KỂ CHUYỆN BẰNG HÌNH ẢNH: HƠN CẢ MỘT BỨC ẢNH ĐẸP
Có bao giờ bạn đứng trước một bức ảnh và cảm thấy như đang được nghe một câu chuyện, cảm nhận một nỗi buồn, hay hòa mình vào một niềm vui? Đó chính là sức mạnh của ngôn ngữ hình ảnh, và cũng là chủ đề chính của buổi tập huấn “Chụp ảnh đạt hiệu quả truyền thông cho hoạt động Đoàn – Hội – Câu lạc bộ 2025” do Khoa Nhân học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM (HCM-VNU) tổ chức vào ngày 20/9/2025 trong khuôn khổ các chương trình tập huấn dành cho sinh viên ngành Tôn giáo học và ngành Nhân học, tại phòng D306, Cơ sở Sài Gòn, đông đảo sinh viên khoa Nhân học đã cùng nhau khám phá bí mật đằng sau ống kính, nơi mỗi bức ảnh không chỉ là khoảnh khắc, mà còn là một thông điệp, một câu chuyện đầy ý nghĩa.
Nhân học hình ảnh: Giải mã văn hóa qua ống kính
Phần đầu của buổi tập huấn do PGS.TS Huỳnh Ngọc Thu, Trưởng khoa Việt Nam học, nguyên là trưởng khoa Nhân học, chuyên gia về Nhân học hình ảnh trình bày. Thầy đã mở ra một thế giới quan mới, nơi nhiếp ảnh không đơn thuần là nghệ thuật, mà là một công cụ để thấu hiểu văn hóa. Theo thầy, Nhân học hình ảnh là sự kết hợp tinh tế giữa nhân học và nghệ thuật thị giác, cho phép chúng ta đi sâu vào bản chất của con người và xã hội.
"Một bức ảnh về một lễ hội không chỉ là hình ảnh, mà còn là 'chìa khóa' để giải mã những tín ngưỡng, giá trị và mối quan hệ xã hội phức tạp ẩn sau đó", thầy Huỳnh Ngọc Thu nhấn mạnh. Khác với nhiếp ảnh thông thường, mục tiêu của Nhân học hình ảnh không phải là vẻ đẹp thẩm mỹ, mà là tính chân thật và chiều sâu nghiên cứu. Người làm Nhân học hình ảnh không chỉ bấm máy, họ phải đặt câu hỏi: “Bức ảnh này đang kể câu chuyện gì? Nó đại diện cho giá trị nào của cộng đồng?”.
PGS.TS Huỳnh Ngọc Thu cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức về đạo đức và quyền riêng tư khi tác nghiệp. Việc làm thế nào để đảm bảo tính chân thật, tôn trọng đối tượng, bảo vệ họ mà vẫn giữ được sự khách quan của nghiên cứu là một bài toán khó. Dù vậy, những cơ hội mà Nhân học hình ảnh mang lại là vô cùng lớn, từ làm phim tài liệu, bảo tồn văn hóa cho đến các dự án truyền thông sáng tạo.
Biến khoảnh khắc thành câu chuyện: Bí quyết của người kể chuyện
Tiếp nối phần trình bày của PGS.TS Huỳnh Ngọc Thu, Đạo diễn Nguyễn Đức Đệ, đạo diễn truyền hình kỳ cựu của VTV, cựu sinh viên khoa Nhân học, với nhiều giải thưởng phim ảnh tài liệu nổi tiếng đã mang đến một góc nhìn thực tế và đầy cảm hứng. Anh khẳng định, một bức ảnh đẹp không chỉ ở kỹ thuật, mà giá trị lớn nhất nằm ở câu chuyện được gửi gắm phía sau. "Người chụp ảnh hay là bắt được khoảnh khắc… quan sát và chọn xem mình muốn kể gì... Quan trọng là chọn được khoảnh khắc... gợi suy nghĩ, chạm cảm xúc", đạo diễn Nguyễn Đức Đệ chia sẻ.
Anh cũng phân tích sự khác biệt giữa ảnh báo chí và ảnh nghệ thuật, nhấn mạnh tính xác thực và độ tin cậy của ảnh báo chí. Đồng thời, anh cũng chia sẻ những thách thức về đạo đức nghề nghiệp khi ranh giới giữa hai thể loại này ngày càng mờ nhạt. Anh cho rằng, những tấm ảnh mang lại giá trị lớn nhất là những tấm ảnh đem tới cảm xúc cho người xem, làm rung động trái tim họ.
Đặc biệt, đạo diễn Nguyễn Đức Đệ nhấn mạnh vai trò của “kỹ năng” và “nền tảng Nhân học” trong việc tạo ra những sản phẩm truyền thông khác biệt. Anh nhận định, các bộ phim tài liệu nhân học có thể trở thành nền tảng cho những bộ phim tài liệu báo chí sau này. Tinh thần của Nhân học hình ảnh là sự kết hợp giữa việc mô tả thời cuộc và đi sâu vào bản chất của câu chuyện, như trong bộ phim tài liệu đoạt giải thưởng của anh: "Người ơi, đừng khóc cuối đường", nơi cái đẹp được tìm thấy ngay trong tận cùng nỗi đau. Buổi tập huấn đã trực tiếp xem lại bộ phim này và thực hiện những chia sẻ bình luận sôi nổi.
Trong không gian thảo luận của buổi tập huấn nhiều câu hỏi từ sinh viên về cách vận dụng kỹ thuật kể chuyện vào thực tiễn, làm sao để lan tỏa giá trị nhân văn mà vẫn đảm bảo tính trung thực. Đạo diễn Nguyễn Đức Đệ khẳng định vai trò quan trọng của người làm báo và nghệ sĩ nhiếp ảnh trong việc định hình nhận thức xã hội bằng ngôn ngữ hình ảnh.
Buổi tập huấn đã khép lại, nhưng những câu chuyện kể từ ống kính vẫn còn mãi. Đây không chỉ là một khóa học, mà là lời mời gọi mỗi người hãy tự khám phá, tự kể câu chuyện của mình và trở thành một phần của những câu chuyện truyền cảm hứng.
Một số hình ảnh trong buổi tập huấn:
(Khoa Nhân học)
