Hình ảnh vệ tinh của bão Yagi hôm 4/9. Ảnh: NOAA

Bão Yagi là siêu bão có cường độ mạnh nhất trong 30 năm trở lại đây tại Việt Nam, là cơn bão kỷ lục chưa từng có ở Biển Đông, đồng thời cũng là cơn bão mạnh nhất châu Á trong năm 2024. Hình thành nhanh, nhiều giờ không giảm cấp, cường độ giật trên cấp 17. 

Theo các chuyên gia của Đài khí tượng Quốc gia Trung Quốc trong tháng Tám vừa qua do không có bão ở Biển Đông nên có rất nhiều năng lượng tích tụ trên biển, điều này tạo cho bão Yagi mạnh lên.Thêm vào đó, do bão Yagi di chuyển trên vùng biển có nhiệt độ nước biển cao, độ gió đứt theo chiều dọc yếu, những điều này có lợi cho việc duy trì cấu trúc lõi ấm của cơn bão.

Sau khi đi vào Biển Đông, bão Yagi kết hợp và liên tục được hỗ trợ năng lượng bởi gió mùa Tây Nam nên nó tiếp tục mạnh lên. Các yếu tố trên đều tạo thuận lợi cho bão Yagi tăng cấp và đổ bộ vào bờ biển từ Đông Bắc Hải Nam đến Tây Nam Quảng Đông với cường độ cao nhất.

Sóng lớn đập vào bờ khi siêu bão Yagi đổ bộ vào Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, miền Nam Trung Quốc, ngày 6/9 Ảnh: Tân Hoa Xã.

Ngoài ra, từ mùa xuân, nhiệt độ các vùng biển nhiệt đới ở Bắc bán cầu dần dần tăng lên. Nhiệt độ nước biển không ngừng tích tụ và thường đạt mức cao nhất từ tháng 8 đến tháng 9. Nhiệt độ nước biển cao có lợi cho việc tạo ra và tăng cường năng lượng của bão.

Cùng với đó, từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9, không khí lạnh hoạt động mạnh làm tăng gradient khí áp và tăng tốc độ gió vùng gần tâm bão, điều này cũng thuận lợi cho cường độ bão và khả năng xuất hiện bão mạnh hoặc siêu bão cao hơn.

Các cơn bão mùa thu hầu hết đều có sức tàn phá lớn vì chúng không chỉ có cường độ mạnh mà còn kết hợp với không khí lạnh để tạo ra gió và mưa. So với các cơn bão mùa hè, đường đi của bão mùa thu phức tạp hơn và dễ thay đổi hơn, đồng thời việc dự báo cũng khó khăn hơn.

Những cơn bão siêu mạnh này tạo ra mối đe dọa lớn đối với các vùng ven biển vì chúng không chỉ mang theo gió mạnh khiến sóng và mực nước biển dâng cao càng làm trầm trọng thêm nguy cơ lũ lụt và lở đất.

Vì sao YAGI là cơn bão hiếm gặp trên Biển Đông?

Cơn bão duy nhất trên Biển Đông mạnh lên thành siêu bão. Bão YAGI, ban đầu hình thành từ áp thấp nhiệt đới ngoài khơi ở Philippines, sau đó đạt đỉnh với sức gió duy trì tối đa lên tới 150 mph (khoảng 240 km/h, tương đương bão cấp 4), khiến nhất 13 người đã thiệt mạng ở Philippines do lũ lụt và lở đất.

Tối 1/9, bão Yagi hình thành trên vùng biển ngoài khơi miền Trung Philippin. Sáng 2/9, bão Yagi vượt qua khu vực phía Bắc đảo Luzon (Philippin) đi vào khu vực phía Đông của Biển Đông trở thành cơn bão số 3 năm 2024. Đây là cơn bão rất mạnh, hoàn lưu rộng. Vùng gió mạnh trên cấp 8 có bán kính khoảng 250km, vùng có gió mạnh trên cấp 10 khoảng 150km, vùng có gió mạnh trên cấp 12 khoảng 80km xung quanh tâm bão.

Các Trung tâm dự báo bão quốc tế đều có chung nhận định bão số 3 tiếp tục duy trì cấp siêu bão (từ cấp 16 trở lên) cho đến khi vào đến vùng ven biển phía Đông đảo Hải Nam. Sau đó, bão số 3 di chuyển vào Vịnh Bắc Bộ còn mạnh cấp 13-14, giật cấp 16, khi ảnh hưởng đất liền cường độ có khả năng còn mạnh cấp 9-12, giật cấp 13-14.

Siêu bão Yagi hiện được ghi nhận là cơn bão nhiệt đới mạnh thứ 2 thế giới trong năm 2024, chỉ xếp sau cơn bão cấp 5 Beryl ở Đại Tây Dương.

Các chuyên gia khí tượng nhận định đây cũng là cơn bão có nhiều "cột mốc". Yagi có tốc độ tăng cấp độ nhanh chưa từng có trong lịch sử khí tượng Việt Nam, chỉ trong 48 tiếng đã đạt cấp siêu bão. Đây cũng là lần thứ 3 trong lịch sử, cấp độ rủi ro thiên tai cấp độ 4 (màu đỏ) được ban hành và cũng lần đầu tiên trong lịch sử, cấp độ 4 được sử dụng ở Vịnh Bắc Bộ.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định, trong quá khứ có rất nhiều cơn bão mạnh hoạt động trên Biển Đông, có thể liệt kê như cơn cơn bão (ELLEN), đổ bộ Trung Quốc mạnh cấp 15; cơn bão (DOT) năm 1985; cơn bão BETTY năm 1985, cơn bão ANGELA năm 1995, cơn bão MEGI năm 2010; cơn bão USAGI năm 2013, cơn bão HAIYAN là cơn bão siêu mạnh, cường độ mạnh nhất lên tới cấp 17, tuy nhiên cường độ mạnh nhất ở khu vực phía Đông của Philippin, còn khi vào Biển Đông, bão HAIYAN cường độ giảm còn cấp 14, cấp 15; gần đây vào năm 2018 cơn bão MANGKHUT cấp 15, đổ bộ Trung Quốc. Như vậy có thể thấy đây là siêu bão có cường độ mạnh nhất trong khoảng 30 năm gần đây hoạt động trên Biển Đông.

"Mặc dù không có cơn bão nào tương tự YAGI nhưng để hiểu mức độ tàn phá của nó tôi lấy ví dụ thế này. Tháng 6/2016, bão Mirinae đi vào Nam Định - Ninh Bình với sức gió 12, giật cấp 13 khiến 3 người chết, 4 người mất tích, 30 nhà sập hoàn toàn, 1.400 nhà bị tốc mái, 12 tàu chìm, hơn 196.000 ha lúa bị ngập, 44.000 cây gãy đổ.

Lần này khu vực bão ảnh hưởng chính có đặc điểm địa hình, kinh tế - xã hội khác với cơn bão trên, nhưng với cường độ như dự báo hiện tại thì nếu không chủ động trong công tác phòng chống thì thiệt hại sẽ rất lớn", ông Mai Văn Khiêm nói.