, công việc xay lúa thường được các ông bố, con trai lực lưỡng trong nhà đảm nhiệm. Song song với mỗi vòng quay đều đặn, nhịp nhàng ấy lại phát ra những tiếng kêu cút kít rất vui tai.

Tư liệu tham khảo: