Thơ đi sứ triều Nguyễn, ý thức dân tộc và đối thoại văn hoá

Trong dòng chảy văn học trung đại Việt Nam, bộ phận thơ văn bang giao - đi sứ luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Đó không chỉ là những trang ghi chép về hành trình vạn dặm, mà còn là nơi kết tinh trí tuệ, bản lĩnh ngoại giao và tâm hồn của các bậc đại nho. Nhằm đem đến một cái nhìn chuyên sâu và hệ thống hóa mảng di sản quý báu này, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã cho ra mắt tập sách: “Thơ đi sứ triều Nguyễn, ý thức dân tộc và đối thoại văn hóa” do PGS.TS. Lê Quang Trường và Giáo sư Trần Ích Nguyên đồng chủ biên, cùng sự tham gia của các nhà nghiên cứu: Nguyễn Hoàng Yến, Đỗ Thuý Hà và Trang Thu Quân (Chuang Chiu Jun).

Tập sách dày 570 trang, khổ 16 x 24 cm, là phần kết quả nghiên cứu kết tinh từ đề tài cấp ĐHQG: “Thơ đi sứ Trung Quốc của nho thần triều Nguyễn: nghiên cứu và dịch thuật”.

Thông tin xuất bản:

• Chủ biên: PGS.TS. Lê Quang Trường - GS. Trần Ích Nguyên

 • Tác giả: Nguyễn Hoàng Yến - Đỗ Thuý Hà - Trang Thu Quân

• Nhà xuất bản: NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh

• Số trang: 570 trang | Khổ sách: 16 x 24 cm

• ISBN Sách giấy: 978-632-608-168-8 | ISBN Điện tử: 978-604-479-367-2

Công trình: Thơ đi sứ triều Nguyễn, ý thức dân tộc và đối thoại văn hoá 

Bước vào triều Nguyễn, hoạt động bang giao diễn ra vô cùng sôi nổi với tần suất lớn. Phạm vi khảo sát cho thấy, số lượng tác phẩm thơ đi sứ thời kỳ này gấp khoảng ba lần tổng số tác phẩm của các triều đại trước cộng lại. Đứng trước một khối lượng di sản đồ sộ như vậy, việc định hình một cái nhìn tổng quan, hệ thống là đòi hỏi vô cùng cấp thiết đối với giới nghiên cứu văn học trung đại Việt Nam hiện nay.

Dù gói gọn trong một dung lượng khiêm tốn so với kho tàng thơ đi sứ triều Nguyễn và chưa thể bao quát toàn bộ sáng tác trên đường sứ, tập sách này đã chọn lọc hướng tiếp cận mũi nhọn: đi sâu giải quyết văn bản học và làm rõ các nội dung cốt lõi, mở đường cho những công trình tiếp theo.

Qua 17 bài viết nghiên cứu chuyên sâu, tập sách tập trung làm sáng tỏ ba phương diện mang tính đột phá:

• Phát hiện và khai thác nguồn tư liệu mới: Thông qua quá trình khảo chứng, điền dã và sưu tầm tài liệu lưu trữ vô cùng tỉ mỉ, các tác giả đã phát hiện, phục dựng nhiều tác phẩm thơ đi sứ chưa từng được công bố trước đây. Đây là đóng góp học thuật quan trọng, cung cấp nguồn sử liệu và văn liệu mới cho ngành Hán Nôm nói riêng và văn học Việt Nam nói chung.
• Khẳng định mạnh mẽ ý thức dân tộc: Công trình đi sâu phân tích tư tưởng, thái độ và bản lĩnh của các sứ thần triều Nguyễn trước văn hóa, thể chế phương Bắc. Ý thức tự tôn dân tộc, sự tự tin về văn hiến nước Nam được thể hiện sinh động qua từng trang thơ, khắc họa rõ nét quá trình định hình và phát triển của chủ nghĩa dân tộc thời trung đại.
• Mở rộng không gian đối thoại văn hóa: Tập sách soi chiếu các tác phẩm dưới góc nhìn của sự giao lưu văn hóa xuyên quốc gia (Sino - Vietnamese). Các cuộc thướng xướng, bang giao bằng thơ không chỉ là thủ tục ngoại giao, mà thực chất là những cuộc đối thoại văn hóa đỉnh cao, phản ánh sinh động mối quan hệ tương tác, tiếp biến văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Điểm làm nên giá trị khác biệt của “Thơ đi sứ triều Nguyễn, ý thức dân tộc và đối thoại văn hóa” chính là phương pháp nghiên cứu song hành: Từ thực địa đến văn bản học. Các nghiên cứu trong sách không bó hẹp trong lối “tầm chương trích cú” giáo điều, mà được nhìn nhận toàn diện: kết hợp giữa khảo chứng văn bản học nghiêm ngặt với khảo sát thực địa, đồng thời đưa ra những luận giải bước đầu mang tính gợi ý đối thoại học thuật sâu sắc.

Tập sách không chỉ là một công trình chuyên khảo thuần túy, mà còn sở hữu giá trị lý luận, học thuật và văn hóa liên ngành. Phương pháp tiếp cận hệ thống trong sách mở ra những góc nhìn mới về nghiên cứu vùng/liên quốc gia, thúc đẩy các thảo luận sâu rộng hơn về căn tính dân tộc trong kỷ nguyên trung đại.

Đây chắc chắn là tài liệu tham khảo quý giá, một cuốn cẩm nang không thể thiếu đối với các nhà nghiên cứu văn học, ngôn ngữ Hán Nôm, các học giả quan tâm đến lịch sử ngoại giao và đông đảo độc giả yêu mến tinh hoa văn hóa cổ truyền dân tộc.

Xin trân trọng giới thiệu đến toàn thể quý độc giả một công trình nghiên cứu nghiêm túc, công phu và đầy tâm huyết!

Hoàng Cương