Tọa đàm khoa học: Cập nhật tình hình Biển Đông 2016 - Recent Trends in The East Sea

Sáng ngày 22/07/2016, tại phòng D201, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia, Tp. Hồ Chí Minh) đã diễn ra tọa đàm "Tình hình Biển Đông - Recent Trends in the East Sea" do Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách quốc gia (CSS) và phòng QLKH-DAphối hợp thực hiện.

Tọa đàm có sự tham dự của Bà Tôn Nữ Thị Ninh - Chủ tịch, Bà Nguyễn Thị Mỹ Tiên - Phó chủ tịch, Bà Trần Thị Hải - Quỹ Hòa bình và Phát triển TPHCM; Đại diện Tổng Lãnh sự Đức Ông Olaf Malchow và Bà Franziska Quell; Đại diện Tổng Lãnh sự Úc Bà Nguyễn Thị Bích, Bà Erin Leggat; Đại diện Tổng Lãnh sự Thái Lan Ông Yuttalid Bunnag; Ông Đoàn Tuấn Linh - Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ TPHCM. Tọa đàm cũng thu hút được sự quan tâm của nhiều giảng viên, nghiên cứu viên và các phóng viên từ báo Tuổi Trẻ, báo Sài Gòn Giải Phóng, Đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai…

 

Tọa đàm đón nhận các chuyên gia nghiên cứu quốc tế đến tham dự. Ảnh: Việt Thành


Bà Tôn Nữ Thị Ninh (giữa) - Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM đến tham dự tọa đàm. Ảnh: Việt Thành


Phía trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG-HCM có TS. Trương Minh Huy Vũ - Giám đốc trung tâm SCIS, ThS. Nguyễn Thế Trung - Phó Giám đốc Trung tâm CSS, GS. Chung Hoàng Chương - Đại học San Francisco, Mỹ, TS. Felix Heiduk - Đại học Birmingham, Anh, TS. Patrick Mendis - Đại học Havard, Mỹ, ThS. Kathrin Reed - Viện Campuchia Hòa bình và Hợp tác, cùng các giảng viên, nghiên cứu viên của trường đến tham dự.

 

TS. Trương Minh Huy Vũ (bìa phải) thông báo một số vấn đề tại Biển Đông tại tọa đàm. Ảnh: Việt Thành


Báo cáo đề dẫn buổi tọa đàm, ThS. Phạm Ngọc Minh Trang đã trình bày sơ nét các điểm chính trong phán quyết của Tòa Trọng tài theo Phụ lục VII (UNCLOS) về vụ kiện của Philippines và Trung Quốc trên biển Đông vừa qua. ThS. Minh Trang cho rằng cần phải phân biệt rõ PCA (Permanent court of arbitration) không phải là Tòa như cách hiểu thông thường mà truyền thông quốc tế vẫn nhầm tưởng. PCA chỉ là Ban Lục vấn (Ban thư ký) của Tòa Trọng tài theo Phụ lục VII của UNCLOS (1982), có nhiệm vụ hỗ trợ chuẩn bị các thủ tục, văn kiện, hồ sơ và đăng tải thông báo của Tòa Trọng tài. Điểm lưu ý thứ hai, đó là phiên tòa chỉ đưa ra phán quyết cuối cùng để giải quyết vấn đề biển Đông giữa hai đối tượng là Trung Quốc và Philippines (trong đó Trung Quốc không tham dự). Các bên còn lại như Việt Nam, Malaysia… chỉ đóng vai trò quan sát viên trong vụ kiện lần này, chứ không phải phán quyết được đưa ra cho tất cả các bên có liên quan đến vấn đề Biển Đông. Đây là hai điểm hiểu lầm phổ biến trong truyền thông và nhận thức của mọi người hiện nay được ThS. Minh Trang nhận định.


Về nội dung của vụ kiện, được bắt đầu từ tháng 6/2013 khi Tòa Trọng tài được thành lập theo đơn kiện của chính phủ Philippines gửi ngày 22/1/2013 và kết thúc bằng phán quyết ngày 12/7/2016, bao gồm 3 nhóm nội dung chính. Thứ nhất, Tòa bác bỏ yêu sách về quyền lịch sử và tuyên bố chủ quyền theo đường 9 đoạn của Trung Quốc. Thứ hai, Tòa tuyên bố tất cả các thực thể trong quần đảo Trường Sa đều không đạt được quy chế pháp lý của một “hòn đảo”, nghĩa là không có thực thể nào được hưởng vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) 200 hải lý. Thứ ba, Tòa xem xét các hành động của Trung Quốc không phải là các hoạt động quân sự và vi phạm nhiều điều khoản trong công ước UNCLOS, làm trầm trọng hơn các căng thẳng trên biển Đông. ThS. Minh Trang đã diễn giải chi tiết các lập luận của các bên đưa ra, được Tòa xem xét và cách lập luận của Tòa để đưa đến phán quyết cuối cùng như trên. Đây là những diễn biến mới nhất và bài trình bày của ThS. Minh Trang được các nhà nghiên cứu trông đợi và đánh giá rất cao, cũng như nhận được nhiều câu hỏi trong phiên thảo luận.

 

Các học giả quốc tế chia sẻ thêm các thông tin quan hệ quốc tế xung quanh vấn đề Biển Đông. Ảnh: Việt Thành


Tiếp sau đó, TS. Patrick Mendis trình bày tham luận về tương lai của Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và dự án “Một con đường – Một vành đai (OBOR) trong bối cảnh xung đội biển Đông đang làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Trung – Mỹ hiện nay. TS. Patrick Mendis nhắc nhiều đến sự xuất hiện và lan rộng của chủ nghĩa thực dân ở châu Mỹ và sự tổn hại của khu vực dưới thời kỳ thống trị của chủ nghĩa này. Liên hệ với những động thái Trung Quốc đang tiến hành hiện nay, ông cho rằng Trung Quốc đang mong muốn xây dựng chủ nghĩa thực dân mới ở biển Đông, cũng như sẽ dựng lên Khu vực Nhận dạng Phòng không (ADIZ) ở khu vực này như đã làm ở biển Hoa Đông trước đó. Dưới góc nhìn đó, ông P. Mendis so sánh dự án OBOR của Trung Quốc hiện nay với kế hoạch Marshall của Mỹ thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ 2 và nhận thấy nhiều điểm tương đồng. Điểm khác biệt giữa hai kế hoạch này chỉ là khẩu hiệu về sự trỗi dậy hòa bình mà Trung Quốc lặp lại nhiều lần.


Cùng khung phân tích đó, TS. Patrick Mendis nhấn mạnh yếu tố thương mại như một mẫu số chung trong các chính sách liên kết quốc tế do cả Mỹ và Trung Quốc đang cùng tiến hành từ xưa đến nay, nhưng với các tập hợp lực lượng khác nhau. Sự ra đời của Hiệp định TPP và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện khu vực (RCEP), dù các quốc gia thành viên đều có sự gắn kết với cả Mỹ và Trung Quốc nhưng cả hai quốc gia này lại muốn tạo sự cách biệt giữa hai khối. Các bước đi của Trung Quốc khi tăng cường đầu tư ra bên ngoài, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU), thiết lập Ngân hàng Phát triển Cơ sở hạ tầng (AIIB).. đều nhằm hiện thực hóa “giấc mơ Trung Hoa” theo hướng tách biệt và đối trọng với giấc mơ của người Mỹ. Tuy nhiên, theo TS. Patrick Mendis, người Trung Quốc không có nhiều kinh nghiệm trong việc duy trì trật tự quốc tế cân bằng qua nhiều đời Chủ tịch nước từ năm 1949 (họ tuyên bố hướng đến năm 2049 trở thành cường quốc toàn cầu), trong khi người Mỹ vượt trội Trung Quốc về khoản này. Trên thực tế, các mối quan hệ đối tác thân cận với Mỹ về kinh tế - quốc phòng hiện đang phủ sóng rộng khắp châu Á, hơn hẳn so với số lượng các đối tác được xem là “thân Trung Quốc”, và có lẽ Trung Quốc đang tăng tốc các hoạt động quốc phòng để che lấp cách biệt này. Kết thúc bài tham luận, TS. Patrick Mendis khẳng định: Trỗi dậy hòa bình hiện nay đang không đi theo phương thức hòa bình như người Trung Quốc từng tuyên bố.
Các tham luận tiếp theo được các tác giả Felix Heiduk và Kathrin Reed trình bày, tập trung vào những đặc điểm chi tiết trong các xung đột hiện nay trên biển Đông. Tiến sĩ Felix Heiduk nhận định về tình thế lưỡng nan an ninh đang xuất hiện ở biển Đông và gia tăng bất ổn cho tất cả các bên trên tất cả các lĩnh vực pháp lý, quân sự, ngoại giao và kinh tế. Vấn đề ngư nghiệp, quản lý đánh bắt cá và duy trì các ngư trường truyền thống có vai trò rất quan trọng với nền kinh tế và an ninh lương thực của Trung Quốc – một vấn đề ít được phổ biến trên truyền thông. TS. Felix cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN trong việc giải quyết và quản trị các tranh chấp trên biển Đông, đặc biệt sau phán quyết của Tòa Hague ngày 12/7.


Bổ sung thêm cho luận điểm của TS. Felix, ThS. Kathrin Reed đã có một tham luận phân tích vai trò của tài nguyên dầu mỏ trong các xung đột trên biển Đông thời gian gần đây giữa Việt Nam và Trung Quốc. Mặc dù cả Việt Nam và Trung Quốc đều là các quốc gia nhập khẩu dầu và dầu khí cũng là con đường củng cố các mục tiêu chính trị của cả hai quốc gia, nhưng lượng tài nguyên này không phải là bản chất chính để có thể diễn giải hết toàn bộ vấn đề biển Đông. Điểm qua các xung đột chính liên quan đến việc khai thác, thăm dò dầu mỏ trên biển Đông (2007 ở Hoàng Sa, 2011 ở Trường Sa và 2012 ở vùng cửa Nam vịnh Bắc Bộ), ThS. Kathrin khẳng định các xung đột này chỉ là một bộ phận cấu thành, không chiếm vai trò chủ đạo cấu thành các tranh chấp trên biển Đông như nhận định của nhiều nhà nghiên cứu. Nói cách khác, xung đột biển Đông không thể được diễn giải đơn lẻ bởi bất cứ yếu tố tài nguyên, thương mại, chủ quyền.. mà phải có cách nhìn tổng thể khi nhận định. Nếu chỉ chú tâm tập trung vào một yếu tố trong đó, mà bỏ qua các yếu tố khác, dẫn đến những phương thức giải quyết đơn lẻ, sẽ không thể chấm dứt sự bất ổn hiện nay trên biển Đông.


Trong phiên thảo luận, nhiều học giả đã thẳng thắn đặt các câu hỏi nhằm đặt ra mối liên hệ của vấn đề biển Đông đến diễn biến tại nhiều khu vực khác có tương đồng trên thế giới. Trả lời cho các câu hỏi này, TS. Patrick Mendis cho rằng những câu chuyện đã xảy ra với học thuyết Monroe ở khu vực Caribbean có xu hướng sẽ xảy ra tương tự ở biển Đông, và nếu kênh đào Panama được dựng nên ở Caribbean thì ở biển Đông cũng sẽ có 1 kênh đào do Trung Quốc kiểm soát được dựng nên như vậy. Về lĩnh vực pháp lý, ThS. Minh Trang cũng nhắc đến một số vụ kiện trong đó một quốc gia không tham dự và không tuân thủ phán quyết của Tòa. Trường hợp vụ kiện Nicaragua với Mỹ là bên từ chối tham gia (1986) và gần đây nhất là vụ kiện giữa Hà Lan với Nga thì Nga cũng đã hành xử hệt như Trung Quốc hiện nay, nhưng cuối cùng Nga vẫn tuân thủ phán quyết của Tòa. Cách ứng xử của các quốc gia khi không tuân thủ phán quyết (đặc biệt là Trung Quốc) sẽ tạo một tiền lệ rất xấu cho chính quốc gia đó. Vì sau này, nếu Trung Quốc muốn kiện một quốc gia nào ra Tòa án quốc tế, thì nước bị kiện hoàn toàn có thể hành xử theo “kiểu Trung Quốc” và không tham dự phiên tòa, gây khó cho cho Trung Quốc khi muốn được bảo vệ bởi luật pháp quốc tế - ThS. Minh Trang khẳng định.


Sau phiên thảo luận, các học giả cũng hướng đến xem vấn đề biển Đông không phải “cuộc chơi có tổng bằng không (zero – sum – game)” mà hoàn toàn có thể mở rộng chiếc bánh cho mọi người. Phán quyết của Tòa Trọng tài thực sự đã có tác động tích cực đến tình hình khu vực, và dù cho tác động này không đồng đều cho tất cả các bên, nhưng sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho việc giải quyết các vấn đề trên biển Đông theo chiều hướng hòa bình, tạo ổn định và phát triển công bằng trong khu vực.


Sự thiết thực và tính thời sự của buổi tọa đàm được mọi người đánh giá rất cao. Tọa đàm cũng là hoạt động học thuật được Trung tâm SCIS tổ chức thường xuyên, với mục tiêu tạo ra diễn đàn để các học giả trong và ngoài nước tăng cường các trao đổi khoa học, nâng cao các liên kết giữa cộng đồng học giả Việt Nam với cộng đồng học giả quốc tế.



Trung tâm SCIS - Phòng QLKH-DA

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.