Vấn đề Campuchia trong quan hệ Việt Nam - ASEAN 1979-1991 (Tác giả: Trần Hùng Minh Phương)

Vào những năm 1970, quan hệ Việt Nam - ASEAN đã dần được thiết lập và phát triển cùng với thắng lợi của cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước với tên gọi mới là nước Cộng hòa xã hộ chủ nghĩa Việt Nam vào năm 1976. Ngày 05/7/1976, Việt Nam công bố chính sách 4 điểm dối với ASEAN, tạo cơ sở thúc đẩy quá trình bình thường hóa hoàn toàn với các nước ASEAN... Trong các cuộc tiếp xúc năm 1978, Việt Nam và các nước ASEAN đã bàn đến các vấn đề hợp tác kinh tế và an ninh chính trị như khả năng ký hiệp ước không xâm lược lẫn nhau.

Tuy nhiên, sau sự kiện quân tình nguyện Việt Nam tiến vào Campuchia giúp nước bạn lật đổ chế độ diệt chủng của Khmer Đỏ (1/1979), quan hệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN xấu đi, thậm chí đối đầu quyết liệt trong nửa đầu thập niên 1980 của thế kỷ XX. Có thể nói, trong giai đoạn này, vấn đề Campuchia đã chi phối sâu sắc đến mối quan hệ Việt Nam và Campuchia.

Bước vào sau nửa thập niên 1980, cùng với những cố gắng trong việc tìm giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột Campuchia, quan hệ Việt Nam - ASEAN được cải thiện trở lại. Thông qua hai cuộc gặp JIM-1 và JIM-2, Việt Nam và các nước ASEAN đã hợp tác chặt chẽ với nhau nhằm tìm kiếm một giải pháp chính trị cho vấn đề Campuchia. Những kết quả tích cực trong tiến trình giải quyết vấn đề Campuchia đã góp phần quan trong thúc đẩy quan hệ Việt Nam - ASEAN phát triển. Bên cạnh những thay đổi sâu sắc diễn ra trên thế giới và ở khu vực từ năm 1989, nhận thức về lợi ích chung của Đông Nam Á, về sự liên kết cùng nhau phát triển đã đưa đến sợ thông cảm hơn giữa Việt Nam và ASEAN về lợi ích an ninh của nhau, để tiến tới cùng chia sẻ một số phận chung của dân tộc Đông Nam Á.

Đến năm 1990, Việt Nam đã có quan hệ bình thường với tất cả các nước ASEAN. Tháng 10/1991, Hiệp định Hòa bình Paris về Campuchia được kí kết tạo cơ sở cho quan hệ Việt Nam - ASEAN bước sang giai đoạn mới. Năm 1992, Việt Nam trở thành quan sát viên của ASEAN và đến tháng 7 năm 1995, Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN. Như vậy, việc giải quyết triệt để vấn đề Campuchia đã góp phần thúc đẩy sự phát triển quan hệ giữa Việt Nam với ASEAN cũng như các nước thành viên, hội nhập mạnh mẽ với khu vực với việc trở thành thành viên chính thức của tổ chức ASEAN.

Quan hệ Việt Nam và ASEAN, đây là mối quan hệ có ý nghĩa vô cùng cần thiết, quan trọng trong việc phát triển kinh tế cũng như ổn định an ninh chính trị trong khu vực và trên thế giới. Mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng và đã có tác động tích cực đến quan hệ hợp tác Việt Nam - Campuchia - ASEAN sau khi Việt Nam điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng "thêm bạn bớt thù", chủ động chuyển cuộc đấu tranh từ trạng thái đối đầu sang đối thoại, hợp tác, phát triển trong cùng tồn tại hòa bình.

Nội dung cuốn sách Vấn đề Campuchia trong quan hệ Việt Nam - ASEAN 1979-1991 được biên tập từ đề tài nghiên cứu của tác giả về lịch sử Việt Nam hiện đại. Tác giả xin kính gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy PGS.TS Trần Nam Tiến đã giúp đỡ, định hướng và truyền đạt nhiều kinh nghiệm quý báu để tác giả hoàn tất đề tài này.

Tác giả - Trần Hùng Minh Phương