TĐKH: Địa-Lịch sử vương quốc cổ Champa và mạng lưới trao đổi hàng hoá miền ngược-miền xuôi ở Trung Bộ

Chiều ngày 6/12/2024, tại phòng C103, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG-HCM), NNC. Trần Kỳ Phương đã trình bày chuyên đề “Địa-lịch sử vương quốc cổ Champa và mạng lưới trao đổi hàng hoá miền ngược-miền xuôi ở Trung Bộ” trong khuôn khổ buổi sinh hoạt khoa học do Khoa Văn hoá học tổ chức. Chương trình nhận được sự hỗ trợ từ Phòng Đối ngoại và Quản lý Khoa học, thu hút sự tham dự đông đảo của các giảng viên, nhà nghiên cứu, và NCS, HVCH, sinh viên quan tâm đến lịch sử và văn hoá khu vực miền Trung Việt Nam.

NNC. Trần Kỳ Phương báo cáo chuyên đề tại buổi sinh hoạt khoa học do Khoa Văn hoá học tổ chức

Giảng viên, NCS, HVCH, SV Khoa Văn hoá học, Lịch sử - Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đến tham dự.

Đến tham dự có TS. Nguyễn Thị Hậu – Tổng thư ký Hội khoa học Lịch sử TP.HCM, TS. Rie Nakamura (ĐH Toyo - Nhật Bản), TS. Đàn Năng Hoà (ĐH. Mở TP.HCM), TS. Cao Thu Nga – Giám đốc Bảo tàng Văn hoá – Lịch sử , TS. Phan Anh Tú – Trưởng khoa, TS. Ngô Anh Đào – Phó Trưởng khoa Văn hoá học, cùng các giảng viên khoa và trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM cùng tham dự.v.v.

TS. Đàn Năng Hoà (ĐH. Mở TP.HCM, bìa trái), TS. Rie Nakamura (ĐH Toyo - Nhật Bản), TS. Phan Anh Tú (K.VHH, bài phải) đến tham dự buổi toạ đàm.

Chuyên đề tập trung khám phá những khía cạnh địa-lịch sử của vương quốc cổ Champa, một nền văn minh nổi bật tại miền Trung Việt Nam từ thế kỷ thứ II đến thế kỷ XV. NNC. Trần Kỳ Phương đã nhấn mạnh vai trò nổi trội của vương quốc này như một điểm giao thương quan trọng, kết nối miền ngược (các vùng cao nguyên và núi rừng) và miền xuôi (vùng duyên hải và đồng bằng). Nền kinh tế hàng hoá ở đây không chỉ mang tính tự cung tự cấp mà còn gắn liền với các tuyến thương mại quốc tế dọc bờ biển Đông Á và Đông Nam Á, và kết nối với Ấn Độ.

Việc nghiên cứu mạng lưới trao đổi hàng hoá giữa miền ngược và miền xuôi không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn phản ánh mối quan hệ văn hoá, xã hội và chính trị giữa các cộng đồng cư dân trong lịch sử. NNC. Trần Kỳ Phương nhấn mạnh rằng, hiểu rõ mạng lưới này giúp tái hiện bức tranh lịch sử toàn diện hơn về Champa và vai trò của vương quốc này trong khu vực.

Trong bài trình bày, NNC. Trần Kỳ Phương đã chia sẻ kết quả nghiên cứu qua ba phần chính: (1) Vị trí địa-lịch sử của vương quốc cổ Champa mô tả miền Trung Việt Nam không chỉ là nơi giao thoa văn hoá mà còn là một vùng chuyển tiếp địa lý đặc biệt, nơi các dòng sông lớn như Thu Bồn, Trà Khúc đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối miền núi và miền biển. Ông cũng phân tích các trung tâm đô thị cổ như Trà Kiệu, Mỹ Sơn, và khu vực Phan Rang - Phan Rí, nơi các dấu tích khảo cổ học cho thấy sự giao thương nhộn nhịp với các quốc gia trong khu vực; (2) Mạng lưới trao đổi hàng hoá miền ngược-miền xuôi là hệ thống trao đổi không chỉ bao gồm hàng hoá thiết yếu như muối, lương thực, và vải vóc, mà còn có các sản phẩm giá trị cao như trầm hương, gỗ quý, ngà voi, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo. Ông đã sử dụng các tư liệu lịch sử để tái hiện cách các cư dân miền núi, như người Katu, Bahnar, và Tà Ôi, H’rê, tham gia vào quá trình này thông qua vai trò của họ trong việc cung cấp các nguồn tài nguyên từ rừng sâu; (3) Tác động văn hoá và xã hội của mạng lưới giao thương miền ngược-miền xuôi không chỉ tạo ra sự lưu chuyển hàng hóa mà còn thúc đẩy sự giao lưu văn hoá. Các cư dân miền núi tiếp thu kỹ thuật dệt vải, sử dụng gốm (ché), và trang trí kiến trúc từ miền xuôi, trong khi cư dân đồng bằng tiếp nhận nguồn hàng lâm thổ sản từ miền núi. Bên cạnh đó, các kết quả khảo cổ học tại Pleiku, Ayunpa (Gia Lai) cũng được NNC. Trần Kỳ Phương giới thiệu, dựa trên phát hiện trước đó của nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Tuệ mở ra nhiều giả thuyết về mối quan hệ giao thương trao đổi hàng hoá miền ngược-miền xuôi tại vùng này, và một số hiện vật khác ở Krong Bong (Đăk Lăk).

Buổi toạ đàm thu hút được NCS, HVCH, SV và giảng viên đến tham dự.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi từ người tham sự, như mức độ ảnh hưởng của yếu tố ngoại thương đến sự phát triển của vương quốc Champa, vai trò của các dòng sông trong định hình địa chính trị khu vực, và cách các tư liệu khảo cổ mới có thể bổ sung cho những khoảng trống lịch sử.

Đặc biệt, NNC. Trần Kỳ Phương đã khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn các di sản Chăm, không chỉ dưới góc độ văn hoá mà còn để nghiên cứu các mô hình giao thương truyền thống phục vụ phát triển bền vững hiện nay.

Chuyên đề của NNC. Trần Kỳ Phương mang lại cái nhìn sâu sắc về vương quốc cổ Champa, một nền văn minh từng có ảnh hưởng lớn ở Đông Nam Á. Qua việc phân tích mạng lưới trao đổi hàng hoá miền ngược-miền xuôi, bài trình bày không chỉ giúp tái hiện lịch sử kinh tế-xã hội của khu vực mà còn mở ra những hướng nghiên cứu mới về sự giao thoa văn hoá và sự phát triển bền vững.

Buổi sinh hoạt đã kết thúc trong không khí hào hứng và đầy cảm hứng, khẳng định vai trò của nghiên cứu lịch sử, văn hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc.

Tin, ảnh: Việt Thành, Tú Anh