Sinh hoạt khoa học số 8, năm 2024: "Điều tra Xã hội học Khu dân cư qua Dòng chảy cuộc đời - Trường hợp bộ sách Ông Tạ - Sài Gòn - Gia Định”

Sáng ngày 5/7/2024, tại phòng A315, Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, ĐHQG-HCM đã diễn ra buổi trao đổi học thuật với chủ đề "Điều tra Xã hội học Khu dân cư qua Dòng chảy cuộc đời - Trường hợp bộ sách Ông Tạ - Sài Gòn - Gia Định".

Buổi trao đổi được điều phối bởi TS. Lê Thanh Hải từ Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan. Khách mời đặc biệt, nhà báo Cù Mai Công, đã chia sẻ chi tiết về quá trình thu thập, xử lý và tổng hợp để tạo nên bộ sách Ông Tạ - Sài Gòn - Gia Định.

Trong không gian ấm cúng của phòng A315, các nhà khoa học và chuyên gia đã cùng nhau thảo luận về phương pháp và ý nghĩa của nghiên cứu xã hội học, đặc biệt là trong bối cảnh nghiên cứu về khu dân cư Ông Tạ, Sài Gòn xưa (nay là thành phố Hồ Chí Minh). TS. Lê Thanh Hải mở đầu buổi trao đổi với những chia sẻ về tầm quan trọng của việc nghiên cứu xã hội học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn phải áp dụng vào thực tiễn để phục vụ phát triển xã hội.

Nhà báo Cù Mai Công đã thu thập và xử lý hơn 58.000 file dữ liệu mà không có nhiều sự hỗ trợ từ công nghệ hiện đại. Điều này thể hiện sự kiên trì và đam mê của tác giả trong việc ghi chép và lưu giữ lịch sử của khu Ông Tạ. Quá trình này không chỉ phản ánh các biến động của khu vực Ông Tạ mà còn ghi lại những câu chuyện cá nhân, văn hóa và lịch sử qua nhiều thế hệ. Bộ sách “Ông Tạ - Sài Gòn - Gia Định” đã thành công khi không chỉ viết về cộng đồng mà còn được chính cộng đồng đón nhận và ủng hộ, một điều mà ít công trình nghiên cứu khoa học đạt được.

Buổi trao đổi học thuật diễn ra trong không khí đầm ấm, chân tình.
Ảnh: Cao Chí Cường.

PGS.TS Phạm Thị Thu Hiền (Đại học Quebec - Montreal, Canada) đã nhận xét rằng, mặc dù là nhà báo nhưng phương pháp thu thập dữ liệu của ông Cù Mai Công rất gần với phương pháp dân tộc ký. Từ những năm 1970, việc di cư và những thay đổi về môi trường sống của người dân Ông Tạ được ông Công ghi lại một cách tỉ mỉ, chính xác. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, một nghiên cứu xã hội học sâu sắc không chỉ dựa vào số liệu định lượng mà còn cần phải có những dữ liệu định tính phong phú để phản ánh đúng thực tế.

TS. Trương Hoàng Trương nhận định: “Trong một vùng đất nhiều biến động như Sài Gòn, khái niệm 'dòng chảy cuộc đời' rất phù hợp để phản ánh sự thay đổi liên tục của xã hội và cộng đồng nơi đây.” TS Trương cũng đánh giá cao cách Cù Mai Công thu thập và phân tích dữ liệu, mang đậm màu sắc xã hội học nhưng lại dễ tiếp cận và được cộng đồng đón nhận, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phản tư với dữ liệu thu thập được và đặt nó trong bối cảnh lịch sử để có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn.

Cuối buổi trao đổi, TS. Lê Thanh Hải đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu xã hội học không chỉ để hiểu rõ hơn về quá khứ mà còn nhằm thúc đẩy sự phát triển trong tương lai. Tác giả Cù Mai Công cũng tha thiết mời gọi các nhà nghiên cứu trẻ tiếp tục yêu và gắn bó với vùng đất mình nghiên cứu, bởi chỉ khi thực sự hiểu và cảm nhận sâu sắc về vùng đất đó, họ mới có thể viết nên những công trình nghiên cứu đủ sâu và chân thật.

Buổi thảo luận kéo dài hơn ba tiếng, kết thúc trong sự hào hứng và đầy cảm hứng của các thành viên tham gia. Các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng việc điều tra xã hội học không chỉ dừng lại ở việc ghi chép mà còn cần phải đặt mục tiêu phục vụ phát triển xã hội. Gợi ý cho những hướng nghiên cứu tương lai bao gồm việc vẽ bản đồ phản biện hoặc bản đồ chồng lớp để thấy được quá trình lịch sử và hiểu rõ hơn về sự phát triển đương đại.

Buổi sinh hoạt khoa học số 8 đã mang lại nhiều kiến thức và kinh nghiệm quý báu cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên, sinh viên, đồng thời khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu sâu và thực tế trong lĩnh vực xã hội học. Qua đó, không chỉ góp phần ghi lại lịch sử mà còn phục vụ cho sự phát triển bền vững của xã hội.

Một số hình ảnh buổi trao đổi:

 

Người tham dự chụp ảnh kỷ niệm
Ảnh: Ngô Trà My

TS. Lê Thanh Hải, nhà báo Cù Mai Công và chị Nguyễn Thị Kim Hương
Ánh: Nguyễn Thị Kim Hương

Tin bài: Bùi Thị Minh Hà