Giới thiệu sách: Giáo trình Khảo cổ học đại cương

LỜI GIỚI THIỆU

Khoa Lịch sử của hai trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đều đào tạo chuyên ngành Khảo cổ học với tư cách là một ngành của Khoa học Lịch sử. Do đó, trong chương trình đào tạo, năm thứ 2 có môn Khảo cổ học đại cương (Cơ sở Khảo cổ học) và năm thứ 3 có chuyên ngành Khảo cổ học.

Ngành Khảo cổ học thuộc Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQG-HCM được hình thành ngay sau ngày đất nước thống nhất (tháng 4/1975). Những sinh viên Ban Sử và Ban Địa (Trường Đại học Văn khoa cũ) và các khóa đầu tiên của Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh đã được học môn Cơ sở Khảo cổ học và một số môn chuyên ngành do các thầy Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Diệp Đình Hoa từ Đại học Tổng hợp Hà Nội vào giảng dạy. Đồng thời, từ năm 1979, đã đào tạo chuyên ngành Khảo cổ học khóa đầu tiên. Từ đó đến nay, tuy có một thời gian ngắn không có chuyên ban Khảo cổ học, nhưng tất cả các khóa, sinh viên của Khoa Lịch sử vẫn học môn Cơ sở Khảo cổ học theo giáo trình của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Hơn 45 năm thống nhất đất nước, trong những thành tựu lớn của Khảo cổ học cả nước có phần đóng góp tích cực của Khảo cổ học các tỉnh phía Nam, đặc biệt Khảo cổ học Nam Bộ với nhiều kết quả nghiên cứu quan trọng, những nhận thức mới về Văn hóa Dốc Chùa, Văn hóa Óc Eo, cùng với sự phát triển của Khảo cổ học kiến trúc, Khảo cổ học tôn giáo - tín ngưỡng, Khảo cổ học gốm sứ, Khảo cổ học đô thị, Khảo cổ học dưới nước... Do đó, những kiến thức mới cần được bổ sung vào chương trình Cơ sở khảo cổ học để tăng hàm lượng tri thức từ thực tiễn, bên cạnh việc cung cấp thêm lý thuyết và phương pháp nghiên cứu của Khảo cổ học hiện đại, nhằm giúp sinh viên ngành Lịch sử nói chung và sinh viên ngành Khảo cổ học nói riêng nắm vững và vận dụng được kiến thức nghề nghiệp, có thể thích ứng với môi trường xã hội sau khi tốt nghiệp.

Giáo trình Khảo cổ học đại cương của Khoa Lịch sử, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về ngành Khảo cổ học: một số khái niệm quan trọng, phương pháp nghiên cứu nguồn sử liệu đặc thù của khoa học lịch sử là di tích và di vật khảo cổ học; những phương pháp nghiên cứu cơ bản của ngành; thành tựu chủ yếu của các thời đại Khảo cổ Việt Nam, đặc biệt tập trung vào Khảo cổ học các tỉnh phía Nam; giới thiệu một số chuyên ngành/ hướng tiếp cận mới của Khảo cổ học hiện đại. Từ đó, nâng cao nhận thức của sinh viên về vai trò quan trọng của Khảo cổ học trong mối quan hệ liên ngành nghiên cứu lịch sử, góp phần tích cực vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Việt Nam và thế giới.

Giáo trình này đã cố gắng kế thừa những giáo trình xuất bản trước đó như: Cơ sở khảo cổ học của Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Diệp Đình Hoa, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội 1978; Cơ sở khảo cổ học do Hán Văn Khẩn (chủ biên) của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008.

Giáo trình Khảo cổ học đại cương cũng đã tiếp thu những thành tựu nghiên cứu quan trọng của Khảo cổ học Việt Nam, thể hiện trong các công trình mang tính chất tổng kết như Khảo cổ học Việt Nam, 3 tập, do Hà Văn Tấn chủ biên; Một thế kỷ Khảo cổ học Việt Nam, 2 tập của Viện Khảo cổ học; đồng thời, chú trọng giới thiệu những thành tựu nghiên cứu Khảo cổ học phía Nam để thể hiện tính độc đáo, riêng biệt của địa phương như các công trình Văn hóa Óc Eo những khám phá mới (Lê Xuân Diệm, Võ Sĩ Khải, Đào Linh Côn); Khảo cổ học tiền sử và sơ sử TPHCM (Bảo tàng lịch sử Việt Nam và Bảo tàng Lịch sử TPHCM); Khảo cổ học Nam Bộ thời tiền sử, Khảo cổ học Nam Bộ thời sơ sử do Bùi Chí Hoàng chủ biên; một số công trình do Đặng Văn Thắng chủ biên như Các trung tâm tôn giáo thuộc văn hóa Óc Eo ở Nam Bộ, Các tiểu quốc thuộc vươmg quốc Phù Nam ở Nam Bộ, Khảo cổ học Óc Eo và Phù Nam..:, Đô thị Sài Gòn – TPHCM Khảo cổ học và bảo tồn di sản (Nguyễn Thị Hậu)...

Bên cạnh đó, Giáo trình Khảo cổ học đại cương còn chọn lọc và giới thiệu một số kiến thức cơ bản và hiện đại của ngành khảo cổ học thế giới, tiêu biểu là công trình Khảo cổ học lý thuyết phương pháp và thực hành của Collin Renfrew - Paul Bahn (Đặng Văn Thắng, Lê Long Hồ, Trần Hạnh Minh Phương dịch). Tất nhiên, không thể thiếu sự tham khảo, kế thừa kết quả nghiên cứu rất nhiều chuyên khảo của các đồng nghiệp tại Viện Khảo cổ học, Khoa Lịch sử của hai trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG.HN và ĐHQG.TPHCM, Trung tâm Khảo cổ học Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và bảo tàng một số tỉnh/ thành.

Do thời lượng lên lớp của môn Khảo cổ học đại cương không nhiều, hiện chỉ có 2 tín chỉ (30 tiết) nên Giáo trình Khảo cổ học đại cương tập trung vào một số vấn đề cơ bản và được phân công biên soạn như sau:

LỜI NÓI ĐẦU : Nguyễn Thị Hậu

CHƯƠNG I. DẪN LUẬN: Nguyễn Thị Hậu

CHƯƠNG II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN NGÀNH CỦA KHẢO CỔ HỌC: Nguyễn Thị Hậu, Hà Thị Sương

CHƯƠNG III. KHẢO CỔ HỌC TIỀN SỬ TRÊN THẾ GIỚI: Đặng Văn Thắng, Võ Thị Huỳnh Như

CHƯƠNG IV. KHẢO CỔ HỌC TIỀN SỬ Ở VỆT NAM: Đặng Văn Thắng, Võ Thị Huỳnh Như

CHƯƠNG V. KHẢO CỔ HỌC LỊCH SỬ: Phí Ngọc Tuyến, Hà Thị Sương

CHƯƠNG VI. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU CỤ THỂ CỦA KHẢO CỔ HỌC: Võ Thị Ánh Tuyết, Nguyễn Chiến Thắng

KẾT LUẬN: Đặng Văn Thắng

Giáo trình Khảo cổ học đại cương này trước hết là dành cho sinh viên Khoa Lịch sử, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM, cùng với học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Khảo cổ học của Trường. Đồng thời, giáo trình cũng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Lịch sử thuộc các trường đại học, cao đẳng khác; sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh những ngành liên quan.

Trong xu hướng phát triển của ngành Khảo cổ học, việc chuyển giao tri thức Khoa học Khảo cổ và bảo tồn di sản đến với cộng đồng đang trở thành một nhu cầu của xã hội, vì vậy, những người biên soạn Giáo trình Khảo cổ học đại cương cũng hy vọng công trình được những người yêu thích lịch sử, văn hóa nói chung, khảo cổ học nói riêng nhiệt tình đón nhận.

Giáo trình Khảo cố học đại cương lần đầu được biên soạn, chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Rất mong nhận được sự phê bình, góp ý của quý độc giả, đồng nghiệp, nhà nghiên cứu, người học và các bạn sinh viên.

Bộ môn Khảo cổ học - Khoa Lịch sử

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh