Ân tình từ những người thầy muôn năm cũ

Khóa chúng tôi đi đến đâu cũng gặp sự thay đổi đến đấy. Là lứa đầu tiên tham gia kỳ thi THPTQG 2 trong 1, khi vào học đại học, thì cũng là khóa cuối cùng còn được trải nghiệm học 2 năm đầu ở cơ sở Thủ Đức, 2 năm cuối gần như ở cơ sở 1 (Đinh Tiên Hoàng), sở dĩ nói gần như bởi vì có những môn mở trễ, học kỳ 8, học kỳ cuối cùng của năm 4 mới mở, thì lại đúng lúc khi đó dãy phòng học ngay sau nhà điều hành của trường ở cơ sở Thủ Đức vừa kịp hoàn thành, vì vậy mà thay vì học tiếp ở cơ sở 1 như học kỳ 2 năm 3 hay học kỳ 1 năm 4 thì đến học kỳ 2 năm 4 chúng tôi lại học ở dãy nhà mới toanh được xây dựng sau lưng nhà điều hành.

Ngay năm đầu tiên vào đại học, lứa sinh viên khoa Đông phương học chúng tôi đã được học Lịch sử văn minh thế giới bởi thầy Trần Tịnh Đức, bộ óc siêu phàm về cả tự nhiên, thiên văn, vật lý lẫn lịch sử phương Tây, và chủ nghĩa tư bản. Sau đó, chúng tôi được học thầy Hoàng Văn Việt qua môn Chính trị học đại cương, cũng là lần đầu tiên biết thế nào là làm một tiểu luận kết thúc môn học, dù còn hết sức ngây ngô, ngắn gọn, chỉ chừng 10 trang, trong thời gian cũng gấp rút để kịp nộp điểm cho khoa, cho trường. 

Hồi ấy, thầy PGS TS Nguyễn Ngọc Dung đương là trưởng khoa Lịch sử, nhưng tôi mới chỉ biết có vậy, và được đọc bài đưa tin có hình ảnh thầy trong phát biểu kỷ niệm 40 năm thành lập khoa Lịch sử. Có ai ngờ sau đó cơ duyên lại đưa tôi đến được vào lớp học của thầy, môn Lịch sử Mỹ, chỉ vì khi ấy tôi làm nghiên cứu khoa học cấp trường liên quan đến Mỹ - Trung nên đã đăng ký học ngoài chương trình đào tạo của khoa Đông phương học những 3 môn là Lịch sử Mỹ, Chính sách đối ngoại Mỹ, và Chính sách đối ngoại Trung Quốc. Nhờ thầy, tôi biết được thế nào là cách tiếp cận lịch sử bottom-up và cách tiếp cận lịch sử top-down, cũng nhờ thầy mà tôi biết được những vấn đề rất đời thường, rất xã hội, và rất liên ngành khi tiếp cận lịch sử Mỹ đương đại, cũng như hướng tiếp cận lịch sử - văn hóa Mỹ rất đặc biệt mà một người bạn của thầy là cô GS TS Nguyễn Thái Yên Hương ở Học viện Ngoại giao đã theo đuổi và công bố nhiều công trình nghiên cứu khoa học về chủ đề này. Bẵng đi một thời gian, tôi được thầy Hoàng Văn Việt dìu dắt và bảo vệ thành công khóa luận tốt nghiệp hệ cử nhân đạt loại xuất sắc về vai trò đồng minh chiến lược của Úc trong cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam giai đoạn 1962-1972, rồi sau đó là luận văn thạc sĩ về văn hóa chính trị trong tổ chức hệ thống chính trị của nhà nước liên bang Úc, nhưng không được suôn sẻ lắm nên đã phải chuyển hướng sang công bố dần, rải rác kết quả nghiên cứu trên các ấn phẩm công bố khoa học để sau đó tập trung thành 2 cuốn sách đầu tay về 2 hướng nghiên cứu mà tôi vẫn đeo đuổi đến hôm nay là văn hóa chính trị, và hướng nghiên cứu thứ hai là về Úc học. Tôi còn hân hạnh được học chung với các bạn ngành Lịch sử thế giới, Lịch sử Việt Nam, và lịch sử Đảng 3 môn chuyên đề của thầy Hoàng Văn Việt là Các hệ thống chính trị - xã hội trên thế giới và Cải cách - cách mạng trong lịch sử phát triển phương Đông, Văn hóa chính trị phương Đông truyền thống và hiện đại. Lần nào cũng được hưởng đặc sản của các môn thầy Việt dạy chính là vấn đáp, mà thầy thường bảo là vui như trẩy hội ấy mà! Mà quả thực qua những lần vấn đáp, tôi thấy rất rõ tinh thần nghiên cứu cầu thị, nghiêm túc, và bình đẳng, yêu cầu sáng tạo mà thầy đòi hỏi ở người học. Nếu như ấn tượng nhất về thầy Dung khi học Lịch sử Mỹ là lần thầy bảo một bạn trong lớp đi học trễ là thầy đã nói trên lớp với các bạn rồi, em đi trễ thì cứ hỏi các bạn trong lớp, thầy không nhắc lại, các anh chị các bạn cần phải bỏ thói quen tác phong làm việc theo kiểu/thói tiểu nông xuề xòa, thiếu kỷ luật, thì ấn tượng nhất của chúng tôi về thầy Việt có lẽ là người thầy hiếm hoi duy nhất giống như thủ thư sẵn sàng mang sách tham khảo của môn học lên cho cả lớp mượn (tất nhiên phải để lại họ tên người mượn, tên lớp chuyên ngành vào một tờ giấy để sau này thầy còn kiếm và “đòi nợ” khi kết thúc môn học), cả lớp có thể photo, căn cứ tài liệu tham khảo trong sách tìm thêm bản scan file ebook các tài liệu uy tín được đề cập trong sách, trong điều kiện không phải cuốn nào cũng nằm trong phòng giáo trình được thư viện trường cho mượn về 4 tháng (1 học kỳ).

Sau 2, 3 năm được thầy Việt dìu dắt, hướng dẫn cả khóa luận tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành Úc học, khoa Đông phương học, và luận văn thạc sĩ ngành Văn hóa học, tôi được thầy khuyên mang đề tài văn hóa chính trị Úc sang khoa Đông phương học mà bảo vệ vì các anh chị trước tôi đều đã từng bảo vệ đề tài về văn hóa chính trị Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia ở khoa Đông phương học. Tuy nhiên, lúc này vì thầy đã chuyển đơn vị công tác, trường buộc tôi phải chọn giáo viên hướng dẫn mới, và trong lúc khó khăn đó, vừa phải đổi giáo viên hướng dẫn, vừa phải đổi đề tài vì khoa Đông phương học bắt đầu từ lúc này chỉ chấp nhận nghiên cứu toàn diện về 1 trong 40 mấy, 50 quốc gia châu Á, không còn chấp nhận nghiên cứu riêng 1 lĩnh vực của 1 quốc gia châu Phi hay châu Đại Dương nào nữa, tôi đã được thầy Dung đồng ý hướng dẫn mà khi gặp thầy trình bày hoàn cảnh, tôi vẫn thực sự không ngờ là thầy còn nhớ mình, dù thầy chỉ từng dạy tôi có một lần môn Lịch sử Mỹ trước đó cũng phải 3, 4 năm rồi.

Nếu như thầy Dung là “ông bụt” của chúng tôi, luôn thương yêu, giúp đỡ học trò hết mực, tận tình sửa bài mỗi khi học trò cần, nhưng cũng rất chuẩn mực, không bao giờ thỏa hiệp với những thói xấu cần được điều chỉnh, thầy Việt là một người cha vừa nghiêm vừa chu đáo, kỹ lưỡng, sẵn sàng đứng ra bảo vệ học trò trong mọi hoàn cảnh, thầy Đức là bộ óc bách khoa toàn thư siêu việt đến mức phải khó chịu, không thể chịu được những sự ngu dốt, lười biếng của chúng tôi, thì cô Hạnh có lẽ là một người mẹ nghiêm khắc, khó tính, đòi hỏi sự chuẩn chỉnh và chu đáo cao nhất có thể. Trong khi nhiều thầy cô dạy ít lại để tăng thời gian tự học, tự nghiên cứu, làm thêm ngoài giờ, làm việc nhóm của sinh viên, có thầy cô 4 giờ chiều đã cho tan học, nhưng cô Hạnh dạy chúng tôi môn Lịch sử Úc lúc nào cũng phải có đủ phấn, nước trà của giáo viên, đúng 13g vào học, đúng 16g30, thậm chí 17g mới tan học, miễn sao đủ hết trọn vẹn nội dung của bài học buổi hôm đó, không để dây dưa sang buổi học tiếp theo, mỗi buổi 1 bài mới tinh và trọn vẹn. Vậy nên có hôm trời mưa to gió lớn, cả dãy phòng học tòa B khi ấy tối om om, không có đèn hành lang, nền gạch thì tối om, chỉ có mỗi lớp chúng tôi là còn sáng đèn, các lớp khác đều đã tan và ra về từ lâu. Cũng có lẽ vì vậy mà cả lúc học lẫn lúc làm đề kiểm tra của cô, chúng tôi đều bị cháy thời gian, không kịp lịch trình, vì mục tiêu tối thượng của cô lúc nào cũng phải đảm bảo nguyên tắc toàn diện, toàn vẹn về nội dung, chất lượng, chứ không chạy theo số lượng mà bỏ bê nội dung. Đến hết số buổi học, cô không xin thêm giờ, thêm tiết để 2 bạn cuối cùng chưa được thuyết trình có cơ hội thuyết trình, mà cô cho 2 bạn chuyển thành bài tiểu luận rồi nộp riêng cho cô. Nhưng cũng vì vậy mà tôi có động lực, quyết tâm phát triển bài tiểu luận ấy thành bài khóa luận tốt nghiệp do thầy Việt hướng dẫn, để mong được công bố rộng rãi hơn đến mọi người, nhiều người được đọc hơn những tâm huyết mà tôi đã bỏ ra những ngày tháng chầu chực mượn luận văn, luận án, mượn sách ở thư viện trường nhiều đến mức các anh chị thủ thư quen mặt, và tôi trở thành bạn đọc thân thiết của thư viện được giám đốc trung tâm thư viện và toàn thể anh chị em nhân viên thư viện nhớ mặt nhớ tên!

Có thể nói, sự nghiệp học tập của tôi kể từ sau khi tốt nghiệp THPT bằng kỳ thi THPTQG “hai trong một” lần đầu tiên được tổ chức, đã luôn gắn chặt với môn Lịch sử, các thầy cô đến từ khoa Lịch sử. Những kiến thức và sự tận tâm, tận tụy, tận tình, ngày đêm sửa bài cho học trò, đi cả một đoạn đường xa mấy chục cây số cả đi cả về mỗi ngày để truyền đạt tri thức và kinh nghiệm cho chúng tôi, có lẽ đúng là chẳng ai đếm được, vì nhiều như sao trời. Thời gian thấm thoắt thoi đưa, con đường đến trường cũng đã thay đổi, đường sỏi đá gập ghềnh ổ gà đúng nghĩa đen có con gà cục ta cục tác ở trước nhà điều hành đã không còn, hàng loạt công trình mới được dựng lên, nhiều bạn cùng lứa chúng tôi đã trở thành những giảng viên trẻ, cán bộ trẻ, nhà giáo trẻ tiêu biểu. Nhưng chắc chắn một điều là chúng tôi sẽ không thể có được hình hài, dáng hình tự tin, và mỗi ngày một tiến bộ như hôm nay nếu không được trải qua những tháng ngày được mài dũa dưới đôi bàn tay và khối óc các thầy các cô đến từ khoa Lịch sử như thầy Trần Tịnh Đức, thầy Hoàng Văn Việt, thầy Nguyễn Ngọc Dung, cô Đỗ Thị Hạnh.

Dù hiền như thầy Dung, thương yêu học trò và bảo vệ học trò hết mực như thầy Việt, hay khó và cầu toàn như cô Hạnh, cao siêu uyên bác và nóng tính như thầy Tịnh Đức, tôi thấy dường như thế hệ ấy, các thầy cô đều rất kỷ luật nghiêm chỉnh và tự khắt khe với chính mình cũng như với học trò. Nếu không phải người giữ và đề cao kỷ luật với học trò, “ông bụt” Dung của chúng tôi đã chẳng nhắc nhở về thói tiểu nông xuề xòa, thiếu tổ chức, thiếu kỷ luật của cậu bạn cùng lớp với tôi. Nếu không đề cao sự kỷ luật nghiêm khắc với học trò thì thầy Việt cũng đã chẳng yêu cầu tất cả đều phải lắng nghe và đặt câu hỏi cho bạn thuyết trình, không cần ngại đúng sai, và tất cả phải ghi lại danh tính để trả lại sách tham khảo cho thầy đúng hẹn. Tôi nghĩ rằng, phần nào đó, có thể chăng, đấy chính là ảnh hưởng của nền giáo dục Liên Xô mà các thầy cô đã được thừa hưởng và chịu ảnh hưởng sâu đậm. Và thế hệ chúng tôi có thể xem là một trong những lứa cuối cùng còn may mắn được học tương đối nhiều thầy cô tốt nghiệp ở Liên Xô về dạy và hướng dẫn. Chính các thầy cô là bằng chứng sống động cho 2 câu nói mà tôi nghĩ là châm ngôn của giáo dục Nga - Xô viết: “Rễ của việc học thì đắng chát, nhưng quả của nó thì ngọt ngào” và "Nhân cách của người thầy là sức mạnh có ảnh hưởng to lớn đối với học sinh, sức mạnh đó không thể thay thế bằng bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào, bất kỳ câu chuyện châm ngôn đạo đức, bất kỳ một hệ thống khen thưởng hay trách phạt nào khác”.

Ngày tôi 20 tuổi, khoa Lịch sử kỷ niệm 40 năm thành lập, tôi còn chập chững ở dưới mái giảng đường trường ĐH KHXH&NV TPHCM với những môn đại cương và cơ sở ngành năm 2 đại học, hệ cử nhân. Vậy mà giờ đây tôi đã trở thành cựu sinh viên của trường được 7 năm, khoa Lịch sử đã chuẩn bị và đang hướng tới kỷ niệm 50 năm thành lập. Sau tốt nghiệp, mỗi người chúng tôi một ngả lập nghiệp khác nhau, một hành trình mới riêng biệt, nhưng tôi tin chắc rằng với nhiều bạn học chỉ có bố hoặc chỉ có mẹ, giống như tôi, thì trong suốt 4 năm đại học, 2 năm cao học, các thầy cô tận tâm, nhiệt huyết, máu lửa với bài giảng và học trò thân yêu như “ông bụt” Nguyễn Ngọc Dung, thầy Hoàng Văn Việt, nghiêm mẫu Đỗ Thị Hạnh, đã thực sự là những người cha, người mẹ thứ hai bù đắp sự thiếu thốn tình cảm yêu thương mà chúng tôi không được có khi trở về mái nhà nhỏ riêng chỉ có bố hoặc mẹ của mình. Sự hướng dẫn chu đáo, tận tình giúp đỡ ấy, giúp chúng tôi ngày một trưởng thành hơn trên đường đời là giá trị, đóng góp vô giá, trời biển mà không câu từ nào có thể diễn đạt hết được sự biết ơn của chúng tôi cũng như tấm lòng của các thầy cô đến từ khoa Lịch sử.

Nhân dịp hướng đến kỷ niệm 50 năm thành lập khoa Lịch sử, tôi chỉ xin gửi lời chúc sức khỏe và may mắn mọi điều tốt đẹp nhất sẽ đến với quý thầy cô đến từ khoa Lịch sử đã từng hướng dẫn tôi suốt những năm tháng tôi là sinh viên, là học viên cao học dưới mái trường ĐH KHXH&NV TPHCM! Một lần nữa xin chúc tập thể giảng viên khoa Lịch sử sẽ ngày càng chân cứng đá mềm, tiếp nối phát huy truyền thống lương sư hưng quốc, danh sư xuất cao đồ của các thầy cô thế hệ đi trước đã để lại bài học, tấm gương sáng ngời cho muôn đời sau!

M.G.