Sinh hoạt chuyên đề Sau đại học lần 2: Hỗ trợ người học kịp thời và hiệu quả

Ngày 10/5/2025 vừa qua, Khoa Ngôn ngữ học đã tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề lần thứ 2 nằm trong Chuỗi sinh hoạt chuyên đề dành cho học viên cao học, dự bị tiến sĩ, nghiên cứu sinh của Khoa với nội dung “Ngữ liệu nghiên cứu và xây dựng cấu trúc luận văn, luận án”. Buổi sinh hoạt diễn ra lúc 13g30 tại phòng D.605, Cơ sở 1, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, do TS. Nguyễn Hoàng Trung - Trưởng Khoa Ngôn ngữ học và TS. Đinh Lư Giang - Chủ nhiệm Bộ môn Việt ngữ học chủ trì.

Hình 1: Chủ trì: TS. Nguyễn Hoàng Trung và TS. Đinh Lư Giang.

Trước thềm buổi sinh hoạt diễn ra, Ban tổ chức đã gửi đến người học phiếu đăng ký tham dự đồng thời thu thập câu hỏi, thắc mắc từ người học để có thể trao đổi, giải đáp một cách đầy đủ, chính xác.

Mở đầu buổi sinh hoạt, TS. Nguyễn Hoàng Trung chia sẻ niềm phấn khởi trước sự có mặt của đông đảo người học. Thầy nhấn mạnh một số bước vô cùng quan trọng trong quá trình thực hiện luận văn, luận án nhưng không phải người học nào cũng nắm bắt đầy đủ, đúng đắn đó là việc thu thập, xử lý ngữ liệu nghiên cứu và xây dựng cấu trúc cho một luận văn, luận án ngôn ngữ học.

Về ngữ liệu nghiên cứu, ngữ liệu hay khối liệu (corpus) là yếu tố không thể thiếu trong nghiên cứu ngôn ngữ học. Một kho ngữ liệu đa dạng, có nguồn dẫn rõ ràng được xem là ngữ liệu đáng tin cậy. Có ngữ liệu mới có định hướng nghiên cứu sáng rõ. TS. Nguyễn Hoàng Trung lưu ý sự khác biệt giữa ngữ liệu đơn ngữ và song ngữ. Đơn ngữ ít phức tạp, sự phong phú của nguồn là điểm mấu chốt; song ngữ phức tạp hơn, cần chú ý khả năng chuyển dịch của khối ngữ liệu (translation corpus), còn ngữ liệu không chuyển dịch thì phải tìm điểm chung như cùng chủ đề, cùng thời gian, cùng thể loại, cùng trường, cùng thức,... Từ đây, người làm đối chiếu có thể xác lập những tương đồng mang tính phổ quát và những khác biệt do văn hóa, xã hội,... chi phối trong mỗi ngôn ngữ.

TS. Đinh Lư Giang đưa ra một số đúc kết về công tác ngữ liệu: phải làm sớm (triển khai ngay khi đối tượng và phạm vi đề tài bước đầu được xác định); phải làm đủ (số lượng, nguồn phong phú); phải làm đúng (ngữ liệu thật: đọc ngữ liệu thật, thu âm ngữ liệu thật).

Về cấu trúc luận văn, luận án, người học cần theo sát quy định của cơ sở đào tạo về yêu cầu đối với cấu trúc của một luận văn, luận án. Thầy Hoàng Trung nhấn mạnh việc trình bày phần Phương pháp nghiên cứu - một tiểu mục quan trọng trong phần Dẫn nhập của đề tài. Đối với ngành NNH, phương pháp miêu tả là phương pháp trọng tâm và cần được trình bày một cách triệt để: miêu tả cái gì, như thế nào, để làm gì. Thầy Lư Giang đánh giá tầm quan trọng việc trình bày Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Theo đó, người học cần trả lời được câu hỏi “trong bức tranh tình hình nghiên cứu liên quan đề tài, có khoảng nào dành cho luận văn, luận án của người học hay không” (là cơ sở cho sự đóng góp về tính mới).

Riêng đối với nghiên cứu sinh, hai năm đầu của quá trình đào tạo, người học sẽ thực hiện 4 chuyên đề; các chuyên đề không phải là các chương mà là nội dung chính của luận án (dung lượng mỗi chuyên đề khoảng 25-30 trang).

Ngoài ra, Ban chủ trì cũng trao đổi thêm về việc đọc tài liệu. Lời khuyên cho người làm luận văn, luận án là nên đọc liên quan (ưu tiên tài liệu liên quan đề tài); đọc mới (mức độ cập nhật của tài liệu); đọc gốc (tăng cường đọc tài liệu gốc, nhất là tài liệu bằng tiếng Anh). Người học cũng cần viết có trách nhiệm (bảo đảm liêm chính học thuật, viết có căn cứ); viết trong tâm thế có tinh thần phản biện. Một số điểm cần tránh bao gồm tránh chọn đề tài theo “trend”, đề tài chưa sát với chuyên ngành. Trong liên hệ với người hướng dẫn khoa học, với giáo vụ sau đại học, người học cần chủ động và có những ứng xử đúng mực.

Phần cuối của chương trình là chuyên mục hỏi - đáp. Một số vấn đề được người học đặt ra như phân tích định lượng trong ngôn ngữ học, cách xây dựng bảng hỏi có giá trị thông tin, cách nhận biết độ bão hòa ngữ liệu, phổ của các biến/biến số trong nghiên cứu,... TS. Đinh Lư Giang đã cung cấp một số thông tin cơ bản: đối với “phân tích định lượng”: cần xác định rõ quần thể khảo sát, lựa chọn công cụ phân tích phù hợp,...; với “cách xây dựng bảng hỏi có giá trị thông tin”: cần tìm hiểu cách xây dựng bảng hỏi nói chung, rồi áp dụng vào đối tượng cụ thể của đề tài, có thể nhờ chuyên gia tư vấn để bảng hỏi khoa học, đạt giá trị thông tin cao khi đưa vào khảo sát; với “cách nhận biết độ bão hòa ngữ liệu”: rất khó nhận biết độ bão hòa của ngữ liệu nên người học cần chú ý đến sự đa dạng về nguồn, sự phong phú về người sáng tạo; với “phổ của các biến/biến số trong nghiên cứu”: tùy vào đối tượng nghiên cứu của đề tài, ví dụ biến về giới tính thì hai giới tính nam - nữ là chủ yếu, biến về ý kiến đánh giá thì phổ sẽ phức tạp hơn.

Buổi sinh hoạt lần 2 đã diễn ra sôi nổi, cởi mở: nhiều trao đổi chuyên môn từ Chủ trì và người học; nhiều tâm tư, mong muốn được người học gửi gắm. Những điều này góp phần hỗ trợ kịp thời cho người học trong quá trình học tập tại Khoa, đồng thời góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo Sau đại học của Khoa Ngôn ngữ học nói riêng, của Nhà trường nói chung.

Một số hình ảnh khác trong chương trình:

Hình 2: Người học đặt câu hỏi.

Hình 3: Người học đặt câu hỏi.

Hình 4: Người học đặt câu hỏi.

Hình 5: Toàn thể cử tọa chụp hình lưu niệm.