Sinh hoạt khoa học: “Phân vùng văn hoá Việt Nam nhìn trong quan hệ với việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính 2025”

Chiều ngày 6/8/2025, tại phòng C103 - Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM, Khoa Văn hoá học phối hợp cùng Khoa Khoa học Liên ngành đã tổ chức buổi sinh hoạt khoa học với chuyên đề: “Phân vùng văn hoá Việt Nam nhìn trong quan hệ với việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính 2025”, do GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực văn hoá học trình bày. Sau ngày 1/7/2025, Việt Nam đã hoàn tất việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính và thành phố. Các địa phương hiện nay bắt đầu sử dụng tên gọi mới theo đơn vị hành chính đã được điều chỉnh. Sự thay đổi đang đặt ra nhiều vấn đề trong công tác giảng dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là các học phần đại cương như Cơ sở văn hóa Việt Nam và Nhận diện tiến trình văn hóa Việt Nam.
Mở đầu buổi sinh hoạt, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm giới thiệu công trình mới xuất bản của ông, nhan đề: “Giải phẫu những vấn đề xã hội của một nền văn hoá âm tính để bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Cuốn sách phân tích sâu sắc những đặc điểm của nền văn hoá âm tính, thực trạng chưa thoát ra khỏi khuôn mẫu này trong xã hội Việt Nam hiện nay, và đề xuất hướng tiếp cận mới để xây dựng nền văn hoá thiên về dương tính, mang tính năng động, chủ động và đổi mới hơn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển dân tộc trong bối cảnh hiện đại.

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm (bìa trái) và TS. Nguyễn Thị Hảo - Trưởng khoa Khoa Khoa học Liên ngành (bìa phải)

Trong phần trình bày chuyên đề, Giáo sư nhấn mạnh vai trò của việc xác lập phân vùng văn hoá như một cách tiếp cận khoa học để hiểu và tổ chức không gian văn hoá Việt Nam. Trong bối cảnh nhà nước đang triển khai việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp tỉnh trên cả nước, việc phân vùng văn hoá cần được rà soát lại cả về thực hiện và lý luận để đảm bảo tính cập nhật. 
GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm chỉ rõ rằng, phân vùng văn hoá là cách nhận diện đặc trưng khu biệt  giữa các vùng về phương diện văn hoá, dựa trên sự khác biệt của các thông số trong một hệ tọa độ 3 chiều: không gian (địa lý, khí hậu, sinh thái), chủ thể (tộc người) và thời gian (lịch sử). Từ đó, ông cho biết hệ thống 8 vùng văn hoá Việt Nam đã xác lập (bao gồm: Tây Bắc, Việt Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ), về cơ bản không thay đổi. Việc phân vùng này tuy mang tính nhân tạo nhưng do dựa trên sự tồn tại khách quan của đối tượng cho nên không chỉ phục vụ cho nghiên cứu văn hoá, mà còn là cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách phát triển bền vững của quốc gia nói chung và từng đơn vị hành chính nói riêng. Ngược lại, phân vùng hành chính như một công cụ quản lý mang tính nhân tạo và chủ quan, có thể phản ánh sự thống nhất và khác biệt khách quan hiện có của đối tượng, nhưng cũng có thể hướng đến xây dựng sự thống nhất của một không gian mới trong tương lai nhằm mục tiêu cuối cùng là đem lại hạnh phúc và sự thịnh vượng cho con người. Sau một thời gian nhất định, không gian hành chính mới này có thể sẽ điều chỉnh không gian văn hóa và ranh giới giữa các vùng văn hóa.

GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm nhấn mạnh đến yếu tố vùng văn hoá và ranh giới hành chính có sự tương quan, cần chút ý yếu tố này trong nghiên cứu.

Một nội dung đáng chú ý khác được GS.TSKH Trần Ngọc Thêm nhấn mạnh là trong những trường hợp ranh giới của việc phân vùng văn hoá và phân vùng hành chính lệch nhau thì, để đáp ứng mục tiêu chuyên môn của mình, phân vùng văn hoá nên sử dụng phương pháp “làm tròn”  để xác định ranh giới văn hoá dựa trên ranh giới hành chính; Theo đó, có thể tận dụng các dữ liệu của việc phân vùng hình chính. trong việc nghiên cứu văn hóa, và ngược lại, sử dụng các kết quả của nghiên cứu văn hóa phục vụ cho việc xây dựng chính sách quản lý xã hội.

Buổi sinh hoạt khoa học có sự tham dự của SV, HVCH, NCS và các giảng viên của trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, Học viện Cán bộ TP.HCM, Trường ĐH Văn Lang đến tham dự.

Buổi sinh hoạt đã nhận được sự quan tâm và tham dự đông đảo của các giảng viên: BCN Khoa Văn hóa học, Khoa Khoa học Liên ngành; GS.TS. Phan Thị Thu Hiền - Giảng viên cao cấp Khoa VHH; TS. Phú Văn Hẳn, nguyên phó viện trưởng Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ; TS. Huỳnh Văn Sinh - Học viện Cán bộ TP.HCM; các nghiên cứu sinh, học viên cao học đến từ Khoa Văn hoá học, Khoa Nhân học, Khoa Tôn giáo học, Học viện Cán bộ TP.HCM, ĐH Văn Lang,... Nhiều câu hỏi và thảo luận thực tiễn xoay quanh tác động của chính sách sáp nhập tỉnh thành đối với bản sắc vùng miền và hiệu quả quản trị được đặt ra, và được diễn giả trả lời chi tiết.

Buổi sinh hoạt đã có những trao đổi giữa diễn giả và người tham dự, đáp ứng được sự cập nhật trong bối cảnh mới

Tính mở và liên ngành trong tư duy khoa học của GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm đã gợi mở nhiều hướng nghiên cứu mới cho người học và giới nghiên cứu trong việc tiếp cận vấn đề phát triển từ nền tảng văn hoá.

Tin, Ảnh: Việt Thành, Tú Anh