|
logo-vnulogo-hcmusshlogo-70nam

Đánh thức văn minh cổ Óc Eo - Ba Thê trong không gian đại học

16/11/2026
Chia sẻ:

Sáng 16.11.2026, Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) phối hợp với Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang tổ chức Triển lãm và Talkshow về văn hóa Óc Eo - Ba Thê tại sảnh tòa nhà B4, cơ sở Linh Xuân. Sự kiện thu hút hơn 300 sinh viên tham dự. 
Sự kiện gồm Triển lãm chuyên đề “Từ cánh đồng Óc Eo đến chân núi Ba Thê - Hành trình đánh thức một nền văn minh cổ” và Talkshow “Nghe nhà khảo cổ kể chuyện Óc Eo - Ba Thê”. Chương trình hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20.11, đồng thời hưởng ứng Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23.11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11. 
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, nhận định, văn hóa Óc Eo là minh chứng cho giai đoạn phát triển rực rỡ cùng mạng lưới giao thương rộng mở của vùng đất Nam Bộ từ hàng nghìn năm trước. Để những giá trị nằm sâu trong lòng đất không chỉ dừng lại ở các công trình khoa học, Nhà trường luôn chú trọng chuyển tải kết quả nghiên cứu thành nguồn tri thức và cảm hứng cho người học. Theo thầy, việc tổ chức Triển lãm và Talkshow này không chỉ giúp giới thiệu các hiện vật khảo cổ, mà quan trọng hơn là đưa di sản bước ra khỏi không gian lưu trữ để đến gần với thế hệ trẻ. Thầy khẳng định: “Di sản chỉ thực sự sống khi được con người hiểu, trân trọng và tiếp nối”.

PGS.TS Lưu Văn Quyết kỳ vọng chương trình sẽ khơi dậy đam mê nghiên cứu khảo cổ học trong sinh viên và mở ra cơ hội hợp tác lâu dài giữa hai đơn vị - Ảnh: PHẠM TRÍ

Đại diện đơn vị đồng tổ chức, ông Nguyễn Xuân Bằng, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang, cho biết, khu di tích Óc Eo - Ba Thê từng là trung tâm đô thị, tôn giáo và thương mại sầm uất gắn với sự hưng thịnh của vương quốc Phù Nam từ thế kỷ I đến thế kỷ VII. Hiện nay, hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê đang được hoàn thiện để trình UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào tháng 7.2027. Dịp này, Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang đã trao tặng Nhà trường bộ sách Khảo cổ học đồng bằng sông Mê Kông của học giả Louis Malleret cùng bộ tư liệu văn hóa Óc Eo phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu. 

Ông Nguyễn Xuân Bằng trao tặng bộ sách và tư liệu nghiên cứu văn hóa Óc Eo cho đại diện lãnh đạo Nhà trường - ẢNH: LÝ NGUYÊN
Các đại biểu, chuyên gia cùng giảng viên và sinh viên chụp ảnh lưu niệm tại lễ khai mạc Triển lãm - ẢNH: LÝ NGUYÊN

Ngay sau lễ khai mạc, đông đảo học viên và sinh viên đã tham quan không gian trưng bày và lắng nghe Talkshow “Nghe nhà khảo cổ kể chuyện Óc Eo - Ba Thê” với sự tham gia của TS. Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Lịch sử và Khảo cổ, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ và TS. Nguyễn Thị Hậu, Nghiên cứu viên Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng. 

TS. Nguyễn Quốc Mạnh và TS. Nguyễn Thị Hậu giải mã diện mạo nền văn hóa cổ Óc Eo - Ba Thê qua lăng kính khảo cổ học - ẢNH: PHẠM TRÍ

Tại buổi Talkshow, TS. Nguyễn Quốc Mạnh đã phác họa hành trình gần một thế kỷ phát hiện và nghiên cứu văn hóa Óc Eo, từ cuộc khai quật đầu tiên của học giả Louis Malleret năm 1944 đến các đợt thám sát mở rộng khắp Nam Bộ sau năm 1975. Đặt di sản trong bối cảnh địa chất - tự nhiên, diễn giả chỉ rõ quá trình bồi tụ châu thổ sông Cửu Long đã tạo tiền đề cho các lớp cư dân tiền sử mang “tâm thức biển” và nội lực văn hóa kim khí bản địa tiến xuống chinh phục vùng đất ngập nước.

Qua các cuộc khai quật từ chân núi Ba Thê (Linh Sơn Bắc, Linh Sơn Nam, Gò Út Trạch) đến cánh đồng Óc Eo (Gò Cây Thị, Gò Giồng Cát, Lung Lớn), các nhà khảo cổ đã phát lộ hàng loạt kiến trúc đền tháp, mộ chum vò cùng di vật phong phú. Nổi bật là hơn một triệu hạt chuỗi thủy tinh và đá quý từ Ấn Độ, Tây Á, La Mã; mái chèo cổ; tượng Phật đồng phong cách Gandhara và bàn nghiền đá còn lưu dấu tích hương liệu đinh hương, nhục đậu khấu nhập khẩu từ đảo Moluccas (Indonesia). Những chứng cứ này xác nhận Óc Eo không chỉ là cảng thị trung chuyển mà còn là trung tâm chế biến, sản xuất thương phẩm giá trị cao trên tuyến hàng hải Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. 

Từ những dữ liệu thực địa, TS. Nguyễn Quốc Mạnh cũng phân tích ranh giới học thuật giữa hai khái niệm thường bị nhầm lẫn. Ông nhấn mạnh: “Óc Eo là một nền văn hóa vật chất, còn Phù Nam là chính thể nhà nước hình thành và phát triển trên nền tảng vật chất đó. Chúng ta cần hiểu rõ ràng, rạch ròi và không nên đánh đồng giữa mặt văn hóa và vương quốc”. 

Đồng hành tại Talkshow, TS. Nguyễn Thị Hậu đúc kết ba đặc trưng cốt lõi của văn hóa Óc Eo qua lăng kính khảo cổ: nền kinh tế hướng biển mạnh mẽ, sự thống nhất trong đời sống vật chất giữa các tầng lớp cư dân và sự dung hòa đặc sắc giữa Phật giáo với Ấn Độ giáo. Qua những di vật đời thường như cọc nhà sàn, thuyền độc mộc hay bếp cà ràng ba chân, người xem nhận diện rõ khả năng thích ứng linh hoạt của cư dân cổ trên vùng sông nước. “Lịch sử Nam Bộ không phải chỉ có 300 năm hay là một vùng đất mới. Kết quả nghiên cứu về văn hóa Óc Eo và thời tiền sử cho thấy nơi đây đã có nhiều cộng đồng cư trú, tạo dựng nên những nền văn minh rực rỡ từ rất sớm”, TS. Nguyễn Thị Hậu nhận định. 

Sức hút của nền văn minh cổ tiếp tục lan tỏa ở phần giao lưu với hơn 25 câu hỏi gửi về trước chương trình cùng nhiều ý kiến trực tiếp tại sự kiện. Các thắc mắc xoay quanh bốn nhóm chủ đề: giải pháp bảo tồn di tích gắn với phát triển du lịch bền vững và công nghiệp văn hóa; nội hàm kinh tế, sự tiếp biến tôn giáo, nguồn gốc bản địa cùng ý nghĩa tên gọi Óc Eo - Ba Thê qua tư liệu khảo cổ; phương pháp nghiên cứu liên ngành và chuyện nghề khảo cổ. 

Sinh viên đặt câu hỏi tìm hiểu về nguồn gốc địa danh, đời sống tín ngưỡng và hướng bảo tồn di sản Óc Eo - Ba Thê - ẢNH: PHẠM TRÍ

Giải đáp trăn trở về bài toán bảo tồn, hai diễn giả cho biết kết quả nghiên cứu hiện được cập nhật thường xuyên để phục vụ giáo dục, phát triển du lịch di sản và cung cấp tư liệu chuẩn xác cho các dự án văn hóa - nghệ thuật. Chia sẻ về trách nhiệm của người làm nghiên cứu, TS. Nguyễn Quốc Mạnh bộc bạch: “Muốn bảo tồn hay gìn giữ một di sản, trước hết chúng ta phải biết nó là cái gì và có giá trị như thế nào. Công việc của chúng tôi là thông qua những trang sử lòng đất, những mảnh vỡ văn hóa để lắp ghép và đưa chúng vào đúng vị trí trong bức tranh tổng thể của lịch sử văn hóa vùng đất Nam Bộ”. 
Khép lại chương trình, hai diễn giả nhấn mạnh, khảo cổ học hiện đại không chỉ dừng lại ở cuốc xẻng tại hiện trường mà đã kết hợp chặt chẽ với công nghệ 3D, thực tế ảo (VR) và trí tuệ nhân tạo (AI). Đây chính là cơ hội để thế hệ trẻ ứng dụng công nghệ số vào công tác bảo tồn, kể lại câu chuyện di sản ngàn năm một cách sinh động và chuẩn xác.

Triển lãm mở cửa đón khách tham quan từ ngày 16.11 đến ngày 07.12.2026 tại sảnh tòa nhà B4, cơ sở Linh Xuân.
Một số hình ảnh đại biểu và sinh viên tham quan không gian Triển lãm: 

Chia sẻ:
Tác giả: PHẠM TRÍ
Ngày cập nhật: 16/11/2026

Bài viết liên quan