Viện Nghiên Cứu KHXH&NV triển khai kế hoạch năm 2026: định hướng học thuật của Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển trong bối cảnh mới

Chiều ngày 23/12/2025, tại Phòng K.108, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn (Viện NCKHXH&NV) đã tổ chức cuộc họp trao đổi, thảo luận và xây dựng kế hoạch hoạt động năm 2026 của Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển.

Cuộc họp có sự tham dự của PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân – Viện trưởng Viện NCKHXH&NV; TS. Phạm Thanh Thôi – Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển; TS. Dương Hiền Hạnh – đại diện Chương trình Nghiên cứu Chính sách Công; cùng ThS. Nguyễn Thị Thúy - Chuyên viên Viện NCKHXH&NV.

Định vị Chương trình trong bối cảnh phát triển và tái cấu trúc nghiên cứu KHXH&NV

Phát biểu tại cuộc họp, TS. Phạm Thanh Thôi nhấn mạnh rằng Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển được hình thành trong bối cảnh mới của nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, khi các vấn đề dân tộc – phát triển – môi trường – sinh kế – quản trị địa phương đang trở thành những chủ đề then chốt trong hoạch định chính sách và hợp tác quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tái cấu trúc thể chế, sáp nhập đơn vị hành chính, điều chỉnh mô hình quản trị địa phương, các cộng đồng dân tộc thiểu số đang đứng trước những chuyển đổi sâu sắc cả về không gian sinh tồn, sinh kế, tổ chức xã hội và hệ giá trị văn hóa. Điều này đòi hỏi các nghiên cứu về dân tộc không chỉ dừng lại ở mô tả văn hóa, mà cần tiếp cận liên ngành, gắn với phát triển bền vững, quản trị rủi ro và chính sách công, đồng thời có khả năng cung cấp luận cứ khoa học cho thực tiễn.

Trọng tâm học thuật: từ nghiên cứu dân tộc học đến các vấn đề phát triển đương đại

Bên cạnh việc triển khai các đề tài khoa học các cấp của Trường và ĐHQG-HCM, Giám đốc Chương trình đề xuất Chương trình sẽ chú trọng tổ chức các hoạt động học thuật có chiều sâu và dấu ấn riêng, bao gồm:

• Các hội thảo, tọa đàm khoa học chuyên đề do Viện chủ trì đăng ký, tập trung vào những vấn đề dân tộc trong bối cảnh biến đổi xã hội nhanh;
• Các lớp tập huấn, sinh hoạt khoa học ngắn hạn, gắn nghiên cứu hàn lâm với thực tiễn phát triển địa phương.

Một trong những hướng tiếp cận được nhấn mạnh là nghiên cứu tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu và bão lũ đối với các cộng đồng dân tộc thiểu số – không chỉ ở khía cạnh sinh kế mà còn ở phương diện di sản văn hóa, tri thức bản địa và khả năng phục hồi xã hội. Trên cơ sở đó, Chương trình dự kiến tổ chức các diễn đàn học thuật nhằm đánh giá tình trạng di sản tại các vùng chịu tác động nặng nề của bão lũ, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản phù hợp với điều kiện phát triển hiện nay.

Định hướng liên ngành và mở rộng chủ đề nghiên cứu

Phát biểu tại cuộc họp, PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân ghi nhận và đánh giá cao định hướng học thuật của Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển. Viện trưởng nhấn mạnh rằng Chương trình cần được phát triển theo hướng liên ngành và liên kết nội bộ, nhằm tận dụng thế mạnh nguồn nhân lực sẵn có của Viện, đồng thời mở rộng các hướng nghiên cứu về đồng bào dân tộc thiểu số như:

• Văn hóa và di sản trong bối cảnh phát triển;
• Tôn giáo, tín ngưỡng và biến đổi xã hội;
• Du lịch cộng đồng và sinh kế bền vững;
• Chính sách công và quản trị địa phương ở vùng dân tộc thiểu số.

Theo Viện trưởng, cách tiếp cận này không chỉ giúp Chương trình tạo được bản sắc học thuật riêng mà còn nâng cao khả năng kết nối nghiên cứu với các nhu cầu thực tiễn của xã hội và các đối tác trong và ngoài nước.

Thống nhất kế hoạch hoạt động năm 2026

Cuộc họp đã thống nhất một số định hướng trọng tâm cho kế hoạch năm 2026 của Chương trình, bao gồm:

• Triển khai các đề tài, dự án khoa học liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số;
• Đẩy mạnh công bố kết quả nghiên cứu trên các tạp chí khoa học uy tín trong và ngoài nước;
• Tổ chức các hội nghị, hội thảo, tọa đàm, sinh hoạt khoa học và các khóa tập huấn ngắn hạn, góp phần kết nối nghiên cứu với thực tiễn phát triển.

Kết luận cuộc họp, Viện trưởng Viện NCKHXH&NV thống nhất và đồng thuận với các đề xuất, định hướng học thuật do TS. Phạm Thanh Thôi – Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Dân tộc và Phát triển trình bày. Các ý kiến trao đổi tại cuộc họp sẽ được tổng hợp, hoàn thiện nhằm xây dựng kế hoạch hoạt động năm 2026 theo hướng cụ thể, khả thi, phù hợp với định hướng phát triển chung của Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn của công tác nghiên cứu về dân tộc và phát triển trong giai đoạn mới./.