Sáng 21.8.2026, tại cơ sở Sài Gòn, Hội thảo quốc tế Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 2026 (USSH-ICSSH 2026) chính thức khai mạc, quy tụ các học giả, nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế cùng trao đổi về những vấn đề và cách tiếp cận mới trong khoa học xã hội và nhân văn. Sự kiện do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM phối hợp cùng Nhóm Nghiên cứu Nam Bán cầu tổ chức, với sự tham dự của các học giả, nhà nghiên cứu, báo cáo viên và người học đến từ Đông Nam Á, Bắc Á, Nam Á, Bắc Mỹ, châu Phi và nhiều khu vực khác. Tiếp nối các kỳ tổ chức trước, USSH-ICSSH 2026 hướng đến mở rộng trao đổi học thuật, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và phát triển mạng lưới học thuật xuyên quốc gia.
Mở rộng không gian nghiên cứu và kết nối học thuật quốc tế
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, cho biết hội thảo không chỉ có ý nghĩa trong việc tạo lập một diễn đàn trao đổi học thuật quốc tế mà còn gắn trực tiếp với định hướng đẩy mạnh nghiên cứu, kết nối nghiên cứu với đào tạo sau đại học và tăng cường hợp tác học thuật quốc tế của Nhà trường.
Theo PGS.TS Lưu Văn Quyết, trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những chuyển biến nhanh chóng và sâu sắc về xã hội, văn hóa, công nghệ, môi trường, di cư, đô thị hóa cũng như các hình thức tương tác mới giữa con người với cộng đồng, khoa học xã hội và nhân văn đứng trước yêu cầu tiếp tục đổi mới cách đặt vấn đề, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Chủ đề của hội thảo năm nay về cảm xúc và tính đa hưởng của cảm xúc tiếp tục mở rộng không gian nghiên cứu khi đặt cảm xúc trong mối liên hệ với các vấn đề xã hội, văn hóa, lịch sử, giáo dục, bất bình đẳng, dịch chuyển, bản sắc và biến đổi xã hội.
Từ đó, Phó Hiệu trưởng đề nghị hội thảo tập trung vào ba nhiệm vụ khoa học chính: tiếp tục làm rõ và củng cố cơ sở lý luận, lý thuyết và phương pháp nghiên cứu về Nam Bán cầu; thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, so sánh và đối chiếu; đồng thời chuyển hóa những trao đổi học thuật thành các kết nối và hợp tác nghiên cứu bền vững. Theo PGS.TS Lưu Văn Quyết, giá trị của một hội thảo quốc tế không chỉ thể hiện ở số lượng tham luận hay các phiên thảo luận, mà quan trọng hơn là khả năng hình thành những câu hỏi nghiên cứu mới, các hướng nghiên cứu có triển vọng, công trình công bố chung và mạng lưới hợp tác giữa các học giả, cơ sở nghiên cứu và đào tạo.
Nhà trường cũng đặc biệt nhấn mạnh sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo sau đại học. Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, một diễn đàn học thuật quốc tế không chỉ là nơi trình bày kết quả nghiên cứu mà còn là cơ hội trao đổi học thuật, tiếp nhận phản biện, tiếp cận những phương pháp và truyền thống nghiên cứu khác nhau, qua đó từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu và khả năng hội nhập vào cộng đồng học thuật quốc tế.
PGS.TS Lưu Văn Quyết nhấn mạnh, “hợp tác quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, kết nối các thế hệ học giả”, đồng thời tạo ra những tri thức vừa có khả năng đối thoại với học thuật quốc tế, vừa xuất phát từ và phục vụ những vấn đề thực tiễn của xã hội.
Phát biểu chào mừng, PGS.TS Lê Nguyễn Hoàng Giang, Trưởng nhóm Nghiên cứu Nam Bán cầu, giới thiệu chủ đề của Hội thảo quốc tế lần thứ 3 về Nghiên cứu Nam Bán cầu: “Emotions & Emotionality: The Multi-Affects of the Global South”. Theo PGS Hoàng Giang, hội thảo gợi mở một cách tiếp cận khác về cảm xúc: thay vì chỉ xem cảm xúc là trạng thái mang tính cá nhân và chủ quan, cần đặt câu hỏi liệu cảm xúc có thể trở thành một phương thức để con người nhận biết và lý giải thế giới hay không.
Từ góc nhìn này, Nam Bán cầu không đơn thuần là một phạm trù địa lý mà còn là không gian của lịch sử, bất bình đẳng, những cuộc gặp gỡ thuộc địa, di cư, ngôn ngữ, văn hóa, ký ức và nhiều hình thức tri thức từng được đặt ở vùng ngoại vi của các truyền thống học thuật chủ đạo. Cảm xúc trong những bối cảnh ấy có thể vừa mang tính cá nhân, vừa mang tính tập thể; vừa gắn với tổn thương, vừa chứa đựng hy vọng; vừa có khả năng tái tạo những cấu trúc quyền lực, vừa trở thành nguồn lực cho phản kháng và kiến tạo cảm giác thuộc về.
Những tiếp cận mới từ cảm xúc đến năng lực AI
Tại phiên toàn thể, các đại biểu lắng nghe hai báo cáo đề dẫn tiếp cận những vấn đề đương đại của khoa học xã hội và nhân văn từ hai hướng khác nhau. GS.TS Sarah Pink, Đại học Monash, Australia, trình bày tham luận “Feeling Possible Futures: Anticipating Future Emotional Life” (Cảm nhận những tương lai khả dĩ: hình dung đời sống cảm xúc trong tương lai), đặt vấn đề về cách con người có thể nghiên cứu và hình dung tương lai thông qua những trải nghiệm cảm giác và cảm xúc. Từ các phương pháp dân tộc học thị giác, dân tộc học giác quan, dân tộc học thiết kế và dân tộc học số, bà cho rằng nghiên cứu về “những tương lai khả dĩ” không đơn thuần là dự báo điều sẽ xảy ra, mà còn cần quan tâm đến cách con người cảm nhận, trải nghiệm và kiến tạo ý nghĩa về tương lai.
Thông qua các dự án nghiên cứu và thực hành sáng tạo, GS.TS Sarah Pink nhấn mạnh mối liên hệ giữa trải nghiệm cảm giác, cảm xúc với ký ức, hiện tại và những khả năng của tương lai. Từ đó, bà gợi mở việc nghiên cứu những tương lai mang tính đạo đức, bao trùm, quan tâm và đáng tin cậy, trong đó trải nghiệm của con người cần được đặt bên cạnh các kịch bản công nghệ hay những dự báo về tương lai.
Ở báo cáo đề dẫn thứ hai, PGS.TS Ngô Thị Huyền, Trưởng khoa Thông tin và Quản lý, trình bày tham luận “Beyond the Prompt: Rethinking AI Literacy for Social Sciences and Humanities Research” (Vượt ra ngoài prompt: Tái tư duy năng lực AI trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn). Từ thực tế AI ngày càng được sử dụng rộng rãi trong hoạt động nghiên cứu nhưng đồng thời kéo theo những lo ngại về độ tin cậy, bà đặt vấn đề về sự cần thiết của một khung năng lực AI phù hợp với đặc thù của khoa học xã hội và nhân văn - lĩnh vực không chỉ làm việc với thông tin mà còn với ngôn ngữ, xã hội, trải nghiệm con người và quá trình diễn giải ý nghĩa.
PGS.TS. Ngô Thị Huyền đề xuất bốn phương diện của năng lực AI gồm kỹ thuật, tư duy phản biện, đạo đức và diễn giải - bối cảnh, trong đó năng lực diễn giải và đặt kết quả do AI tạo ra vào bối cảnh nghiên cứu được xem là đặc biệt quan trọng đối với khoa học xã hội và nhân văn. Theo cô, AI cần đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế tư duy của nhà nghiên cứu; việc ứng dụng AI cần gắn với đào tạo phương pháp nghiên cứu, hoạt động hướng dẫn khoa học và chính sách ở cấp cơ sở giáo dục.
Cô cũng gợi mở ba câu hỏi để nhà nghiên cứu tự đánh giá việc sử dụng AI: liệu có thể giải thích vì sao kết quả từ AI phù hợp với bối cảnh nghiên cứu cụ thể; nếu loại bỏ phần đóng góp của AI thì đâu là phần tư duy và đóng góp thực sự của nhà nghiên cứu; và việc sử dụng AI đã được minh bạch với người hướng dẫn hoặc người đọc hay chưa. Qua đó, ranh giới giữa việc AI hỗ trợ và AI thay thế hoạt động tư duy có thể được nhận diện rõ hơn. Các đại biểu trao đổi với diễn giả về trải nghiệm cảm xúc trong việc hình dung tương lai, mối quan hệ giữa thế giới thực và môi trường ảo, cũng như ranh giới giữa việc AI hỗ trợ và thay thế tư duy của người nghiên cứu.
Sau phiên toàn thể, hội thảo tiếp tục với các phiên chuyên đề song song, tập trung vào nhiều lĩnh vực của khoa học xã hội và nhân văn như báo chí và truyền thông, công tác xã hội, nhân học, xã hội học, Đông phương học, giáo dục và tâm lý học, lịch sử và quan hệ quốc tế, TESOL, triết học, văn hóa học, giới, văn học và Việt Nam học. Các phiên chuyên đề tạo không gian để học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu trình bày kết quả nghiên cứu, trao đổi học thuật và tiếp nhận phản biện.
Bài viết liên quan
