Tổng kết Webinar 09: "Các vấn đề sức khỏe hậu COVID-19 - Những điều cần biết"

Buổi hội thảo có sự góp mặt của TS. BS Trương Thị Ngọc Lan - Phó viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TPHCM và PGS.TS Trần Thành Nam - Trưởng khoa Các khoa học giáo dục, Đại học giáo dục, ĐHQG - HN, cùng với đó là sự tham gia vô cùng nhiệt tình và đông đảo từ các bạn sinh viên, những người quan tâm đến các vấn đề sức khỏe hậu  nhiễm Covid-19  trên nền tảng trực tuyến.

 

“Hội chứng Hậu Covid-19”

 

TS. BS Trương Thị Ngọc Lan cho biết thông thường sau khi test PCR âm tính thì chúng ta coi như là hết Covid -19 và ở giai đoạn phía sau cho rằng đó là giai đoạn hậu Covid-19. Tuy nhiên, TS. BS Trương Thị Ngọc Lan nhấn mạnh rằng điều này là không phải, bởi theo WHO, định nghĩa của hậu Covid-19 là sau khi nhiễm bệnh 12 tuần hoặc 3 tháng mà các triệu chứng chưa bớt thì đó được xem là “Hậu Covid-19”. Đối với những người đã khỏi Covid-19 mà các triệu chứng còn kéo dài từ 4 đến 12 tuần thì chúng ta gọi nó là “Covid-19 tiếp diễn”.

TS. BS Trương Thị Ngọc Lan giải thích về mô hình quá trình diễn ra Covid-19 - Ảnh chụp màn hình

 

TS. BS Trương Thị Ngọc Lan chia sẻ rằng hậu Covid-19 rất khó để chẩn đoán, bởi nó không có một triệu chứng đặc hiệu nào và nó là một tổ hợp của những triệu chứng còn sót lại của Covid-19. Các bác sĩ chỉ có thể tiên đoán đó là triệu chứng của hậu Covid-19 chỉ khi trước khi nhiễm Covid-19, bệnh nhân không có các triệu chứng đó và sau khi nhiễm Covid-19 thì bệnh nhân mới phát sinh những triệu chứng đó. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể là triệu chứng của các bệnh lý nền hay các bệnh lý trước đó mà người bệnh chưa được phát hiện; Tác dụng phụ của thuốc đang sử dụng; Các hội chứng sau nhiễm trùng; Những thay đổi tâm lý liên quan đến quá trình nhiễm Covid-19.

 

Triệu chứng của hậu Covid-19 là kế thừa hậu quả khí suy từ lúc nhiễm Covid-19. Đây là triệu chứng suy nhược cơ thể và là triệu chứng cơ bản của Covid-19 kéo dài. Chính vì thế mà chúng ta thường thấy những biểu hiện như: Mệt mỏi, đặc biệt là làm việc mau mệt, hay hụt hơi, khó thở, dễ đổ mồ hôi, dễ hồi hộp, hay buồn ngủ, hay ngáp. Đây là các triệu chứng có tần suất gặp cao nhất và tùy cơ địa mà các bệnh nhân sẽ có các triệu chứng kèm theo. 

TS. BS Trương Thị Ngọc Lan giải thích về các thể bệnh y học cổ truyền của triệu chứng hậu Covid-19 - Ảnh chụp màn hình 

 

Trong khi đó, PGS.TS Trần Thành Nam cũng đã chia sẻ những trải nghiệm phổ biến sau giai đoạn nhiễm Covid-19 hoặc các triệu chứng hậu Covid-19 như:

• Sợ hãi
• Lo âu
• Trầm cảm
• Có suy nghĩ tự tử
• Giận dữ
• Gia tăng việc sử dụng chất gây nghiện và đồ uống có cồn
• Gia tăng bạo lực gia đình
• Buồn bã
• Bất an
• Tê liệt cảm xúc
• Chán nản

 

Bên cạnh đó, PGS.TS Trần Thành Nam cho biết theo các số liệu từ WHO đưa ra thông qua khảo sát từ các quốc gia trên thế giới đã cho thấy lo âu, trầm cảm đã tăng lên đáng kể trong các giai đoạn cao điểm của đại dịch. PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh rằng, trong các nhóm tuổi thì thanh thiếu niên gặp khó khăn hơn trong việc đối phó và vượt qua các khó khăn của giai đoạn Covid-19. Tỷ lệ các thanh thiếu niên có các suy nghĩ tiêu cực, tự hại, lo âu trầm cảm nhiều hơn. Đặc biệt, nhóm tuổi từ 11-17 tuổi đang là nhóm có nhiều nguy cơ tự tử cao nhất.

PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ về tỷ lệ thanh thiếu niên có ý định tự tử - Ảnh chụp màn hình

 

Nguyên nhân dẫn đến tổn thương sức khỏe tinh thần, có ý định gây hại, tử tự do:

• Cô đơn/cô lập
• Chấn thương tâm lý
• Mâu thuẫn trong các mối quan hệ
• Các sự kiện tiêu cực trong xã hội, tin giả
• Nhiễm/tái nhiễm Covid-19
• Đau thương hoặc mất mát
• Vấn đề tài chính/an sinh
• Bạo lực do phân biệt chủng tộc

“Áp lực hậu Covid-19”

 

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, giáo viên phải chịu áp lực cùng một lúc từ nhiều phía. Chẳng hạn như các thủ tục, giấy tờ trong công việc chiếm ¾ thời gian giảng dạy, những nguy cơ nhiễm bệnh tại lớp học, phải cập nhật những năng lực mới, không cân bằng được thời gian cho công việc và gia đình và các công việc khác. Đối với học sinh, sinh viên khi học online quá lâu cũng rơi vào trạng thái kiệt sức vì công việc quá tải, càng ở nhà nhiều xung đột quan hệ càng tăng, căng thẳng trở nên quá mức, giấc ngủ bị xáo trộn. Chính vì thế, học sinh, sinh viên tìm cách giải tỏa áp lực bằng game online, mạng xã hội, cuối cùng lại rơi vào trạng thái nghiện game, mạng xã hội. Vì học sinh, sinh viên phải học online và không đến trường trong một thời gian dài nên khi quay trở lại trường học cũng sẽ có những rào cản và cảm thấy bất an, lo lắng, sợ hãi, dẫn đến hệ quả là mất kiểm soát cảm xúc, hành vi và rơi vào các rối loạn mà chính bản thân mình cũng không hề biết.

PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ về những rào cản khi học sinh, sinh viên quay trở lại trường học - Ảnh chụp màn hình

“Khám hậu Covid-19 cũng là cơ hội để khám sức khỏe”

 

Trước câu hỏi “Tôi nên đi đâu khám hậu Covid-19?”, TS. BS Trương Thị Ngọc Lan cho rằng chúng ta nên có sự phân tầng. Tầng thứ nhất là nhóm những người bệnh thể nặng và được điều trị ở các bệnh viện chuyên khoa và đa phần là nằm ở các khoa nội trú. Tầng thứ hai là nhóm những người bệnh thể trung bình và có thể khám và điều trị ngoại trú ở các bệnh viện đa khoa, tuyến quận huyện, các bệnh viện y học cổ truyền. Tầng cuối cùng là nhóm những người bệnh thể nhẹ và có thể cải thiện được các vấn đề hậu Covid-19 bằng cách tự dưỡng sinh nâng cao sức khỏe. Ngoài ra, TS. BS Trương Thị Ngọc Lan còn nhấn mạnh rằng người bệnh nên đến khám sàng lọc và nghe tư vấn từ bác sĩ để biết mình đang ở mức độ nào nhằm có cách điều trị phù hợp, tránh tự điều trị dẫn đến tiền mất tật mang. 

 

TS. BS Trương Thị Ngọc Lan giải thích về mô hình phân tầng bệnh nhân, các mức độ của bệnh nhân hậu Covid-19 - Ảnh chụp màn hình 

 

Cần phải đến bệnh viện khám ngay khi:

• Trên 65 tuổi và có bệnh lý nền
• Dưới 65 tuổi, có các triệu chứng như khó thở, SPO2 ≤ 95%, hoặc có những bệnh lý nền như ung thư, suy tim, đái tháo đường, suy thận,...
• Nên đến bệnh viện khám khi có các triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hay lao động như mệt mỏi nhiều, mất ngủ, ho nhiều, hồi hộp, mất tập trung, hay quên, đau nhức khớp hay sụt cân nhiều,...
• Khám tầm soát sức khỏe cũng là một giải pháp tự bảo vệ sức khỏe

 

“Biến nguy thành cơ”

 

PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh những bài học mà chúng ta học được từ đại dịch Covid-19 này. Hãy cố gắng xây dựng một tư duy tích cực, cố gắng tự chủ giải quyết các vấn đề, tăng cường khả năng thích nghi và rút ra bài học từ những lần thất bại thay vì chán ghét bản thân và bỏ ngang. 

PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ những bài học rút ra từ đại dịch Covid-19 - Ảnh chụp màn hình

 

Dưới đây là một số phương pháp cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần hậu Covid-19 được TS. BS Trương Thị Ngọc Lan và PGS.TS Trần Thành Nam gợi ý:

 

Nâng cao sức khỏe thể chất hậu COVID-19 theo Y học cổ truyền:

• Bài tập thở 4 thì. Bao gồm 4 giai đoạn, đầu tiên bệnh nhân hít sâu vào, sau đó giữ hơi thở lại để cơ thể kịp thời trao đổi oxi và sau đó thở ra từ từ. Lưu ý ở phương pháp này, người thực hiện hít vô bằng mũi và thở ra bằng mũi bởi khi thở bằng mũi thì thời gian thở chậm hơn nhằm kịp trao đổi oxi. Nếu như trong quá trình tập thở người thực hiện cảm thấy mệt thì có thở giảm xuống 3 thì hoặc 2 thì. 
• Bài tập vẫy tay. Đây là bài tập đơn giản và thực hiện trong thời gian ngắn. Người thực hiện chỉ cần đưa tay ra trước và vẫy ra đằng sau, kết hợp với hô hấp.
• Dược thiện: những sản phẩm ẩm thực mang tính chất trị liệu có tác dụng dưỡng sinh, phục hồi, lượng thuốc thường nhỏ tác dụng phụ ít hơn và có thể dùng hàng ngày. Dược thiện được xem là tinh hoa của Đông y, dùng thực phẩm làm chủ thể, phối hợp cùng với các dược liệu có tác dụng khác nhau, qua chế biến, đun nấu mà thành.
• Khi ớn lạnh, sợ lạnh, hay lạnh bụng, đau dạ dày khi ăn đồ sống lạnh, dễ tiêu chảy, sôi lạnh bụng: Gừng, hành, canh cải xanh nấu gừng, rau ngò (rau mùi),...
• Miệng khô, họng khô, khát nước, nóng bứt rứt: Trà xanh, đậu đỏ, đậu xanh, khế, dưa hấu cả phần vỏ trắng, sương sâm, nước dừa tươi,...
• Còn ho, khạc đàm: Lê, bạch quả, ô mai, trần bì, cải thảo, tía tô,...
• Ăn uống không ngon miệng, hay chướng bụng: Sơn trà, đậu ván, hoài sơn, phục linh, củ cải, nhân sâm,...
• Mất ngủ: Tâm sen, nhãn lồng, vông nem,...
• Thư giãn: Yoga, thiền,...
• Dùng thuốc và sản phẩm y học cổ truyền nhằm bồi dưỡng nâng cao thể trạng, điều chỉnh cân bằng âm dương, hỗ trợ điều trị các triệu chứng an thần, trị ho, trị rụng tóc,...

 

Nâng cao sức khỏe tinh thần hậu COVID-19:

• Đưa thiền vào cuộc sống hàng ngày ở trường
• Cân bằng 4 trụ cột: Thể chất; Cảm xúc; Xã hội; Nhận thức
• Vận động cơ thể
• Vệ sinh giấc ngủ để có giấc ngủ sâu tránh mất ngủ và gặp các vấn đề sức khỏe khác (suy giảm trí nhớ, hệ thống miễn dịch giảm, tăng nguy cơ béo phì, tăng viêm khớp, tăng nguy cơ huyết áp cao,...)
• Dành thời gian để thư giãn (đi dạo, nói chuyện với bạn bè, chăm sóc cây cối, đọc sách,...)
• Tìm kiếm hỗ trợ sức khỏe tinh thần từ đồng nghiệp hoặc hỗ trợ chuyên môn từ chuyên gia tâm lý

 

Kiều Nhi