Kỷ yếu Hội thảo: Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao

04/10/2023

CHIA SẺ:

Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao

Tác giả: Bùi Hải Đăng (chủ biên), Nguyễn Xuân Trung - Huỳnh Tâm Sáng

Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung, đặc biệt kể từ thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, trải dài ở nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, thương mại. Nhưng có lẽ, lĩnh vực cạnh tranh nổi bật và ngày càng thu hút nhiều sự quan tâm là khoa học - công nghệ. Bởi lẽ, đây là nội dung có tính quyết định đến lợi thế chiến lược của các cường quốc trong kỷ nguyên mà khoa học và công nghệ đang nắm vai trò dẫn dắt ở các khía cạnh chủ chốt như chiến lược, trật tự và chuỗi giá trị. Trong thời đại Internet và toàn cầu hóa, công nghệ đang trở thành điểm tập trung cho tất cả các lĩnh vực, như sản xuất, tài chính, nông nghiệp, giáo dục, truyền thông, giao thông vận tải. Tất cả các lĩnh vực này đều thay đổi đáng kể dưới vai trò của công nghệ.

Khoa học và công nghệ nhiều khả năng sẽ là chiến trường chính trong cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Khoảng cách nhận thức giữa hai cường quốc về cách sử dụng công nghệ ngày càng gia tăng, và các chính sách của hai nước nhằm giành chiến thắng trong cuộc đua công nghệ cũng có nhiều khác biệt. Nhìn chung, chính phủ Mỹ nỗ lực bảo vệ và nuôi dưỡng một hệ thống công nghệ giúp thúc đẩy thị trường tự do và tự do ngôn luận ngay cả khi các chính sách cụ thể có khác biệt theo thời gian. Trong quá trình "xây dựng trật tự thế giới mới" trong giai đoạn hậu Chiến tranh Lạnh, Mỹ hy vọng thiết lập các quy định mới về chuỗi công nghiệp toàn cầu thông qua công nghệ để làm chậm lại sự "trỗi dậy" của Trung Quốc. Nói cách khác, quá trình xây dựng lại một trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo sẽ là một mục tiêu dài hạn đối với cường quốc này. Ngược lại, chính phủ Trung Quốc tập trung vào tăng cường kiểm soát các quyết định kinh tế và đời sống cá nhân của công dân, giám sát các hoạt động giao tiếp và di chuyển hàng ngày, đồng thời tăng cường quảng bá tuyên truyền và đẩy mạnh các hoạt động kiểm duyệt.
So với chính quyền Donald Trump, chính quyền Joe Biden đã có một số điều chỉnh về chính sách khoa học công nghệ đối với Trung Quốc. Chính quyền Biden sẵn sàng can dự, thảo luận và hợp tác với Trung Quốc, nhưng tư tưởng đối đầu chiến lược và đối kháng vẫn tồn tại. Một mặt, các hạn chế được áp dụng đối với các công ty, giám đốc điều hành công ty, cùng các tổ chức và cá nhân là các mục tiêu thực thi chính. Mặt khác, một số chính sách hay quy định sẽ được dỡ bỏ để giảm thiểu thiệt hại cho các lợi ích của các công ty của Mỹ. Mục đích cuối cùng của tất cả các chính sách khoa học và công nghệ của Mỹ đối với Trung Quốc là đưa Trung Quốc vào một trật tự do Mỹ lãnh đạo. Trong khi đó, với Trung Quốc, tăng cường lực lượng khoa học và công nghệ chiến lược quốc gia có tầm quan trọng hàng đầu trong chiến lược xây dựng quốc gia này trở thành một cường quốc công nghệ.

Từ những tuyên bố cạnh tranh gay gắt có tính đáp trả, cho đến các chính sách cụ thể để kiềm chế đối phương về công nghệ cao, sự cạnh tranh giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới ngày càng gay gắt, dần đan xen với những lĩnh vực khác và bao gồm nhiều chủ thể tham gia. Kết quả của cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực công nghệ đã và đang tác động sâu sắc đến an ninh quốc gia của hai cường quốc và nhiều quốc gia khác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm Việt Nam.

Cạnh trang chiến lược Mỹ - Trung Quốc vẫn đang diễn ra và được dự báo còn kéo dài với nhiều tác động, ảnh hưởng lớn đến mọi lĩnh vực của đời sống các quốc gia và khu vực trên toàn thế giới. Vì thé, chúng tôi tin rằng, các nghiên cứu đa dạng được chọn in trong kỷ yếu này sẽ cung cấp nền tảng cần thiết và có tính gợi mở để chúng ta tiếp tục tập trung nghiên cứu kỹ và làm rõ những khía cạnh nổi bật trong cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung; ảnh hưởng của cuộc cạnh tranh công nghệ này tới quan hệ song phương Mỹ - Trung và cục diện khu vực, thế giới; dự báo xu hướng mới của cuộc cạnh tranh công nghệ này trong những năm tới (cả trong trung và dài hạn); phương thức ứng phó của Mỹ, Trung Quốc, và các cường quốc khác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; cũng như những cơ hội, thách thức và gợi ý chính sách cho Việt Nam.
(Trích lời giới thiệu của TS. Bùi Hải Đăng, nguyên Trưởng Khoa Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, ĐHQG-HCM)

Tên sách: Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao
Mục lục:

Chương I - Mở đầu

Chương II - Cạnh tranh công nghệ cao Mỹ - Trung: Những lĩnh vực và các góc nhìn:

Cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực công nghệ cao từ năm 2010 đến nay (ThS. Phan Thị Hải Yến - PG.TS. Trần Xuân Hiệp)
Cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực công nghệ cao: Kế hoạch "Made in China 2025" và phản ứng của Mỹ (TS. Nguyễn Thành Trung - Nguyễn Ngọc Vĩnh Phúc)
Cạnh tranh Mỹ - Trung về công nghệ trí tuệ nhân tạo: Thực trạng và xu hướng (TS. Lê Lan Anh) + Cạnh tranh Mỹ - Trung về công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự (TS. Bùi Hải Đăng - ThS. Lục Minh Tuấn)
Cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung trong lĩnh vực chất bán dẫn: Thực trạng và xu hướng trong tương lai (TS. Trần Bách Hiếu - Đinh Trần Yến Nhi)
Chính sách thu hút nhân tài công nghệ trong cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc (TS. Vũ Thị Thu Hằng)
Chiến lược "độc lập công nghệ" của Trung Quốc trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung (TS. Trần Thị Hải Yến)
Tự chủ đất hiếm: Giải pháp của Mỹ trong cạnh tranh công nghệ cao Mỹ - Trung (TS. Lê Thị Thu)
Nhân tài và chính sách thu hút nhân tài của Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung về công nghệ cao những thập niên đầu thế kỷ XXI (ThS. Hà Thị Nga)

Chương III - Cạnh tranh công nghệ cao Mỹ - Trung: Tác động đến thế giới, khu vực và Việt Nam

Ảnh hưởng của cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đến cục diện chính trị - an ninh thế giới (ThS. Ngô Thị Lan Anh - TS. Lộc Thị Thủy)
Cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung (TS. Hoàng Huệ Anh)
Cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung và phản ứng của EU (ThS. Trần Thị Khánh Hà)
Cạnh tranh trong lĩnh vực công nghệ cao giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng thống D. Trump và tác động của nó đến an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (ThS. Huỳnh Nguyễn Tâm Anh - ThS. Phan Thị Hải Yến)
Cạnh tranh Mỹ - Trung về chất bán dẫn, tác động đến an ninh khu vực và hàm ý cho Việt Nam (TS. Nguyễn Thị Hải Yến)
Con đường tơ lụa kỹ thuật số của Trung Quốc và lựa chọn của Việt Nam (TS. Võ Minh Hùng)
Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc: từ công nghệ cao đến sức mạnh quân sự (TS. Nguyễn Tuấn Bình - PGS.TS. Lê Thành Nam - ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo)
Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong khai thác năng lượng kỹ thuật cao tại Trung Đông hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI (TS. Nguyễn Minh Mẫn - ThS. Lê Thị Ánh Tuyết)
Cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ở Châu Phi: Thực trạng và đánh giá (TS. Võ Minh Tập)
Cạnh tranh công nghệ My - Trung và một số tác động tới Việt Nam (TS. An Văn Quân - ThS. Nguyễn Tuấn Anh)