Đó là đề xuất của nhóm nghiên cứu dự án: “Truyền thống “Già cậy con” và Luật Người cao tuổi: Rào cản và khuyến nghị tư pháp qua nghiên cứu thực trạng thực hiện Luật Người cao tuổi tại tỉnh Đồng Tháp” tại buổi báo cáo kết quả sáng 30-12 của trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM.
Dự án đã khảo sát 600 hộ người cao tuổi (NCT) tại thành phố Sa Đéc, huyện Cao Lãnh và huyện Hồng Ngự của tỉnh Đồng Tháp nhằm nhận định cuộc sống hiện tại, mong muốn cũng như hiểu biết của họ về Luật NCT. Bên cạnh đó, điều tra viên thực hiện phỏng vấn sâu các bên liên quan đến việc thực hiện Luật Người cao tuổi như đại diện của Tòa án, phòng Tư pháp, UBND, Hội người cao tuổi và tổ hòa giải nhân dân…
Trải qua một năm thực hiện từ 15-9-2019, nhóm nghiên cứu đưa ra những kết luận tổng quan về NCT ở Đồng Tháp: NCT tuy đang “dưỡng già” nhưng vẫn tham gia hoạt động nông nghiệp, phi nông nghiệp và chăm sóc gia đình; trình độ chủ yếu là tiểu học, tỉ lệ không biết chữ là 12,3% và có sự khác biệt về trình độ giữa nông thôn và đô thị; NCT có nhận định khả quan về cuộc sống hiện tại và cuộc sống của NCT ở đô thị vẫn tốt hơn nông thôn; NCT nhận thức được nghĩa vụ là phải làm gương và sống có trách nhiệm; cũng như nhận thức được quyền được chăm sóc và hỗ trợ trợ cấp xã hội, được chăm sóc sức khỏe và được ăn uống;...
Đối với Luật NCT, về cơ bản, NCT và các bên liên quan chưa được tiếp cận đồng đều cũng như có sự bất bình đẳng nhất định trong tiếp cận phổ biến pháp luật của NCT vì yếu tố địa lý và trình độ học vấn; việc tuyên truyền Luật NCT chỉ được thực hiện khi có luật mới được ban hành chứ không nhắc lại khi cần thiết; có nhiều hình thức tuyên truyền nhưng chủ yếu được truyền miệng theo kiểu diễn thuyết; Luật NCT ít được vận dụng trong các vụ xử án bởi số lượng các vụ án liên quan đến NCT là rất ít; mối quan tâm nhất của NCT đối với Luật NCT là những chính sách mà NCT được hưởng; người được khảo sát đều biết Luật NCT có ích với NCT và cần thiết phải đi vào cuộc sống;...
“Các nguyên nhân khiến cho NCT hạn chế tiếp cận với Luật NCT được chỉ ra trong nghiên cứu gồm: rào cản từ phía NCT như sức khỏe, tuổi tác, trình độ học vấn; rào cản bên ngoài NCT là yếu tố tuyên truyền, sức hấp dẫn của luật, sức hút của hội NCT và văn hóa gia đình” - TS. Phạm Thanh Duy (Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Nông thôn - Saemaul Undong) cho biết. Ông khẳng định việc giải quyết các yếu tố rào cản để phát huy tính nhân văn của Luật Người cao tuổi.
TS. Phạm Thanh Duy báo cáo kết quả nghiên cứu dự án - Ảnh: Tường Vi
Ngoài ra, ThS. Nguyễn Quỳnh Nga (Phó trưởng phòng Thanh tra - Pháp chế - Sở hữu trí tuệ) nêu ra những bất cập trong Luật NCT: Thứ nhất, về độ tuổi chưa có sự đồng đều giữa các luật chuyên ngành dẫn đến NCT không được hưởng quyền lợi dù đã đủ tuổi; thứ hai, về chính sách hỗ trợ NCT, độ tuổi hưởng trợ cấp (người từ đủ 80 tuổi) là khá cao trong khi mức trợ cấp là 270.000 đồng/tháng, việc thực thi phức tạp, lỏng lẻo khiến nhiều NCT không được hưởng trợ cấp; thứ ba, đối với những NCT không có người thân, người giám hộ, sức khỏe không đảm bảo,... thì việc làm hồ sơ nhận trợ cấp xã hội rất khó khăn.
Tiếp lời, LS. Trần Nam Dương (CTy TNHH MTV Luật TDH Legal) chỉ ra những xung đột trong việc thực thi Luật NCT. Theo ông, Luật NCT chưa đồng bộ với bộ luật Lao Động; việc đảm bảo quyền lợi như được giảm giá khi tham gia các dịch vụ, tham quan,... chưa được thực hiện hoặc thực hiện hời hợt;...
LS. Trần Nam Dương là một trong những người trực tiếp tại huấn về Luật NCT cho NCT ở Đồng Tháp - Ảnh: Tường Vi
Từ đây, nhóm nghiên cứu đưa ra những khuyến nghị tư pháp nhằm sửa đổi Luật NCT: Tăng cường công tác tuyên truyền Luật NCT, nhất là quyền và nghĩa vụ NCT; chú trọng vai trò của cán bộ Hội NCT; Đầu tư cho công tác tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông; Tăng cường công tác tư vấn về cho tặng tài sản có điều kiện cho NCT khi chia/ chuyển tài sản cho con cái; Điều chỉnh tuổi nhận bảo trợ xã hội từ 80 xuống còn 75; Điều chỉnh quy định các VBQPPL dễ dàng hơn cho NCT khi làm hồ sơ nhận trợ cấp như chứng minh độ tuổi bằng CMND, CCCD, giấy khai sinh,...; Đề xuất thống nhất quy định về độ tuổi của NCT trong tất cả các văn bản pháp luật là 60.
Ông Châu Minh Tỷ (Trưởng ban đại diện NCT TP. HCM) đề xuất đề tài “Vai trò của NCT trong gia đình hiện nay” và hy vọng những dự án tương tự sẽ được triển khai tại TP. HCM cũng như các tỉnh thành lân cận.
“Cần những giải pháp để giúp cho đời sống tinh thần của người cao tuổi trở nên tốt hơn thôn qua vai trò tổ chức của các hội, nhóm của người NCT hay vai trò của các thiết chế như Đoàn TN, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân... Kết quả nghiên cứu của dự án tập trung chủ yếu ở khu vực nông thôn, trong khi ở thành thị, chủ đề này cũng cần được nghiên cứu để đưa ra những chỉ báo chính sách hay truyền thông.” - ThS. Trần Nam (Trưởng phòng Truyền thông và Quan hệ doanh nghiệp) đóng góp ý kiến.
TS. Trần Đình Lâm (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và Đông Nam Á) nhận xét đề tài của dự án mang tính nhân văn sâu sắc - Ảnh: Tường Vi
Dự án "Truyền thống “Già cậy con” và Luật Người Cao tuổi: Rào cản và khuyến nghị tư pháp qua nghiên cứu thực trạng thực hiện Luật Người Cao tuổi tại tỉnh Đồng Tháp" của trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM được tài trợ bởi quỹ JIFF và tổ chức OXFAM tại Việt Nam. Mục đích chung của dự án là giúp cho người cao tuổi hiểu biết về Luật Người cao tuổi, vượt qua các rào cản và xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn.
TƯỜNG VI
