Ứng dụng ảnh viễn thám nhiệt theo dõi hiện tượng tẩy trắng san hô tại Côn đảo và Phú Quốc, Việt Nam
Lê Thùy Ngân
Khoa Địa Lý, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, TP.HCM
Tẩy trắng do tác động của gia tăng nhiệt độ nước biển được xem là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của các rạn san hô trên thế giới. Do đó, theo dõi biến động nhiệt độ nước biển được xem là một cách tiếp cận hiệu quả trong nghiên cứu và dự báo tẩy trắng san hô. Từ năm 2000, Cơ quan quản lý đại dương và khí quyển quốc gia của Hoa Kỳ (NOOA) đã xây dựng một Hệ thống cảnh báo tẩy trắng san hô toàn cầu (Coral Reef Watch) dựa trên các kết quả giám sát nhiệt độ bề mặt nước biển bằng ảnh viễn thám nhiệt.
Tuy nhiên, do sử dụng ảnh vệ tinh có độ phân giải thấp (50 km), các kết quả dự đoán tẩy trắng bởi NOOA vẫn chưa đạt được độ chính xác cao khi áp dụng cho những khu vực nghiên cứu ở quy mô vùng và địa phương. Nhằm nâng cao độ chính xác trong việc nghiên cứu tẩy trắng san hô tại vùng biển Côn Đảo và Phú Quốc của Việt Nam trong các năm 1998, 20905 và 2010, tác giả của báo cáo này đã sử dụng ảnh viễn thám nhiệt có độ phân giải cao hơn (4 km), gồm ảnh Advanced Very High Resolution Radiometer (AVHRR) và ảnh Moderate Resolution Imaging pectroradiometer (MODIS). Áp dụng phương pháp giám sát gia tăng nhiệt độ nước biển dựa trên hai thông số là HotSpot và Degree Heating Week của NOOA, nghiên cứu đã đạt được các kết quả chính sau: (1) Nhiệt độ bề mặt nước biển ở Phú Quốc cao hơn ở Côn Đảo khoảng 10C. Do san hô có khả năng tự điều chỉnh để thích nghi với môi trường nên san hô ở Phú Quốc có khả năng chịu được nhiệt độ cao hơn san hô ở Côn Đảo.
Điều này giải thích lý do vì sao hiện tượng tẩy trắng ít được ghi nhận ở Phú Quốc hơn ở Côn Đảo. (2) Sự gia tăng nhiệt độ nước biển trong năm 2010 diễn ra gay gắt và kéo dài hơn so với năm 1998 và 2005. (3) Kết quả so sánh cho thấy ảnh viễn thám độ phân giải 4 km giúp xác định nhiệt độ cao bất thường và thành lập bản đồ dự báo khu vực tẩy trắng chi tiết hơn khi dùng ảnh độ phân giải 50 km.
