Người lương càng thấp, càng đi cà phê nhiều?

Nội dung cần kiểm chứng: “Người lương càng thấp, càng đi cà phê nhiều,” cụ thể “nhóm đi nhiều nhất là nhóm thu nhập thấp (từ 5-10 triệu VNĐ/tháng), với tần suất 1-3 lần/tuần.”

Đánh giá: Thiếu dữ kiện chứng minh dựa trên thông tin hiện có❓

Thời gian gần đây, thông tin “người lương càng thấp, càng đi cà phê nhiều” được bàn luận nhiều trên mạng xã hội.¹ Trước đó, nhiều báo cũng đã trích dẫn lại nội dung này.²

Thông tin dựa trên một khảo sát thị trường do Công ty Cổ phần Mibrand thực hiện vào năm 2024. Theo bài viết đăng tải trên website,³ Mibrand kết luận nhóm đi cà phê nhiều nhất là nhóm thu nhập thấp (từ 5-10 triệu VNĐ/tháng), với tần suất 1-3 lần/tuần.

Tuy nhiên, công ty không cung cấp chi tiết về quy mô khảo sát cũng như phương pháp thực hiện khảo sát. Nội dung từ các cơ quan báo chí cũng không có thông tin này. 

Dựa theo dữ kiện hiện có, Độc giả đọc thật nhận thấy khảo sát của Mibrand tồn tại nhiều vấn đề, đặc biệt về thiết kế bảng hỏi, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu, cũng như diễn dịch kết quả khảo sát.

Thứ nhất, cách đặt câu hỏi khảo sát và trình bày dữ liệu có vấn đề. Trong biểu đồ “Tần suất đi đến quán cà phê tương ứng với thu nhập,”⁴ người tham gia khảo sát có 4 lựa chọn về tần suất bao gồm “hằng ngày,” “3-5 lần/tuần,” “1-3 lần/tuần,” và “1-2 lần/tháng.” Thang đo tần suất này thiếu tính khoa học. Hơn nữa, không rõ người tham gia chỉ được chọn 1 hay nhiều câu trả lời. Ngoài ra, hai lựa chọn 1-3 lần/tuần và 3-5 lần/tuần bị trùng lặp tần suất 3 lần/tuần. Tương tự, mức thu nhập cũng bị trùng lặp ở mức 10 triệu/tháng và 20 triệu/tháng. 

Thứ hai, cũng trong biểu đồ này, một số cột trong biểu đồ cho thấy tổng phần trăm tần suất đi cà phê không đạt 100% (ở mức 98%) hoặc vượt quá 100% (104% và 107%). Có thể, dựa vào số 107% (ở nhóm 5-10 triệu/tháng) và 104% (ở nhóm 10-20 triệu/tháng) mà công ty này kết luận hai nhóm thu nhập này đi cà phê nhiều nhất và nhì (?). Cách diễn dịch như vậy là chưa chính xác. 

Thứ ba, kết luận “nhóm đi nhiều nhất là nhóm thu nhập thấp (từ 5-10 triệu VNĐ/tháng), với tần suất 1-3 lần/tuần” là chưa thực sự chính xác. Khi nhìn vào biểu đồ, chúng ta có thể thấy nhóm thu nhập từ 10 triệu đến trên 30 triệu/tháng mới là nhóm đi uống cà phê mỗi ngày (trên 10%). Nhóm thu nhập 10-20 triệu/tháng (41%) và trên 30 triệu/tháng (39%) cũng đi cà phê 1-3 lần/tuần nhiều hơn nhóm 5-10 triệu/tháng (38%). 

Thứ tư, báo cáo này sử dụng phân tích mô tả (descriptive analysis) chứ không phải phân tích tương quan (correlation analysis) để xác định mối quan hệ giữa thu nhập và hành vi tiêu thụ cà phê. Việc chỉ mô tả tần suất đi cà phê của các nhóm thu nhập không thể khẳng định rằng lương càng thấp thì càng đi cà phê nhiều. Nói cách khác, phân tích mô tả không thể kết luận mối quan hệ cùng tăng hoặc cùng giảm của tần suất đi uống cà phê và thu nhập. 

Như vậy, dựa vào số liệu và thông tin hiện có, Độc giả đọc thật đánh giá nội dung “Người lương càng thấp, càng đi cà phê nhiều” là thiếu dữ kiện chứng minh. Để có nhận định đúng về chất lượng và tính chính xác của khảo sát, bên thực hiện khảo sát cần minh bạch dữ liệu và thông tin về phương pháp nghiên cứu (ví dụ: câu hỏi được sử dụng và thang đo khảo sát) như các tổ chức uy tín thường làm. Các cơ quan báo đài khi đưa lại thông tin từ các khảo sát thị trường cũng cần kiểm tra phương pháp thực hiện và cách phân tích dữ liệu để tránh đưa thông tin sai lệch. 

Nguồn tham khảo:

1. https://www.facebook.com/share/p/1ABnT59gZ1/ 
2. https://dantri.com.vn/doi-song/thong-ke-bat-ngo-nguoi-luong-cang-thap-cang-di-ca-phe-nhieu-20240806173945218.htm / https://vnexpress.net/nguoi-luong-cang-thap-cang-di-ca-phe-nhieu-4778717.html / https://vtv.vn/xa-hoi/vi-sao-nguoi-luong-cang-thap-cang-di-ca-phe-nhieu-20250313184931537.htm
3. https://mibrand.vn/nhom-khach-hang-tre-dong-luc-phat-trien-quan-ca-phe
4. https://mibrand.vn/wp-content/uploads/2024/08/anh-tan-suat-1-1722554508.png 

___

“Độc giả đọc thật” là dự án phòng kiểm chứng thông tin do Khoa Báo chí - Truyền thông, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM hợp tác cùng Tổ chức Mạng lưới các nhà giáo dục tin tức và thông tin châu Á (ANNIE) thực hiện.

Quý khán giả có thể gửi yêu cầu kiểm chứng thông tin hoặc góp ý đến tin nhắn các mạng xã hội hoặc email: docgiadocthat@gmail.com