Tọa đàm khoa học “100 năm ngày ra đời báo Thanh Niên - Tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam” (21/6/2025 - 21/6/2025)

 Nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, sáng 12.06, Khoa Báo chí và Truyền thông đã tổ chức Tọa đàm khoa học “100 năm ngày ra đời báo Thanh Niên - Tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam" (21/6/2025 - 21/6/2025). Tọa đàm là dịp để các nhà nghiên cứu, nhà báo, học viên và sinh viên báo chí cùng nhìn lại lịch sử và củng cố vị thế của báo chí trong bối cảnh hiện nay.

Tham dự buổi Tọa đàm, về phía Trường ĐH. KHXH&NV, ĐHQG-HCM, có TS. Lê Hoàng Dũng - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng nhà trường. Về phía đại diện khoa Báo chí & Truyền thông, có TS. Triệu Thanh Lê - Trưởng Khoa; ThS. Phạm Duy Phúc - Phó Trưởng Khoa; ThS. Nguyễn Thị Minh Nguyệt - Phó Trưởng Khoa. Về phía các đơn vị khác trong trường và các khách mời từ các đơn vị ngoài trường, có PGS. TS. Hà Minh Hồng - nguyên Trưởng Khoa Lịch sử, Trường ĐH. KHXH&NV, ĐHQG-HCM; PGS. TS. Dương Kiều Linh, giảng viên Khoa Lịch sử, Trường ĐH. KHXH&NV, ĐHQG-HCM; TS. Bế Thị Thắm - giảng viên Trường ĐH. Nông Lâm; ThS. Đỗ Quyết Thắng - Phó phòng Báo chí Xuất bản Ban Tuyên giáo và Dân vận TP. HCM; Ông Trần Văn Mạnh - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Giáo dục TP. HCM; TS. Dương Huy Đức - Phó Vụ trưởng, Phó Trưởng Cơ quan Thường trực miền Nam Tạp chí Cộng sản. Cùng dự có Đại tá Phan Tùng Sơn - Trưởng đại diện báo Quân đội Nhân dân tại TP. HCM; Thượng tá Đặng Việt Hưng - Trưởng đại diện Truyền hình Công an nhân dân tại TP. HCM, các biên tập viên, phóng viên các báo đài Trung ương và địa phương, các giảng viên, học viên và sinh viên có quan tâm đến chủ đề của buổi Tọa đàm.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, TS. Lê Hoàng Dũng thay mặt BGH Nhà trường và BTC Tọa đàm ghi nhận những đóng góp của các tham luận vào lĩnh vực nghiên cứu báo chí - truyền thông, đồng thời bày tỏ niềm hân hoan khi được chào đón kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. TS. Lê Hoàng Dũng hy vọng những người làm báo sẽ tiếp tục kế thừa những giá trị đã được đúc kết qua 100 năm hình thành và phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, từ đó phát huy vai trò ngày càng quan trọng của báo chí trong thời đại mới. 

TS. Lê Hoàng Dũng phát biểu khai mạc - Ảnh: Vỉnh Dỳ

Tọa đàm có 7 tham luận, gồm:

Tham luận 1: Báo Thanh Niên - Tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam do ThS. Đoàn Hữu Hoàng Khuyên, Giảng viên Khoa Báo chí & Truyền thông trình bày.

Tham luận 2: Các thông điệp vận động trên báo Thanh Niên và Việt Nam Độc Lập của Nguyễn Ái Quốc do ThS. Ngô Thị Hồng Minh, Giảng viên Khoa Báo chí & Truyền thông trình bày.

Tham luận 3: Đặc điểm ngôn ngữ của báo Việt Nam Độc Lập - Một số nhận xét do PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Trang, Giảng viên Khoa Báo chí & Truyền thông trình bày.

Tham luận 4: Vai trò của báo Đảng trong bối cảnh hiện nay do TS. Dương Huy Đức, Phó Vụ trưởng, Phó Trưởng Cơ quan Thường trực miền Nam Tạp chí Cộng sản trình bày.

Tham luận 5: Báo Dân Chúng - Tờ báo cách mạng đầu tiên phát hành công khai do nhóm sinh viên K23 CLC Lớp 2, Khoa Báo chí & Truyền thông trình bày.

Tham luận 6: Những con đường mang tên nhà báo ở TP. HCM do nhóm sinh viên K23 CLC Lớp 1, Khoa Báo chí & Truyền thông trình bày.

Tham luận 7: Sắp xếp, quy hoạch lại các cơ quan báo chí của TP. HCM - Những vấn đề đặt ra và một số giải pháp do ThS. Đỗ Quyết Thắng, Phó phòng Báo chí Xuất bản - Ban Tuyên giáo và Dân vận TP. HCM trình bày.

Trong phần tham luận đầu tiên, ThS. Đoàn Hữu Hoàng Khuyên trình bày về hoàn cảnh Nguyễn Ái Quốc khai sinh ra báo Thanh Niên. Đây là tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam, có hai thời kỳ hoạt động (1925 - 1927 và 1927 - 1930) với hơn 200 số phát hành. Bài tham luận cũng đã nêu lên những ảnh hưởng của báo Thanh Niên đến báo chí trong nước. Tờ báo đã phá vỡ thế độc quyền về báo chí của thực dân Pháp. Báo chí Việt Nam từ đó đã bị “phân tầng” với những khác biệt rất lớn về nội dung, hình thức, phương pháp ấn loát, phát hành…

ThS. Đoàn Hữu Hoàng Khuyên giới thiệu sách “Bác Hồ với báo chí cách mạng Việt Nam” - Ảnh: Vỉnh Dỳ

Đây cũng là phần trình bày được PGS. TS. Hà Minh Hồng - Phó Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử TP.HCM - cho là ấn tượng nhất. Trong phần thảo luận, PGS. TS. Hà Minh Hồng đã phát biểu bổ sung về ý nghĩa của hai chữ “Thanh Niên” trong tên tờ báo, cung cấp thêm bối cảnh, vị thế, vai trò của báo Thanh Niên khi ra đời.

Tọa đàm tiếp tục mở rộng đến những thông điệp vận động trên báo Thanh Niên và Việt Nam Độc Lập của Nguyễn Ái Quốc - do ThS. Ngô Thị Hồng Minh trình bày dưới góc nhìn truyền thông hiện đại. Hai tờ báo này là hai cơ quan ngôn luận tiêu biểu do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo trong những thời kỳ quyết định của cách mạng Việt Nam. Vì vậy, các thông điệp kêu gọi tinh thần yêu nước của toàn dân thường được truyền tải bằng những khẩu hiệu ngắn gọn, súc tích, có tính hiệu triệu mạnh mẽ, được dân gian hóa như “Dân ta phải biết sử ta/Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” (Việt Nam Độc Lập, số 117). Thông qua việc đối chiếu giữa nội dung, hình thức và hiệu quả của các thông điệp tuyên truyền, ThS. Hồng Minh khẳng định đây không chỉ là sản phẩm báo chí mà còn là kết tinh của năng lực truyền thông cách mạnh xuất sắc. Nguyễn Ái Quốc và cộng sự của Người không chỉ biết ứng dụng nghệ thuật truyền thông, mà còn có khả năng nắm bắt thực tiễn và linh hoạt trong lãnh đạo tư tưởng bằng công cụ truyền thông. Từ đó, Nguyễn Ái Quốc đã định hình một mô hình tuyên truyền vận động mẫu mực của công tác truyền thông chính trị hiện đại.

ThS. Ngô Thị Hồng Minh giới thiệu những thông điệp xuất hiện trên các tờ báo của Nguyễn Ái Quốc - Ảnh: Vỉnh Dỳ

Trong 20 phút trình bày tham luận tiếp theo, PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Trang đã miêu tả, thống kê và phân tích các các điểm ngôn ngữ của báo Việt Nam Độc Lập trong sự liên hệ với báo Thanh Niên trên 5 phương diện: từ ngữ; độ dài của câu và của tít báo; cấu trúc văn bản, mạch lạc và liên kết; phong cách ngôn ngữ báo chí; chính âm và chính tả.

PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Trang cho biết Nguyễn Ái Quốc khi viết báo thường dùng từ ngữ thuộc lớp từ vựng toàn dân, dễ hiểu, ít dùng từ vay mượn. Cách diễn đạt của Bác giản dị, cách đặt tít và đặt câu luôn ngắn gọn, trực tiếp, gần với yêu cầu của báo chí hiện đại. Ngay cả khi viết xã luận, Nguyễn Ái Quốc cũng giữ lối viết giản dị này nhưng cấu trúc văn bản vẫn chặt chẽ, phân đoạn rõ ràng như cấu trúc văn bản hiện đại. Đó là một tấm gương mà những người làm báo hiện nay phải noi theo để tránh phụ thuộc vào biệt ngữ và cấu trúc câu của phương Tây, tránh chạy theo cách diễn đạt gián tiếp, gây sốc mà bỏ qua giá trị thật của thông tin. 

TS. Dương Huy Đức - Phó Vụ trưởng, Phó Trưởng Cơ quan Thường trực miền Nam Tạp chí Cộng sản trình bày tham luận về vai trò của báo Đảng trong bối cảnh hiện nay, tiếp tục khẳng định báo Thanh Niên đã tạo bước ngoặt lịch sử cho báo chí Việt Nam với sứ mệnh tuyên truyền lý luận Mác - Lênin, cổ vũ lòng yêu nước và tổ chức phong trào đấu tranh. Báo Thanh Niên không chỉ tuyên truyền đường lối cách mạng, mà còn đào tạo đội ngũ cán bộ trẻ làm báo. Sự xuất hiện của tờ báo được xem là “trang sách gối đầu giường” của lớp thanh niên yêu nước, mở đường cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và tiếp tục truyền cảm hứng cho các nhà báo từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam, vừa cầm bút, vừa cầm súng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (hay còn gọi là “đi B”).

 TS. Dương Huy Đức nhắn nhủ đội ngũ nhà báo luôn phải lấy “Mắt sáng - lòng trong - bút sắc” làm kim chỉ nam - Ảnh: Vỉnh Dỳ

Trong thời đại ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí vẫn giữ nguyên giá trị. “Báo chí là công cụ tư tưởng - văn hóa sắc bén của Đảng, vì vậy báo chí phải được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng”, TS. Dương Huy Đức khẳng định.

Tại buổi tọa đàm, các sinh viên K23 ngành Báo chí, hệ Chất lượng cao đã trình bày 2 tham luận. Sinh viên Vũ Như Quỳnh trình bày tham luận “Báo Dân Chúng - Tờ báo cách mạng đầu tiên phát hành công khai”, kể về tiến trình hoạt động và làm rõ vai trò của báo Dân Chúng trong bối cảnh đặc biệt của phong trào dân chủ công khai ở Đông Dương (1936 - 1939). Sinh viên Phạm Khánh Phương Tâm trình bày tham luận “Những con đường mang tên nhà báo ở TP. HCM”. Sinh viên Báo chí còn trình chiếu 2 sản phẩm tại Tọa đàm là MV “Ký giả chất thiệt” và phim tài liệu “Xuân Thủy - Nhà báo tài năng của cách mạng Việt Nam”. Bằng sự năng động, nhiệt thành và đam mê nghiên cứu, tìm hiểu các vấn đề của lịch sử báo chí, sinh viên Báo chí đã gây ấn tượng ở Tọa đàm. 

Sinh viên Như Quỳnh - Khánh Tâm lần lượt đại diện cho hai nhóm sinh viên K23 trình bày tham luận - Ảnh: Vỉnh Dỳ

ThS. Đỗ Quyết Thắng - Phó phòng Báo chí Xuất bản Ban Tuyên giáo và Dân vận TP. HCM tiếp tục trình bày tham luận về sắp xếp, quy hoạch lại các cơ quan báo chí của TP. HCM. Ông đã phân tích về thực trạng, thách thức và nêu một số giải pháp, định hướng chiến lược trong việc sắp xếp, kiện toàn hệ thống cơ quan báo chí tại TP. HCM theo chủ trương tinh gọn bộ máy của Đảng và nhà nước. ThS. Đỗ Quyết Thắng nhận định: TP. HCM là đầu tàu cả nước về kinh tế - truyền thông. Với lực lượng làm nghề chất lượng cao (2800 người làm việc trong lĩnh vực báo chí và 1200 nhà báo được cấp thẻ), TP. HCM sẽ là mô hình về phát triển hệ sinh thái báo chí - truyền thông chuyên nghiệp, tích hợp, hiện đại và bền vững.

Ngày nay, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo nội dung và chuyển đổi số trong hoạt động báo chí - truyền thông là mối quan tâm chung của ngành truyền thông trên cả nước. Giữa bối cảnh đó, Tọa đàm khoa học “100 năm ngày ra đời báo Thanh Niên - Tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam” của Khoa Báo chí & Truyền thông, ĐH. KHXH&NV là dịp để giới báo chí ngày nay ôn lại cách làm báo và cách tiếp cận công chúng đầy hiệu quả của báo chí cách mạng buổi đầu. 

Khép lại tọa đàm, TS. Triệu Thanh Lê nhận định tọa đàm là cơ hội để ôn cố tri tân, nhìn lại cội nguồn của báo chí cách mạng Việt Nam để soi chiếu, thích nghi và phát triển trong bối cảnh mới. Qua các tham luận, tọa đàm một lần nữa khẳng định vai trò của Nguyễn Ái Quốc và những người làm báo cách mạng trong dòng chảy lịch sử dân tộc, cho thấy báo chí luôn là vũ khí quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

QUỲNH LAM