TPHCM: Hoàn thiện “thước đo” xây dựng gia đình hạnh phúc trong bối cảnh đô thị đa văn hóa

Ngày 30/12, tại phường Sài Gòn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp cùng Ban Văn hóa – Xã hội HĐND TP.HCM; Sở Văn hóa và Thể thao cùng tổ chức Hội thảo khoa học “Nâng cao hiệu quả thực hiện Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc tại TP.HCM”.

Hội thảo thu hút gần 150 đại biểu tham dự, bao gồm lãnh đạo thành phố, đại diện các sở, ban, ngành, đoàn thể; các giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý trong các lĩnh vực văn hóa học, xã hội học, tâm lý học, gia đình và phát triển con người; đại diện chính quyền cơ sở và cán bộ làm công tác gia đình trên địa bàn thành phố. Sự tham gia đa dạng cho thấy tính liên ngành và chiều sâu khoa học của chủ đề xây dựng gia đình hạnh phúc trong bối cảnh đô thị đặc thù.

Đại diện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham dự Hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Huỳnh Thanh Nhân, Phó Chủ tịch HĐND TP.HCM cho biết, năm 2021, UBND TP.HCM đã phê duyệt Đề án “Nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc giai đoạn 2021–2030” với 5 tiêu chí cốt lõi gồm: ứng xử trong gia đình; điều kiện vật chất; điều kiện tinh thần; giáo dục; y tế và chăm sóc sức khỏe. TP.HCM là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc, thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý xã hội và chiến lược phát triển con người.

Ông Huỳnh Thanh Nhân phát biểu khai mạc Hội thảo

Sau gần 5 năm triển khai, Bộ tiêu chí từng bước đi vào đời sống, góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy thay đổi tích cực trong hành vi, lối sống và mối quan hệ gia đình – cộng đồng. Tuy nhiên, trước những biến đổi nhanh chóng của xã hội và quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, việc triển khai Bộ tiêu chí vẫn còn những hạn chế, đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn phát triển mới của thành phố.

Tại hội thảo, nhiều tham luận đã chỉ ra những thách thức nổi bật đang tác động trực tiếp đến cấu trúc và chất lượng đời sống gia đình đô thị như: quy mô hộ gia đình ngày càng thu nhỏ, mức sinh thấp, xu hướng kết hôn muộn, tỷ lệ ly hôn gia tăng, sự đa dạng văn hóa do nhập cư và tác động sâu rộng của công nghệ số. Các ý kiến cho rằng, những yếu tố này vừa đặt ra thách thức đối với tính bền vững của gia đình, vừa yêu cầu phải đổi mới tư duy trong xây dựng và đo lường các tiêu chí gia đình hạnh phúc theo hướng linh hoạt, thích ứng và phản ánh đúng thực tiễn đô thị đặc thù của TP.HCM.

Ở góc độ là đơn vị triển khai đề án, TS. Nguyễn Minh Nhựt đại diện nhóm tác giả cho rằng hạnh phúc gia đình là một cấu trúc đa chiều, cần được đo lường bằng hệ thống chỉ số khoa học, có khả năng định lượng, so sánh và theo dõi theo thời gian. Từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn, nhóm đã đề xuất hệ thống 22 chỉ số đo lường cho 5 tiêu chí gia đình hạnh phúc theo hướng tinh gọn, khả thi khi triển khai ở cấp cơ sở, kết hợp hài hòa giữa chỉ báo định lượng và định tính, phù hợp chuẩn mực quốc tế nhưng được nội địa hóa cho điều kiện TP.HCM.

TS. Nguyễn Minh Nhựt trình bày cơ sở hình thành và hoàn thiện hệ thống chỉ số đo lường gia đình hạnh phúc

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM cho rằng việc xây dựng gia đình hạnh phúc cần được triển khai nhất quán, đồng thời tiếp tục hoàn thiện Bộ tiêu chí theo hướng cụ thể hóa hệ giá trị gia đình Việt Nam, phù hợp với bối cảnh phát triển mới. Theo bà, trong giai đoạn tới, Bộ tiêu chí cần gắn chặt với hệ giá trị ấm no – tiến bộ – hạnh phúc – văn minh, phản ánh đầy đủ các điều kiện kinh tế – xã hội, bình đẳng giới, chất lượng sống, chuẩn mực ứng xử và nếp sống văn minh đô thị. Bà cũng đề xuất lồng ghép Bộ tiêu chí vào các chương trình phát triển kinh tế – xã hội và các danh hiệu hiện có như “Gia đình văn hóa”, “Khu phố – ấp văn hóa”, tránh phát sinh thêm danh hiệu mới ở cơ sở.

Đưa ra các kiến nghị mang tính chiến lược, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng và triển khai Bộ tiêu chí gia đình hạnh phúc. Theo ông, hạnh phúc gia đình không nên được đo bằng chuẩn mực đạo đức cứng nhắc mà bằng khả năng sống tốt và niềm vui, nụ cười của các thành viên. Đồng thời, không nên chuẩn hóa hay hành chính hóa đời sống gia đình, mà cần đa dạng hóa trên cơ sở tôn trọng sự khác biệt. Về phương thức thực hiện, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm đề xuất chuyển trọng tâm từ việc “đếm tiêu chí” sang xây dựng chính sách và tạo điều kiện để các gia đình chủ động kiến tạo hạnh phúc, theo hướng giảm xếp loại, tăng hỗ trợ; giảm áp đặt, tăng dịch vụ xã hội; giảm kiểm tra, tăng trao quyền cho gia đình.

Ở góc độ triển khai, PGS.TS Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM cho rằng cần tập trung vào những mục tiêu cốt lõi, đơn giản, dễ hiểu để người dân dễ tiếp cận và thực hiện. Việc phát triển đời sống vật chất cần gắn liền với nâng cao đời sống tinh thần, tăng cường sự gắn kết hài hòa giữa gia đình và xã hội. Đồng thời, công tác triển khai Bộ tiêu chí cần đi đôi với tuyên truyền, giáo dục trong trường học và ứng dụng công nghệ số nhằm hỗ trợ theo dõi, đánh giá và lan tỏa các mô hình hiệu quả.

PGS.TS. Phan Anh Tú phát biểu tại Hội thảo

Từ góc nhìn văn hóa – xã hội trong bối cảnh đô thị đa dạng, PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh TP.HCM là không gian hội tụ của nhiều nhóm dân cư và nền văn hóa khác nhau, dẫn đến sự gia tăng các mô hình gia đình đa văn hóa, đa giá trị. Theo bà, việc xây dựng gia đình hạnh phúc cần được tiếp cận trên tinh thần tôn trọng sự khác biệt, đối thoại và dung hòa các giá trị văn hóa. Bộ tiêu chí không nên là một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần mở rộng để bao quát sự đa dạng, góp phần củng cố gắn kết xã hội và bản sắc văn hóa đô thị.

PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, ông Cao Thanh Bình, Trưởng ban Văn hóa – Xã hội HĐND TP.HCM nhấn mạnh việc hoàn thiện Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển con người và xây dựng “Thành phố Hạnh phúc”. Theo ông, cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh các tiêu chí theo hướng khả thi, đo lường được và gắn chặt với công tác hoạch định chính sách, giám sát và phân bổ nguồn lực, bảo đảm Bộ tiêu chí thực sự trở thành công cụ quản lý hiệu quả, tránh hình thức.

Ông Cao Thanh Bình phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tổng kết hội thảo, GS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM đánh giá cao chất lượng khoa học và tính thực tiễn của các tham luận. Theo GS.TS Ngô Thị Phương Lan, hội thảo đã làm rõ nhiều vấn đề cốt lõi về gia đình hạnh phúc trong bối cảnh đô thị đặc biệt như TP.HCM, đồng thời thống nhất quan điểm cần tiếp cận liên ngành, nhân văn, tôn trọng sự đa dạng và dựa trên cơ sở khoa học vững chắc. Kết quả hội thảo, cùng 73 bài viết toàn văn, sẽ là nguồn tư liệu quan trọng góp phần hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả triển khai Bộ tiêu chí, hướng tới mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành “Thành phố Hạnh phúc” trong giai đoạn phát triển mới.

GS.TS. Ngô Thị Phương Lan nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Bộ tiêu chí theo hướng khoa học, khả thi và bao trùm

Một số hình ảnh tại chương trình: