Sáng ngày 14 tháng 8 năm 2026, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Công nghệ số trong bảo tồn di sản: Scan 3D, GIS, AI và Bảo tàng ảo” đã diễn ra thành công tốt đẹp. Hội thảo là diễn đàn học thuật liên ngành quan trọng nhằm kết nối tri thức khoa học xã hội và nhân văn với các giải pháp công nghệ tiên tiến trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.
Tham dự hội thảo có đại diện Ban Giám hiệu Nhà trường, Ban Chủ nhiệm Khoa Đông Phương học cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia bảo tồn, nhà quản lý văn hóa, cán bộ bảo tàng, đại diện các doanh nghiệp công nghệ đồng hành cùng Hội thảo (Công ty cổ phần giải pháp chuyên gia Star Global, Công ty TNHH Sản xuất chế biến thương mại Diệp Trường Phát), học viên cao học và sinh viên.
Phát biểu chào mừng tại lễ khai mạc, đại diện Ban Giám hiệu Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM nhấn mạnh vai trò tiên phong của Nhà trường trong nghiên cứu và đào tạo. Đồng thời khẳng định: trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghệ không đơn thuần là những thuật toán khô khan hay công cụ kỹ thuật thay thế hiện vật gốc, mà là chiếc cầu nối nhân văn giúp các câu chuyện lịch sử và giá trị văn hóa truyền thống được tái hiện sinh động, dễ tiếp cận hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Thực tiễn từ hoạt động số hóa tại nhiều Bảo tàng ở TP.HCM cho thấy, khi công nghệ được dẫn dắt bởi tri thức nhân văn sâu sắc, di sản không chỉ được gìn giữ trước những thách thức của tự nhiên và thời gian mà còn tiếp tục sống động, lan tỏa cảm hứng mạnh mẽ trong xã hội đương đại.
Báo cáo đề dẫn hội thảo đã nêu rõ bối cảnh và định hướng chuyển đổi số theo các chủ trương, quyết định lớn của Đảng và Chính phủ trong lĩnh vực văn hóa. Từ gần 40 bài viết gửi về từ khắp cả nước, Ban Nội dung đã phản biện và tuyển chọn 25 bài tham luận tiêu biểu, sắp xếp thành 3 nhóm chủ đề cốt lõi:
1. Công nghệ 3D và phục dựng di sản: Đi sâu vào các kỹ thuật Photogrammetry, Scan 3D, GIS trong khảo cổ học và phục dựng hiện vật (như di sản Champa, Phật viện Đồng Dương, Cửu Đỉnh, mặt nạ Hát Bội, văn hóa Sa Huỳnh…). Các tham luận đặt ra yêu cầu bảo đảm tính xác thực khoa học, quy trình kiểm chứng và chuẩn dữ liệu trước khi can thiệp vào di sản gốc.
2. Xây dựng và quản lý bảo tàng số thông minh: Thảo luận về việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu, phân tầng quyền truy cập, bản quyền, an ninh dữ liệu, bảo tồn di sản tư liệu (kinh lá buông, tư liệu Chăm…) và các bài học quốc tế trong quản trị bảo tàng thông minh kết hợp công nghệ AI, thực tế ảo 360.
3. Di sản số với đời sống và phát triển: Nhấn mạnh vai trò của cộng đồng chủ thể di sản, khảo cổ học cộng đồng, giáo dục trải nghiệm, truyền thông và trò chơi hóa. Qua đó, đưa di sản số trở thành phương tiện nâng cao hiểu biết văn hóa, giáo dục lòng yêu nước và phục vụ kinh tế văn hóa bền vững.
Phần tham luận của hội thảo diễn ra sôi nổi với 5 báo cáo chuyên môn xoay quanh các giải pháp ứng dụng công nghệ trong bảo tồn di sản. Mở đầu phiên làm việc, TS. Trần Duy Hào (Giám đốc Công ty CP Giải pháp Chuyên gia Star Global) đã chia sẻ về “Bảo tàng số trong xu hướng chuyển đổi số di sản văn hóa tại Việt Nam: Thực tiễn triển khai công nghệ tương tác thông minh 3D/360 tích hợp trợ lý ảo AI”. Tiếp theo là ThS. Hà Việt Hùng (Trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM) trình bày nghiên cứu ứng dụng mẫu người 3D để bảo tồn và thiết kế mặt nạ hát bội; bài tham luận thứ ba là của TS. Hoàng Sơn Giang (Sở KH&CN TP.HCM) phân tích toàn diện cơ hội, thách thức của việc số hóa di sản phi vật thể. Hội thảo cũng lắng nghe góc nhìn thực tiễn từ ThS. Nguyễn Trí Nghị (Bảo tàng Đồng Nai) với giải pháp công nghệ thực tế ảo 360. Và cuối cùng là ThS. Nguyễn Phương Duy (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) khép lại phần báo cáo bằng đề xuất khung tích hợp dữ liệu và công nghệ mới nổi trong quản lý di sản tư liệu.
Phát biểu tổng kết và bế mạc hội thảo, PGS. TS. Phan Thị Hồng Xuân (Trưởng Khoa Đông Phương học, đại diện Ban Chủ tọa) đã khái quát những kết quả nổi bật của buổi làm việc. Hội thảo khẳng định chuyển đổi số đã tham gia toàn diện vào mọi quy trình từ nhận diện, tư liệu hóa, bảo tồn, nghiên cứu cho đến diễn giải và phát huy giá trị di sản. Thông điệp then chốt được đúc kết: “Công nghệ có thể giúp di sản được lưu giữ lâu hơn, tiếp cận rộng hơn; nhưng con người, cộng đồng và giá trị văn hóa mới là trung tâm của quá trình bảo tồn”. Chuyển đổi số không phải là thay thế di sản thực bằng phiên bản ảo, mà là mở rộng không gian sống cho di sản trong tương lai.
Để hiện thực hóa các kết quả nghiên cứu, Ban Chủ tọa đã đề xuất ba định hướng tiếp nối trọng tâm:
Tăng cường nghiên cứu liên ngành giữa khoa học xã hội – nhân văn và công nghệ; Triển khai các dự án thử nghiệm cụ thể về 3D, GIS, AI và bảo tàng số gắn với các di sản và cộng đồng thực tế tại Việt Nam; Hình thành mạng lưới hợp tác đa phương giữa Nhà trường – Cơ quan quản lý – Bảo tàng – Doanh nghiệp công nghệ – Cộng đồng để chuyển giao các giải pháp nghiên cứu thành sản phẩm thực tiễn phục vụ xã hội.
Hội thảo khép lại với kỳ vọng về những bước tiến mới trong việc xây dựng hệ sinh thái di sản số Make in Vietnam, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số.
Bài viết liên quan
