Từ ngày 31.10 - 2.11, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) phối hợp với Hiệp hội Truyền thông Châu Á (ACMC) tổ chức Hội thảo khoa học Quốc tế: Truyền thông và kiến tạo - ACMC 2024. Chương trình thu hút gần 200 học giả trong và ngoài nước tham dự, với hơn 150 tham luận xoay quanh vai trò của truyền thông, báo chí trong việc định hình nhận thức xã hội.
Phát biểu tại lễ khai mạc hội thảo, TS. Lê Hoàng Dũng - Phó Hiệu trưởng Nhà trường - đánh giá cao sự hợp tác với ACMC. Thầy cho biết, trong kỷ nguyên số, truyền thông có tác động sâu rộng đến mọi mặt của cuộc sống, từ văn hóa, chính trị đến kinh tế và xã hội. Thầy khẳng định, hội thảo sẽ là cầu nối tri thức, giúp sinh viên và những người tham gia hiểu rõ hơn về các xu hướng mới trong lĩnh vực truyền thông, nhất là truyền thông tích cực trong việc thúc đẩy phát triển xã hội bền vững.
TS. Lê Hoàng Dũng cảm ơn các học giả đến tham dự, đóng góp cho hội thảo - Ảnh: Quỳnh Mai
Truyền thông - “mục tiêu thứ 18” của phát triển bền vững
Tại Hội thảo, TS. Jan Servaes - Cựu Chủ tịch Ủy ban Truyền thông vì Phát triển Xã hội Bền vững của UNESCO, Giáo sư danh dự tại Đại học Leuven, Bỉ - cho biết, Liên Hợp Quốc và các đối tác Việt Nam đang nỗ lực thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững, nhằm giải quyết các thách thức toàn cầu về xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường và thúc đẩy hòa bình, thịnh vượng cho mọi người. Ông cũng chỉ ra những thách thức trong việc thực hiện các mục tiêu này, bao gồm việc tập hợp đúng các đối tượng, những sự đánh đổi khó khăn, đảm bảo sự minh bạch, dân chủ…
Để giải quyết các trở ngại này, TS. Jan Servaes cho rằng, công tác truyền thông có vai trò then chốt, có thể xem là “mục tiêu thứ 18” để phát triển bền vững. Ông lí giải, truyền thông có vai trò quan trọng trong việc định hình nhận thức xã hội. Ông nhấn mạnh, các chính sách truyền thông hiệu quả có thể nâng cao hiểu biết của con người, thúc đẩy việc quản lý hiệu quả, hỗ trợ các chính sách công bằng, khuyến khích lối sống bền vững và giải quyết các mâu thuẫn bằng phương pháp đối thoại xã hội.
TS. Jan Servaes cho rằng, truyền thông có thể góp phần kết nối cộng đồng, tạo nên sức mạnh để ứng phó với các vấn đề xã hội - Ảnh: Quỳnh Mai
Chiến lược truyền thông để phát triển bền vững (Communication strategies for Sustainable Development) do TS. Jan Servaes đề xuất bao gồm việc nâng cao nhận thức, kết nối cộng đồng và đảm bảo cơ hội phát triển kinh tế, môi trường, thông qua việc truyền tải thông tin kịp thời và toàn diện. Ông đề xuất, những phương thức truyền thông chính nên tích hợp các yếu tố liên cá nhân, cộng đồng, vận dụng công nghệ và mạng xã hội nhằm tối ưu tác động của truyền thông.
Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền các giải pháp và kêu gọi sự tham gia tích cực của người dân, từ đó giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, để đạt được phát triển bền vững, chỉ các chiến lược truyền thông thôi chưa đủ, mà còn phải phối hợp với các chính sách môi trường, pháp luật, dịch vụ công, giáo dục…
“Đạo đức” của các thuật toán
Tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sự phát triển của truyền thông, xã hội là vấn đề được nhiều học giả quan tâm và thảo luận trong ngày thứ hai của Hội thảo.
Trong phần tham luận “Giáo dục kiến thức về AI: Chủ quyền công nghệ là nhiệm vụ giáo dục” (AI-Literacy in education: ‘Technological sovereignty’ as educational task), GS.TS. Caja Thimm cho biết, AI đang ngày càng phổ biến và trở thành một “hiện tượng” có tầm ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu. Cô thông tin, theo khảo sát năm 2021, tỷ lệ sử dụng AI trong đời sống của người Việt Nam cũng khá cao (51,82%).
Tuy nhiên, cô nhấn mạnh, dữ liệu từ AI có thể không phản ánh đúng thực tế và gây nhiều hậu quả tiêu cực như: nạn deepfake, thông tin sai lệch, các thuật toán gây sự thù ghét, phân biệt chủng tộc, giới tính... Một trường hợp nổi tiếng là khi chức năng nhận diện khuôn mặt của Google Photos đã gán hình ảnh một cặp đôi da đen là "gorillas" (khỉ đột). Sự cố này đã gây sự phản cảm và tổn thương cho nhiều người dùng. Cô lý giải, các thuật toán có thể bị ảnh hưởng bởi những sai lệch trong dữ liệu đầu vào hoặc sự thiên lệch trong quá trình lập trình. Cô khẳng định, cần lưu tâm đến tính “đạo đức” của các thuật toán trong việc phát triển và sử dụng AI, đặc biệt là các thuật toán mà AI sử dụng để xử lý thông tin và đưa ra quyết định.
GS.TS Caja Thimm khẳng định, công nghệ phải phục vụ con người và các thuật toán phải được xây dựng một cách có trách nhiệm - Ảnh: Quỳnh Mai
GS.TS Caja Thimm cho rằng, mọi người không thể chỉ sử dụng AI một cách thụ động, mà cần phải hiểu và kiểm chứng những nội dung mà nó mang lại. Cô đề xuất xây dựng và phổ biến một bộ “Kiến thức về AI” (AI-Literacy) – kỹ năng giúp người dùng đánh giá, giám sát và sử dụng AI một cách có đạo đức, đảm bảo quyền con người bằng những kiến thức về kỹ thuật số, thuật toán, dữ liệu…
GS.TS Caja Thimm nhấn mạnh, việc điều chỉnh AI ở cấp độ chính trị - xã hội là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người dùng, thúc đẩy những tác động tích cực trên phạm vi toàn cầu.
|
Đắc lực, nhưng vẫn là công cụ “AI là một công cụ hỗ trợ, không thể thay thế các nhà báo,”. TS. Gary Marian khẳng định trong phần tham luận của mình tại Hội thảo. Ông thông tin, tại Philippines, các nhà báo dùng ChatGPT để tạo tiêu đề, phát triển ý tưởng, Gemini và Copilot hỗ trợ biên tập, Grammarly kiểm tra chính tả, Canva tạo hình ảnh, Otter ghi lại nội dung phỏng vấn… Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, khi sản phẩm có sự hỗ trợ của AI, nhà báo phải công bố việc này rõ ràng để duy trì niềm tin của công chúng. TS. Namjoon Kang nhận định, AI đang thay đổi nhiều lĩnh vực: chính trị, y tế, kinh tế, giáo dục. Nhất là trong giáo dục, AI góp phần tạo ra môi trường học tập số, cá nhân hóa việc học, giúp tăng động lực và tính tự giác cho người học. Đồng thời, AI cũng mang đến nhiều thách thức: khoảng cách số, sự phụ thuộc vào công nghệ, các vấn đề đạo đức... |
|
“Đây là buổi hội thảo rất khác biệt so với những chương trình hội thảo khác mà mình thường tham gia”, bạn Huỳnh Hiền Trang - sinh viên khoa Báo chí - Truyền thông Trường ĐH KHXH&NV - nhận xét. Trang cho rằng, các tham luận mang đến nhiều góc nhìn đa dạng và thú vị về các vấn đề thu hút sự quan tâm của dư luận. Hội thảo cũng tạo ra một không gian thảo luận cởi mở, sôi nổi, khuyến khích mọi người đối thoại. Đoàn Ngọc Tuyết Nhung chia sẻ, bạn cảm thấy ấn tượng với các tham luận xoay quanh truyền thông hiện đại hình thành nhận thức con người. Là sinh viên khoa Báo chí - Truyền thông, Nhung nhận thấy: “Hội thảo giúp mình bổ sung nhiều kiến thức mới mẻ, thiết thực, giúp ích cho ngành học của mình”. |
Hội thảo có sự tham dự của các học giả đến từ nhiều quốc gia - Ảnh: Quỳnh Mai
Hiệp hội Truyền thông Châu Á (ACMC) là một tổ chức quốc tế phi lợi nhuận, tạo diễn đàn học thuật trong các lĩnh vực truyền thông, ngôn ngữ và giáo dục nghệ thuật. Đến nay, ACMC đã tổ chức thành công 8 Hội thảo quốc tế. Năm nay, Hội thảo lần đầu được tổ chức tại Việt Nam.
QUỲNH MAI
