Từ quyền lợi người lao động đến năng lực công chức: Bốn góc nhìn về quản trị nguồn nhân lực bền vững

Sáng 06/11/2026, Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Quản trị nguồn nhân lực và chính sách pháp luật cho phát triển bền vững tại Việt Nam” diễn ra tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM). Bốn tham luận tại phiên toàn thể tiếp cận những vấn đề cấp thiết của quản trị nguồn nhân lực, từ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, năng lực công chức trong chính quyền địa phương hai cấp đến quyền lợi người lao động trong chuyển đổi số và kinh nghiệm ứng phó với già hóa dân số tại Nhật Bản.

Toàn cảnh Phiên tham luận toàn thể tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Quản trị nguồn nhân lực và chính sách pháp luật cho phát triển bền vững tại Việt Nam”

Hội thảo do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM phối hợp với Cơ quan thường trực tại miền Nam - Tạp chí Cộng sản và Trường Đại học Luật TP.HCM tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật liên ngành về quản trị nguồn nhân lực và chính sách pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Điểm nhấn của phiên toàn thể là bốn tham luận khoa học, đặt vấn đề quản trị nguồn nhân lực trong mối liên hệ với trách nhiệm xã hội, năng lực tổ chức, bảo vệ quyền lợi người lao động và những biến đổi dài hạn của xã hội.

Quản trị nguồn nhân lực phải gắn với trách nhiệm xã hội
Với tham luận “Quản trị nguồn nhân lực hướng đến trách nhiệm xã hội (SRHRM) và các ngụ ý cho doanh nghiệp”, PGS.TS. Phạm Tấn Nhật, Trường Đại học Quốc tế, ĐHQG-HCM tiếp cận quản trị nhân lực không chỉ từ yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn từ trách nhiệm bảo đảm quyền lợi, phúc lợi và sự phát triển của người lao động.

PGS.TS. Phạm Tấn Nhật trình bày tham luận về quản trị nguồn nhân lực hướng đến trách nhiệm xã hội

Trên cơ sở tổng quan nghiên cứu và phân tích trường hợp Unilever, tham luận làm rõ cách các nguyên tắc trách nhiệm xã hội có thể được tích hợp vào chính sách và hoạt động quản trị nhân sự. Theo đó, sự công bằng trong tuyển dụng, đánh giá, đãi ngộ; việc chăm sóc sức khỏe, phát triển năng lực cùng cơ chế đối thoại và ghi nhận tiếng nói của nhân viên là những nội dung cần được quan tâm.

Nghiên cứu đề xuất ba định hướng cho doanh nghiệp Việt Nam: Xây dựng hệ thống quản trị nhân sự công bằng, minh bạch và có trách nhiệm; phát triển môi trường làm việc lấy nhân viên làm trung tâm và tích hợp quản trị nhân lực có trách nhiệm xã hội vào chiến lược phát triển bền vững.

Đáng chú ý, tham luận nhấn mạnh việc đánh giá hiệu quả chính sách nhân sự không nên chỉ dừng ở những cam kết được công bố mà cần quan tâm đến chất lượng thực thi và trải nghiệm thực tế của người lao động.

Thu hẹp khoảng cách năng lực công chức trong chính quyền địa phương hai cấp
Ở góc độ khu vực công, tham luận “Quản trị nguồn nhân lực bền vững trong khu vực công: Thu hẹp khoảng cách năng lực công chức trong chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam” của PGS.TS. Nguyễn Hoàng Phương và ThS. Cao Hồng Hưng tập trung vào những yêu cầu mới đối với đội ngũ công chức khi tổ chức bộ máy và phương thức quản lý nhà nước thay đổi.

PGS.TS. Nguyễn Hoàng Phương trình bày nghiên cứu về khoảng cách năng lực công chức trong chính quyền địa phương hai cấp

Nghiên cứu xác định khoảng cách năng lực là sự chênh lệch giữa năng lực mà vị trí việc làm yêu cầu và năng lực hiện có của công chức. Trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, khoảng cách này có thể gia tăng khi nhiệm vụ được mở rộng, yêu cầu chuyển đổi số cao hơn và đội ngũ phải thích ứng với những thay đổi về tổ chức.

Từ phân tích trường hợp công chức cấp xã, nhóm tác giả nhận diện sáu nhóm yêu cầu năng lực và các khoảng cách tương ứng, đồng thời đề xuất kết nối khung năng lực vị trí việc làm, đánh giá kết quả và bồi dưỡng nhân sự thành một chu trình quản trị liên tục.

Một trong những thông điệp nổi bật của nghiên cứu là cần đánh giá khoảng cách giữa năng lực hiện có và yêu cầu công việc thay vì chỉ đo lường năng lực hoặc số lượt đào tạo. Chất lượng phục vụ người dân cùng khả năng duy trì và phát triển đội ngũ trong dài hạn cần được xem là căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả quản trị nguồn nhân lực khu vực công.

Bảo vệ quyền lợi người lao động trước những thay đổi của môi trường số
Tiếp cận từ góc độ pháp luật, tham luận “Hài hòa quyền và lợi ích giữa các bên trong quan hệ lao động trong bối cảnh chuyển đổi số hướng tới phát triển bền vững ở Việt Nam” của TS. Nguyễn Thị Bích và ThS. Đoàn Công Yên, Trường Đại học Luật TP.HCM phân tích những thay đổi trong quan hệ lao động khi công nghệ số ngày càng tham gia sâu vào quản lý và điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

TS. Nguyễn Thị Bích trình bày tham luận về hài hòa quyền và lợi ích trong quan hệ lao động trước tác động của chuyển đổi số

Theo nội dung nghiên cứu, sự phát triển của các nền tảng số, hệ thống thuật toán và công nghệ giám sát lao động đặt ra nhiều vấn đề mới về xác định quan hệ lao động, giới hạn quyền quản lý của người sử dụng lao động, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm quyền của người lao động.

Từ việc phân tích khung pháp luật hiện hành, nhóm tác giả đề xuất tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến nhận diện quan hệ lao động, hoạt động giám sát và xử lý dữ liệu lao động, trách nhiệm giải trình của người sử dụng lao động, đồng thời tăng cường vai trò của đối thoại tại nơi làm việc và thương lượng tập thể.

Nghiên cứu cũng đặt ra yêu cầu làm rõ cơ chế tổ chức đối thoại, thương lượng tập thể trên nền tảng trực tuyến, phù hợp với sự thay đổi của phương thức làm việc trong môi trường số.

Những vấn đề này cho thấy chuyển đổi số trong quản trị nhân lực cần được thực hiện đồng thời với việc bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động và quyền tự do kinh doanh, đổi mới công nghệ của doanh nghiệp.

Kinh nghiệm Nhật Bản trước thách thức già hóa dân số
Mở rộng góc nhìn sang kinh nghiệm quốc tế, TS. Nguyễn Thị Phương Hảo, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, trình bày nghiên cứu “Quản trị nguồn nhân lực trong bối cảnh già hóa dân số ở Nhật Bản – Kinh nghiệm và bài học cho Việt Nam”.

TS. Nguyễn Thị Phương Hảo chia sẻ nghiên cứu về kinh nghiệm quản trị nguồn nhân lực của Nhật Bản trong bối cảnh già hóa dân số

Tham luận phân tích những điều chỉnh trong chiến lược quản trị nguồn nhân lực của Nhật Bản trước tình trạng thiếu hụt lao động do già hóa dân số. Các hướng giải pháp được đề cập gồm kéo dài thời gian tham gia lao động của người cao tuổi; thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ và lao động nước ngoài; ứng dụng AI, robot và công nghệ tự động hóa; đồng thời cải cách cơ chế đãi ngộ và tổ chức công việc theo hướng linh hoạt hơn.

Từ kinh nghiệm Nhật Bản, nghiên cứu đề xuất Việt Nam cần sớm xây dựng tầm nhìn dài hạn đối với phát triển nguồn nhân lực, chuẩn bị các kịch bản thích ứng với già hóa dân số, đổi mới chương trình đào tạo và tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan hoạch định chính sách, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp.

Đặc biệt, tham luận lưu ý việc phát triển nguồn nhân lực cần được chuẩn bị từ sớm, không chỉ để giải quyết nhu cầu lao động trước mắt mà còn nhằm bảo đảm khả năng thích ứng của nền kinh tế và xã hội trong những thập niên tiếp theo.

Kết nối quản trị, pháp luật và chính sách vì phát triển bền vững
Bốn tham luận tại phiên toàn thể tiếp cận những bối cảnh khác nhau nhưng cùng đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản trị nguồn nhân lực: Lấy con người làm trung tâm, phát triển năng lực thích ứng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời gắn hoạt động quản trị với những mục tiêu dài hạn của tổ chức và xã hội.

Đại diện Đoàn Chủ tọa trao quà lưu niệm và Giấy chứng nhận cho các báo cáo viên Phiên toàn thể

Tiếp nối phiên toàn thể, Hội thảo triển khai 24 báo cáo khoa học tại bốn phiên chuyên đề, tập trung vào các chủ đề: Quản trị nguồn nhân lực trong đổi mới tổ chức; Pháp luật và chính sách trong quản trị nguồn nhân lực; Chuyển đổi xanh và quản trị nguồn nhân lực bền vững; Thể chế và quản trị nguồn nhân lực trong xã hội số.

Thông qua việc kết nối các nhà khoa học và chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực, Hội thảo góp phần mở rộng không gian trao đổi học thuật, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và cung cấp những luận cứ khoa học phục vụ hoạt động quản trị, xây dựng chính sách và phát triển nguồn nhân lực bền vững tại Việt Nam.

Ban Tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Quản trị nguồn nhân lực và chính sách pháp luật cho phát triển bền vững tại Việt Nam”