Có một ngày tin zalo… về Thầy Lịch

 Đó là lúc vừa dự Lễ ở nhà điều hành Đại học Quốc gia (20-5-2023), Trưởng Khoa Lịch sử mở zalo thấy tin buồn:

“Phó giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Lịch từ trần lúc 07:54 ngày 20-5-2023”

Trưởng Khoa nhắn lại ngay như chưa tin đó là sự thật:

“Sao kỳ vậy ? Có đúng vậy không ? Sao địa chỉ Cáo phó thầy là ở Đường Nguyễn Duy Dương, Phường 9, Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh, mà địa chỉ viếng thầy lại là xã Ninh Sở huyện Thường Tín Thành phố Hà Nội ?”.

Lập tức zalo của người trong Khoa Sử trả lời:

“Địa chỉ Nguyễn Duy Dương… là nhà ở của thầy cô từ lâu rồi, lúc còn trong khuôn viên trường Dự bị đại học, thầy cô được phân công ở tạm từ giữa thập niên 80 thế kỷ trước, sau đó được hóa giá và làm nhà ở cố định suốt mấy chục năm nay. Hai con trai của thầy cô cũng sinh ra và lớn lên ở đó, nay đã yên bề gia thất. Nhưng gần đây thầy ra Hà Nội ở một mình, nghe nói làm việc ở Đại học Thăng Long; chắc là để thầy gần quê nhà. Nhưng chẳng may thầy mất đột ngột nên đưa về quê Thường tín luôn. Con thầy cáo phó nên lấy địa chỉ thầy thường trú vậy; còn viếng nơi thầy mất là đúng rồi”.

Mọi người trong khoa nhao nhao nhắn tin:

“Sao thầy ra quê mà không ai biết ? Mới đây thầy còn ở Đại học Phan Thiết mà nay lại ở Đại học Thăng Long là sao ?”

 “Thầy nghỉ hưu thì đi đâu chả được. Trước Đại dịch còn thấy thầy vào Nam dự hội thảo đấy !”

“Lớp Sử khóa 11 vừa đón Thầy tham dự buổi họp mặt kỷ niệm 35 năm ngày ra Trường năm 2020. Sao nhanh thế ?”

 “Vậy ai ra viếng thầy ? Ngày mai 21-5 rồi, 7 giờ sáng ngày 22-5 đã đưa đi an táng rồi, nhanh lên mới kịp”

“Tôi gửi tài khoản ATM tiền phúng viếng thầy được không ?”…

Bỗng có tin zalo của Phòng Hành chính nhắn:

“Trường Đại học KHXH&NV sẽ cử đoàn ra Hà Nội viếng thầy, vì Nguyễn Văn Lịch là một trong những cán bộ của trường được cử đi học ở Liên Xô sớm nhất (năm 1979) về năm 1983 và là người có công xây dựng nhiều khoa, Trung tâm của Trường từ thập niên 90 đến khi nghỉ hưu. Khoa Sử nên cử người tham gia đoàn đi viếng, vì thầy Lịch cũng nguyên là Phó Chủ nhiệm Khoa Lịch Sử”…

Một tin zalo nhảy vào như muốn can thiệp:

“Thưa rằng: thầy Nguyễn Văn Lịch là một trong những người đầu tiên vào tiếp quản trường Đại học Văn khoa năm 1975; cũng là một trong những cán bộ giảng viên đầu tiên của Khoa Sử trường Đại học KHXH&NV – ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh đấy. Không tin cứ hỏi thầy Hà Minh Hồng – Người ở lâu năm nhất Khoa Sử này mà xem, sẽ nói có sách mách có chứng đấy ! Vì vậy không đợi trường gợi ý, Khoa Sử nhất định có người đi viếng thầy”

Quả nhiên một lúc sau thì zalo thầy Hà Minh Hồng tung lên cho mọi người thấy hình ảnh các trang sách và ảnh về thầy Nguyễn Văn Lịch:

Trang 108 sách Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn – Lịch sử và  truyền thống (Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2017) ghi: “Ngày 16/11/1975 các trường đại học ở miền Nam tổ chức khai giảng năm học mới đầu tiên sau ngày giải phóng. Tại trường đại học Văn khoa, để điều hành công việc chung và các hoạt động của nhà trường, một Ban phụ trách trường được thành lập gồm các thầy: Phan Hữu Dật (Trưởng ban), Bùi Khánh Thế (phó Trưởng ban), Phan Nam (phó Trưởng ban), Nguyễn Văn Lịch (Trợ lý phụ trách chung: Công tác Đảng, Hội sinh viên và quản lý sinh viên)

Trang 138-139 của sách này còn ghi: “Ngay sau giải phóng, trong tổ tiếp quản đã hình thành bộ phận trợ lý công tác Đảng, hội sinh viên và quản lý sinh viên, do thầy Nguyễn Văn Lịch phụ trách - làm nhiệm vụ đảm bảo hoạt động chính trị trong buổi đầu ổn định nhà trưởng… Thành ủy đã thành lập Ban Cán sự Đảng Đại học Văn Khoa gồm 2 Chi bộ ghép (Chi bộ các khoa Văn, Sử, Địa do thầy Nguyễn Văn Lịch làm Bí thư; Chi bộ Ban Giám hiệu và các phòng ban do thầy Bùi Khánh Thế làm Bí thư).

 

PGS.TS Nguyễn Văn Lịch và GS.TS.NGND Bùi Khánh Thế tại Khoa Việt Nam học sau năm 2000

Trang 9 sách Khoa Lịch sử 30 năm trên đường phát triển (1977-2007) (Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2007) viết rõ: “Khi tiếp quản, Đại học Văn khoa Sài Gòn cũ từ 7 ban… chuyển thành Đại học Văn khoa mới… ghép thành 5 Ban cơ bản (Ban Văn học, Ban Sử - Địa, Ban Xã hội học, Ban Anh văn, Ban Pháp văn). Ban Sử - Địa lúc đầu có các thầy từ Hà Nội vào và từ chiến khu về gồm: thầy Hồ Sĩ Khoách (từ Khoa Lịch sử, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội vào tăng cường); thầy Nguyễn Văn Lịch (từ Ban Tuyên huấn Trung ương cục về)… Bộ máy tổ chức Ban Sử hình thành lúc đầu chỉ có 6 thành viên… vừa đảm nhiệm những công việc quản lý, vừa tham gia giảng dạy.

Lại có tin Zalo của người từ Khoa Việt Nam học hỏi:

“Thầy Lịch có làm Bí thư Chi bộ ở khoa Việt Nam học hay không ?”

Tin zalo trả lời luôn không biết của ai (nhưng chắc trong trường Nhân văn):

“Khi còn ở Khoa Lịch sử, thầy Nguyễn Văn Lịch có làm Phó Trưởng khoa Lịch sử (1987-1990) và làm Bí thư Chi bộ Khoa Lịch sử nhiệm kỳ 1986-1987. Sau đó thầy Lịch được điều sang Trung tâm nghiên cứu Việt Nam và Đông Nam Á. Lúc này PGS TS. Nguyễn Văn Lịch làm Giám đốc Trung tâm từ 1990-1998. Khi Khoa Việt Nam học ra đời (1998), PGS-TS Nguyễn Văn Lịch lại được điều sang và đảm nhiệm Trưởng Khoa Việt Nam học hai nhiệm kỳ liền (1998- 2002 và 2002- 2007). Chắc chắn thời gian đó thầy cũng kiêm Bí thư Chi bộ Khoa hay Chi bộ Liên khoa...

Người phụ trách công tác Nghiên cứu khoa học của khoa quan tâm đến các công trình để lại của thầy Lịch nhắn tin zalo:

“Em là hậu thế không được học thầy Lịch giờ nào và gần như không biết thầy, nhưng muốn biết thầy để lại di sản khoa học như thế nào ?”

Tôi mở sách Khoa Lịch sử 30 năm trên đường phát triển (1977-2007) chụp 3 trang và nhắn thêm trên zalo:

“Chỉ tính danh mục các công trình nghiên cứu khoa học thời kỳ công tác ở khoa Lịch Sử, thầy Nguyễn Văn Lịch có 29 công trình (từ số 761 đến 789) gồm các bài báo đang trên tạp chí chuyên ngành, tạp chí, tập san của đại học Tổng hợp, các công trình nghiên cứu lịch sử địa phương và nhiều loại hình khác. Thầy Nguyễn Văn Lịch từ sau khi đi học ở Liên Xô về (1983) đã làm Chủ biên nhiều công trình lịch sự địa phương (Hà Tiên Kiên Giang, Thành phố Hồ Chí Minh), viết một số bài báo chuyên sâu về các lĩnh vực lịch sử thế giới về Cách mạng Pháp, Cách mạng tháng Mười Nga, về lịch sử Đông Nam Á… Thầy Nguyễn Văn Lịch cũng viết một số bài báo bằng tiếng Nga và tiếng Anh xuất bản ở nước ngoài (Matxcova, Stockhom, Indonesia, Tokyo)”.

Suốt từ trưa đến tối, tin nhắn zalo trong nhóm về thầy Nguyễn Văn Lịch vẫn còn nhiều. Nguyên Hiệu trưởng nhắn thêm:

“Chúng ta hãy hình dung một Người Thầy/ một Đàn Anh rất tiêu biểu của Khoa Sử, một trong những người thuộc thế hệ đầu tiên của Khoa sang Liên Xô học Phó Tiến sĩ Sử học… Phần còn lại cuộc đời của Thầy Lịch là góp phần cùng Thầy Bùi Khánh Thế và cô Đinh Lê Thư xây dựng ngành Việt Nam học và khoa Việt Nam học của Trường, một ngành làm cho Trường ta trở thành Trường có số sv nước ngoài nhiều nhất Việt Nam (lúc cao nhất cũng lên đến gần 7000 sv dài và ngắn hạn)!”

Thấy thế học trò lớp Sử khóa 11 (1985-1989) còn nhắn tiếp như nhắc nhau:

“Thầy Nguyễn Văn Lịch là một người của công việc, rất tận tụy, trách nhiệm. Với đồng nghiệp và học trò lúc nào cũng chu đáo, nhẹ nhàng ân tình. Lớp của chúng em có nhiều kỷ niệm với Thầy Lịch…”

Zalo tiện thật; nhưng càng chia sẻ càng thấy… cuộc đời vô thường quá. Ngày cuối tuần, thứ Bảy, 20 tháng 5 năm 2023 trời vẫn oi nóng thế. Cứ nghĩ thời tiết này người lớn tuổi có nhiều bệnh nền sẽ khó chịu lắm. Nhưng thầy Nguyễn Văn Lịch ngoài tuổi thất thập vẫn còn khỏe, minh mẫn. Thầy vào chiến trường sớm (năm 1967) và ở chiến khu nhiều, nhưng kham khổ hiểm nguy không quật ngã được chàng trai đất “cửa ngõ Thủ đô”. Vậy mà làm khoa học lúc tuổi nghỉ hưu những năm sau Đại dịch lại gặp thử thách lớn, không qua nổi.

Hình như mọi người trong nhóm zalo yên tâm ngày mai khoa Sử có Trưởng khoa thay mặt anh em đi ra viếng thầy. Kính chúc hương hồn thầy an yên và tịnh độ ở miền đất Mẹ, cõi vĩnh hằng.

Nhóm zalo Thầy cô Khoa Sử