Hội thảo khoa học “Tôn giáo và nghệ thuật: Lý luận và thực tiễn”

Sáng 26.9, Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã tổ chức hội thảo khoa học “Tôn giáo và nghệ thuật: Lý luận và thực tiễn”. Hội thảo thu hút sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghệ sĩ và sinh viên, những người cùng quan tâm đến sự giao thoa giữa tôn giáo và nghệ thuật.

Phát biểu khai mạc, TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, nhấn mạnh rằng việc nghiên cứu mối quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn góp phần định hướng văn hóa - xã hội. Điều này đồng thời khẳng định vai trò của hai lĩnh vực trong đời sống đương đại. Theo thầy, hội thảo là cơ hội để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, mở ra những cách tiếp cận liên ngành, đồng thời đề xuất giải pháp thực tiễn trong việc bảo tồn di sản, phát huy giá trị nghệ thuật gắn với tôn giáo và xây dựng mạng lưới học thuật kết nối trong và ngoài nước.

TS. Phan Thanh Định phát biểu khai mạc hội thảo - Ảnh: HUY MAI

Tiếp đó, PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, nhấn mạnh rằng tôn giáo và nghệ thuật luôn song hành trong tiến trình lịch sử, vừa phản ánh vừa nuôi dưỡng đời sống tinh thần của con người. Theo cô, sự gắn bó này thể hiện trong nhiều loại hình sáng tạo, từ hội họa, điêu khắc, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh đến các loại hình nghệ thuật đương đại. Cô cho biết, Ban tổ chức đã tuyển chọn 26 tham luận tiêu biểu để công bố, tập trung ở hai mảng: lý luận về tôn giáo - nghệ thuật dưới góc nhìn triết học, mỹ học, văn hóa học; khảo sát giá trị tôn giáo - nghệ thuật qua điện ảnh, sân khấu, âm nhạc và chỉ ra ý nghĩa xã hội, nhân văn của các thực hành này.

PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân khẳng định tôn giáo và nghệ thuật là hai trụ cột định hình bản sắc văn hóa, giá trị nhân văn - Ảnh: HUY MAI

Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều đề xuất xoay quanh việc lý giải mối quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật từ nhiều góc độ. TS. Trần Kỳ Đồng đề xuất khung lý thuyết mới để phân tích biểu tượng tôn giáo qua nghiên cứu đạo Mẫu. ThS. Phạm Thuận Hải Thảo tiếp cận ngôn ngữ điện ảnh trong phim Trăng nơi đáy giếng để lý giải yếu tố tôn giáo. TS. Võ Thị Yến phân tích sự lồng ghép triết lý Phật giáo trong nghệ thuật sân khấu. ThS. Trần Ngân Hà cùng sinh viên Khương Lê Bích Ngọc và Võ Lê Ngọc Trân khảo sát sự tái cấu trúc tính thiêng trong diễn xướng chiêng của người Jrai. Trong khi đó, sinh viên Vũ Minh Thư nhấn mạnh nhu cầu bảo tồn di sản bình ca Gregorian trong bối cảnh hiện đại.

TS. Trần Kỳ Đồng với tham luận “Biểu tượng nghệ thuật tôn giáo - Tiếp cận từ Nhân học cấu trúc và Hiện tượng học với sự tham chiếu điển hình đạo Mẫu Việt Nam - Đề xuất khung lý thuyết mới” - Ảnh: HUY MAI

ThS. Phạm Thuận Hải Thảo với tham luận “Cái thiêng và biểu hiện của nó trong nghệ thuật điện ảnh trường hợp phim Trăng nơi đáy giếng” - Ảnh: HUY MAI

TS. Đạo diễn Võ Thị Yến với tham luận “Triết lý Phật giáo trong vở kịch Chuyến đò định mệnh” - Ảnh: HUY MAI

Sinh viên Võ Lê Ngọc Trân trình bày tham luận “Từ không gian nghi lễ truyền thống đến không gian tôn giáo: tái cấu trúc tính thiêng trong diễn xướng chiêng của người Jrai” - Ảnh: HUY MAI

Sinh viên Vũ Minh Thư với tham luận “Bình ca Gregorian và định hướng bảo tồn di sản thánh nhạc tại Việt Nam” - Ảnh: HUY MAI

Sau phần trình bày tham luận là phần thảo luận được điều hành bởi Ban chủ toạ do TS. Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Tôn giáo và Phát triển, Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM; NSND, ThS. Đạo diễn Trịnh Thị Kim Chi, Phó Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, chủ trì. 

TS. Dương Hoàng Lộc và NSND, ThS. Đạo diễn Trịnh Thị Kim Chi chủ trì phần thảo luận - Ảnh: HUY MAI

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với sự góp ý của các học giả, nghệ sĩ, đạo diễn. Trong đó, GS. Đỗ Quang Hưng đánh giá cao các tham luận, đồng thời lưu ý: “Quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật là một đề tài rộng lớn, cần được tiếp cận đa chiều, vừa từ phương diện lý thuyết vừa từ thực tiễn đời sống cộng đồng”. Các nghệ sĩ như NSND Trịnh Kim Chi, NSƯT Hạnh Thúy và nhà báo, đạo diễn Thanh Hiệp cũng đóng góp nhiều ý kiến từ thực tiễn hoạt động nghệ thuật, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gắn kết nghiên cứu học thuật với sáng tác và biểu diễn.

GS.TS. Đỗ Quang Hưng phát biểu về mối quan hệ giữa tôn giáo và nghệ thuật trong phần thảo luận - Ảnh: HUY MAI

Nhà báo, đạo diễn Thanh Hiệp chia sẻ góc nhìn thực tiễn về việc đưa yếu tố tôn giáo vào sáng tác và biểu diễn nghệ thuật - Ảnh: HUY MAI

NSƯT Hạnh Thúy trao đổi về mối gắn bó giữa nghệ thuật và tôn giáo qua góc nhìn điện ảnh và sân khấu - Ảnh: HUY MAI

Phát biểu bế mạc, TS. Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Tôn giáo và Phát triển, nhấn mạnh hội thảo đã đạt được mục tiêu đề ra, mở ra những hướng nghiên cứu mới, đồng thời khẳng định Trường ĐH KHXH&NV sẽ tiếp tục thúc đẩy các chương trình nghiên cứu và xuất bản học thuật về chủ đề tôn giáo và nghệ thuật trong thời gian tới.

Hội thảo khép lại trong tinh thần học thuật cởi mở, cho thấy nhu cầu tiếp tục khai thác, đối thoại và gắn kết tôn giáo với nghệ thuật, hai lĩnh vực cùng góp phần định hình đời sống văn hóa tinh thần của xã hội đương đại.

HUY MAI - QUỲNH NHƯ