WALS 2025: KHI "NỢ" LÀ SỢI DÂY QUAN HỆ – TÁI ĐỊNH VỊ DI CƯ VÀ KHÁT VỌNG "ĐỜI SỐNG TỐT ĐẸP"
TP. HỒ CHÍ MINH – Tối ngày 15/12/2025, buổi tọa đàm thứ 7 của Diễn đàn Nhân học Mùa đông (WALS 2025) đã diễn ra trực tuyến với chủ đề “Công việc quan hệ: Xem xét lại cách diễn giải văn hóa về mua bán dâm ở Việt Nam”. Diễn giả chính, TS. Nicolas Lainez (Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp - IRD), đã mang đến một góc nhìn nhân học sâu sắc, thách thức các quan niệm truyền thống về di cư, nợ nần và lao động tình dục.
Nợ không chỉ là con số, nợ là “niềm tin”
Thay vì nhìn nhận nợ nần thuần túy dưới góc độ kinh tế học (như sự bóc lột hay nô lệ hiện đại), TS. Nicolas Lainez đề xuất một cách tiếp cận nhân học: Nợ tạo ra tính chủ thể. Dẫn chứng từ nghiên cứu về các cô gái mại dâm Việt Nam tại Singapore, ông chỉ ra rằng khoản nợ môi giới (khoảng 800 USD) không hẳn là xiềng xích, mà đôi khi trở thành "sợi dây niềm tin". Khoản nợ này giúp họ duy trì mối quan hệ với người môi giới để đảm bảo những chuyến đi tiếp theo, tạo thành một mạng lưới “ngụy gia đình” để bảo vệ và hỗ trợ lẫn nhau trong môi trường dễ tổn thương. Thậm chí, trong văn hóa di cư, khái niệm "nợ" còn mở rộng sang cả khía cạnh tâm linh như "vay nợ thần linh" để cầu mong sự an toàn.
Khát vọng "Good Life" và cái giá của sự thành đạt
Tọa đàm đi sâu phân tích động cơ di cư của cư dân miền Trung (Nghệ An, Hà Tĩnh) sang châu Âu. TS. Lainez nhận định, đằng sau những hành trình đầy rủi ro — như việc trốn trong thùng container hay đi xuồng nhỏ từ Pháp sang Anh — là sự truy tìm một “cuộc sống tốt đẹp” (Good Life).
“Đối với người di cư, sự thành đạt không chỉ là vật chất mà còn mang tính biểu tượng xã hội cao quý. Những ngôi nhà khang trang, xe cộ tại quê nhà của những người đi trước đã tạo ra một lực hút mãnh liệt, khiến nhiều người sẵn sàng vay nợ từ 20.000 đến 40.000 USD để tìm đường xuất ngoại, chấp nhận cả sự bóc lột và rủi ro bị trục xuất,” diễn giả chia sẻ.
Từ nghiên cứu đến hoạt động xã hội
Điểm đặc biệt của tọa đàm là sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn xã hội. TS. Lainez đang triển khai dự án truyền thông đa phương tiện (phối hợp với VTV, các kênh Tiktok và các tổ chức chống buôn người) nhằm nâng cao nhận thức rủi ro cho người dân.
Dự án không nhằm mục đích cản trở di cư, mà hướng tới việc giúp người dân đưa ra quyết định dựa trên nền tảng thông tin đầy đủ. Các hoạt động như Photovoice (gia đình người di cư dùng hình ảnh kể chuyện) hay tập huấn cho giáo viên tại Nghệ An là những nỗ lực cụ thể để giải huyền thoại về "miền đất hứa" và cảnh báo về bẫy tín dụng đen.
Kết thúc buổi tọa đàm, TS. Trương Thị Thu Hằng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ tính chủ thể của người di cư. Sự kiện khép lại lúc 20:30, mở ra những thảo luận mới về vai trò của nhà nghiên cứu trong việc cải thiện chính sách và đời sống cộng đồng.
(Ngành Nhân học)
