Hội thảo khoa học: “Kinh tế số và vai trò của nhân lực – văn hóa”

Chiều ngày 15/12, Viện Phát triển Kinh tế Số Việt Nam (VIDE) phối hợp với Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa (IHRDC) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Kinh tế số và vai trò của nhân lực – văn hóa”, đồng thời công bố Chiến lược 2030 với định hướng kiến tạo “hạ tầng kép” cho kỷ nguyên số.

Hội thảo có sự tham dự của TS. Nguyễn Minh Hồng – Nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Hội Truyền thông Số Việt Nam; PGS.TS.LS Đại tá Trần Văn Luyện – Viện trưởng Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa; PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn (ISSH), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Đông Nam Á TP.HCM; GS.TSĐD.KLG Trần Văn Mười; TS. Trần Quý – Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế Số Việt Nam (VIDE); TSKH. Trần Quang Thắng – Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM; TS. Trần Hoàng – Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam; cùng đông đảo chuyên gia, doanh nhân và đại diện các cơ quan báo chí – truyền thông.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Minh Hồng nhấn mạnh thể chế đang tạo lực đẩy mạnh mẽ cho kinh tế số Việt Nam. Ông cho rằng việc Quốc hội thông qua nhiều đạo luật quan trọng vào cuối năm 2025, trong đó có các luật liên quan đến công nghiệp công nghệ số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, đã góp phần hình thành nền tảng pháp lý quan trọng, hỗ trợ quá trình chuyển đổi từ phát triển kinh tế số mang tính tự phát sang hướng kiến tạo, đòi hỏi cách tiếp cận bài bản và đồng bộ hơn. Tuy nhiên, khi hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, áp lực thực thi đối với doanh nghiệp và xã hội cũng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một hệ sinh thái hạ tầng số đồng bộ nhằm vận hành nền kinh tế số an toàn, minh bạch và bền vững.

Chia sẻ tại chương trình, PGS.TS.LS Đại tá Trần Văn Luyện nhấn mạnh: trong kỷ nguyên số, nguồn nhân lực và văn hóa cần được nhìn nhận như hai trụ cột tương hỗ của thịnh vượng quốc gia—trong đó văn hóa là nền móng định hình hệ giá trị, chuẩn mực và thái độ của con người; còn nguồn nhân lực là động lực quyết định chất lượng thực thi thông qua năng lực chuyên môn, kỹ năng số và tinh thần sáng tạo. Theo ông, nếu thiếu “hạ tầng mềm” là văn hóa đổi mới và học tập, quá trình chuyển đổi số dễ rơi vào hình thức; ngược lại, khi con người được bồi dưỡng đúng hướng, lực lượng lao động sẽ trở thành nguồn lực tái tạo, làm giàu thêm văn hóa và thúc đẩy năng lực cạnh tranh bền vững.

Từ thực tiễn hội nhập và tác động của công nghệ, PGS.TS Trần Văn Luyện cũng lưu ý một số thách thức văn hóa nổi bật như xung đột giá trị, sức ì đổi mới, cùng nguy cơ “xâm lấn văn hóa” trong môi trường toàn cầu hóa và Internet. Ông cho rằng yêu cầu cấp thiết là xây dựng một “văn hóa tiên phong và đề kháng”—biết chọn lọc tinh hoa, chủ động thích nghi, đồng thời loại bỏ các yếu tố tiêu cực, qua đó tạo nền tảng xã hội ổn định cho chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, ông đề xuất triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, xây dựng văn hóa tiên phong & đề kháng, phát triển nhân lực bền vững, và đào tạo nhân lực cho công nghiệp văn hóa – kinh tế di sản, hướng tới chuyển tư duy từ “gánh nặng bảo tồn” sang “tài sản kinh tế”, gắn phát triển văn hóa với động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế số.

Trong chuỗi giải pháp chiến lược được giới thiệu, trọng tâm được đặt vào hệ sinh thái số “on-chain” cùng với phát triển nhân lực và văn hóa số. Theo đó, TS. Trần Quý đề xuất định hướng xây dựng “nền kinh tế on-chain”, trong đó các giao dịch gắn với tài sản thực được số hóa và ghi nhận minh bạch trên nền tảng công nghệ chuỗi khối (blockchain).

Cũng trong khuôn khổ hội thảo, tọa đàm “Giải mã bài toán nhân lực số và xây dựng văn hóa doanh nghiệp số” đã thu hút nhiều trao đổi chuyên sâu. PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân nhấn mạnh vai trò cốt lõi của văn hóa như một “hạ tầng mềm” quyết định tốc độ và chất lượng của quá trình chuyển đổi số. Bà phân tích rằng, để xây dựng kinh tế số tại Việt Nam một cách bền vững, cần nhận diện và vượt qua một số rào cản văn hóa như thói quen “nể nang”, e ngại góp ý, thiếu phản biện—những yếu tố có thể làm suy giảm sáng tạo, đổi mới và tinh thần dấn thân trong môi trường kinh tế số biến động nhanh. Theo quan điểm của bà, phát triển cần lấy con người làm trung tâm; đồng thời chú trọng giáo dục cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa để bảo đảm công nghệ thực sự trở thành công cụ phục vụ mục tiêu xây dựng một nền kinh tế số hữu ích và phát triển.

Về giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số, PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân đề xuất một số định hướng đào tạo theo tinh thần hợp tác và kết nối kiểu ASEAN, hướng đến nâng cao chất lượng nhân lực cả về thể lực lẫn trí lực cho nền kinh tế tri thức. Bà nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường liên kết nhà trường – doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo liên ngành, gắn kết nghiên cứu khoa học xã hội với ứng dụng công nghệ trong thực tiễn, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa tri thức học thuật và nhu cầu thị trường lao động, giúp sinh viên thích ứng tốt hơn trong bối cảnh mới. Đồng thời, bà gợi mở kinh nghiệm từ Singapore như một mô hình tham khảo đáng chú ý, đặc biệt ở tinh thần tương trợ và nguyên tắc “không để ai bị bỏ lại phía sau”, qua đó tạo nền tảng đồng thuận xã hội và cơ chế hỗ trợ lâu dài. Bên cạnh đó, vai trò của cộng đồng và gia đình cũng được bà nhấn mạnh như một động lực quan trọng trong việc thúc đẩy cá nhân phát triển năng lực số và tham gia tích cực vào tiến trình chuyển đổi số.

Kết thúc chương trình, Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn (ISSH) đã ký kết hợp tác với Viện Phát triển Kinh tế Số Việt Nam (VIDE) và Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa (IHRDC). Việc ký kết mang ý nghĩa chiến lược nhằm kết nối tri thức hàn lâm với ứng dụng thực tiễn, qua đó thúc đẩy nghiên cứu đa ngành, tăng cường ứng dụng công nghệ trong khoa học xã hội, đồng thời góp phần phát triển nguồn nhân lực số có năng lực công nghệ và nền tảng văn hóa vững chắc.

Một số hình ảnh tại sự kiện: