Hội thảo khoa học quốc gia "Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số: Kinh nghiệm của Nhật Bản và bài học cho Việt Nam”

23/10/2026

Chia sẻ:

Sáng 23.10.2026, Khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế (Khoa LS&QHQT), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia: “Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số: Kinh nghiệm của Nhật Bản và bài học cho Việt Nam”. Hội thảo nằm trong Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ: Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và bài học kinh nghiệm cho công cuộc đổi mới đất nước trong kỷ nguyên mới.

*Hội thảo thu hút nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực quan hệ quốc tế - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Tăng Nghị, Trưởng khoa LS&QHQT, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số trong bối cảnh sức mạnh quốc gia đang chuyển dịch mạnh mẽ, từ tài nguyên truyền thống sang khả năng làm chủ dữ liệu, công nghệ lõi và hạ tầng số. Thầy nhận định: “Khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò không thể thay thế khi đặt công nghệ trong mối quan hệ với con người, quyền lực, văn hóa, thể chế và lợi ích công”.

*TS. Nguyễn Tăng Nghị khẳng định việc phân tích mô hình Society 5.0 của Nhật Bản cung cấp nhiều bài học thực tiễn giá trị tại hội thảo - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

Trong báo cáo đề dẫn, TS. Trần Hoàng Long, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương, làm rõ những chuyển biến trong nền kinh tế Nhật Bản. Theo thầy, khái niệm chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số gắn liền với các quan hệ kinh tế và quá trình chuyển đổi số. Từ đó, diễn giả phân tích mô hình quản trị của Nhật Bản, đề xuất nhiều giải pháp chính sách thực tiễn cho Việt Nam.

*TS. Trần Hoàng Long* *gợi mở các hướng nghiên cứu về vai trò điều phối của Nhà nước và chính sách an ninh số từ kinh nghiệm Nhật Bản - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

Chương trình tiếp nối với phiên tham luận do GS.TS Nguyễn Vũ Tùng, Giảng viên Học viện Ngoại giao và PGS.TS Trần Nam Tiến, giảng viên cao cấp khoa LS&QHQT Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM đồng chủ tọa. Phiên gồm 4 tham luận, tập trung làm rõ thực tiễn phát triển của Nhật Bản qua nhiều góc nhìn chuyên sâu:

Tham luận 1: “Bối cảnh ra đời và các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số ở Nhật Bản từ năm 2000 đến nay” của TS. Đỗ Thị Ánh, Chủ nhiệm nhiệm vụ, Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương;
Tham luận 2: “Mô hình chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số ở Nhật Bản: Từ chuyển đổi số công nghiệp đến Society 5.0” của PGS.TS Phạm Hồng Thái, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
Tham luận 3: “Nhà nước kiến tạo trong kỷ nguyên tư bản kỹ thuật số: Từ điều phối ngành đến kiến tạo hệ sinh thái ở Nhật Bản” của ThS. Huỳnh Hồ Đại Nghĩa, Giảng viên khoa LS&QHQT;
Tham luận 4: “Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số Nhật Bản dưới góc nhìn an ninh kinh tế: Từ chính sách quốc gia đến điều chỉnh tầm nhìn FOIP và hàm ý cho Việt Nam” của TS. Nguyễn Vũ Kỳ, Phó Trưởng khoa LS&QHQT.

*Các diễn giả trình bày góc nhìn chuyên sâu về mô hình phát triển kỹ thuật số của Nhật Bản - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

Bình luận về các đề tài, PGS.TS Đỗ Thị Thủy, Quyền Trưởng phòng Biên tập - Trị sự, Ban Khoa học, Thông tin và Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, Học viện Ngoại giao, đặt vấn đề cần làm rõ khái niệm chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số từ lăng kính chủ nghĩa Mác - Lênin. Theo cô, các nghiên cứu cần làm rõ sự chuyển biến của giai cấp công nhân và đề xuất động lực mới cho quan hệ hợp tác Việt - Nhật. Ở góc độ thực thi chính sách, PGS.TS Trần Xuân Hiệp, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, đề xuất Việt Nam nên đẩy mạnh mô hình hợp tác “3 nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Nhà Doanh nghiệp) một cách thực chất nhằm đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng làn sóng AI và robot, gắn liền với bảo đảm an ninh xã hội và an ninh con người.

*PGS.TS* *Đỗ Thị Thủy đánh giá các mặt hạn chế của mô hình chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số tại Nhật Bản - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

*TS. Nguyễn Tuấn Khanh, Giảng viên khoa LS&QHQT, đề xuất làm rõ khái niệm trung tâm của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

*TS. Nguyễn Tăng Nghị đề xuất làm rõ sự tương tác giữa "bàn tay hữu hình" của Nhà nước và "bàn tay vô hình" của thị trường - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

TS. Trần Nguyên Khang, Trưởng ngành Quan hệ quốc tế, đặt vấn đề về cách cơ chế Society 5.0 trích một phần giá trị thặng dư để đặt con người làm trung tâm - Ảnh: NGUYỆT NGÂN

Tổng kết Hội thảo, GS.TS Nguyễn Vũ Tùng đánh giá cao tính học thuật của các tham luận, đồng thời đặt ra những vấn đề cốt lõi về phương thức sản xuất trong kỷ nguyên mới. Thầy chỉ ra rằng các nghiên cứu chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số cần đi thẳng vào hạ tầng cơ sở và quan hệ sản xuất thay vì chỉ dừng lại ở tầng kiến trúc thượng tầng hay trật tự quốc tế. Theo thầy: “Việc làm rõ bản chất của làn sóng kỹ thuật số sẽ giúp Việt Nam xây dựng năng lực tự chủ và định hình vị thế vững chắc trên bản đồ kinh tế số toàn cầu”.

*GS.TS* *Nguyễn Vũ Tùng phân tích sự biến đổi của quan hệ sản xuất và vai trò của Big Tech trong nền kinh tế số toàn cầu - Ảnh: NGUYỆT NGÂN*

Sự kiện tạo diễn đàn khoa học uy tín cho các chuyên gia trao đổi chuyên sâu, góp phần làm rõ cơ sở lý luận và cơ chế vận hành của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Những nội dung thảo luận là nền tảng để Nhà trường và Khoa tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, góp phần gợi mở các giải pháp chiến lược giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: