Sự phát triển nhận thức của Đảng Cộng Sản Việt Nam trong nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng

ThS. Thái Văn Nam[i] - NCS. Bế Thị Thắm

Tóm tắt

Hồ Chí Minh là sáng lập và làm chủ bút tờ báo Thanh niên (số đầu tiên ra ngày 21/6/1925) - cơ quan ngôn luận của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, với nhiệm vụ truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và chỉ rõ con đường giải phóng dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội cho giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam. Đây là sự kiện quan trọng, đánh dấu sự ra đời và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là một vũ khí sắc bén, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giành giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Do đó, quan điểm của Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, về lý luận và phương pháp báo chí, về xây dựng đội ngũ báo chí…là một tài sản vô giá, làm kim chỉ nam cho hoạt động báo chí cách mạng ở Việt Nam trong thời kỳ mới, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế của đất nước.

Trong quá trình lãnh đạo xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chú trọng việc nghiên cứu và vận dụng sáng tạo quan điểm của Hồ Chí Minh về báo chí với mục tiêu xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam thành lực lượng xung kích trên mặt trận văn hoá – tư tưởng, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp cách mạng chung của toàn dân tộc.

Bài viết nghiên cứu sự phát triển nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc tiếp thu, vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, làm cơ sở cho những lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng và phát triển báo chí.

Từ khóa: vận dụng, quan điểm Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam

 

 

 

Nội dung

1. Một số nội dung cơ bản trong Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng Việt Nam

Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa có chọn lọc những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vai trò của báo chí đối với phong trào cách mạng vô sản, Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là một vũ khí sắc bén trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã để lại hơn 2.000 bài báo (Dương Minh Huệ. (2020). Tr. 1). Trong đó, từ bài báo đầu tiên xuất hiện trên vũ đài chính trị của Nguyễn Ái Quốc là tác phẩm “Quyền của các dân tộc thuộc địa” đăng trên báo Nhân đạo (L’humanite’) (số ra ngày 18/6/1919) cho đến tác phẩm cuối cùng “Thư trả lời Tổng thống Mỹ” đăng trên báo Nhân Dân (số ra ngày 25/8/1969), đều thể hiện một mục đích duy nhất là đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, phục vụ lợi ích của đông đảo quần chúng nhân dân lao động, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đấu tranh thống nhất đất nước và hòa bình thế giới.

Tại cuộc họp thứ 22, Đại hội lần thứ V của Quốc tế cộng sản (1/7/1924), Nguyễn Ái Quốc đã nói: “…báo chí cộng sản chủ nghĩa có nhiệm vụ làm cho các chiến sĩ của chúng ta hiểu rõ vấn đề thuộc địa, làm thức tỉnh sự đồng tình hưởng ứng của quần chúng lao động ở các nước thuộc địa, tranh thủ họ tham gia sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản” (Hồ Chí Minh. (2011a). tr. 300). 

Năm 1925, Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ báo Thanh niên (số đầu tiên ra ngày 21/6/1925). Tờ báo là cơ quan ngôn luận của tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và là phương tiện để truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin đến với giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam. Sự ra đời của báo Thanh Niên đã đặt nền móng đầu tiên cho sự ra đời và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Nói về nhiệm vụ của báo chí, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: báo chí cách mạng phải đi tiên phong trong đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quy luật của lịch sử, vạch trần tính chất phản động, giả dối, bịp bợm của kẻ thù của dân tộc: “Đối với những người viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc Mỹ, vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới” (Hồ Chí Minh. (2011c), tr  464).

Trong đó, để xây dựng và phát triển một nền báo chí khoa học và cách mạng, Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng đến yếu tố “con người”, tức lực lượng trực tiếp tạo ra các sản phẩm báo chí. Theo quan điểm của Hồ Chí Minh: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr. 466). Và để thực hiện tốt nhiệm vụ cách mạng trên mặt trận văn hóa – tư tưởng, những chiến sĩ văn báo cần: “phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình...” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.167).

Trong thực tiễn hoạt động cách mạng, sinh thời, Người đã thường xuyên tham dự các lớp huấn luyện cán bộ báo chí, chia sẻ kinh nghiệm làm báo. Tham dự Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam (ngày 8/9/1962), Hồ Chí Minh phát biểu trước Đại hội: “Muốn tiến bộ, muốn viết hay, thì phải cố gắng học hỏi, ra công rèn luyện. Kinh nghiệm của tôi là thế này: Mỗi khi viết một bài báo, thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông, dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc? Khi viết xong, thì nhờ anh em xem và sửa dùm” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.465).

Bên cạnh việc thường xuyên nhắc nhở báo chí phải luôn nêu cao tinh thần chiến đấu khi thực hiện các nhiệm vụ cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng yêu cầu báo chí cách mạng phải đề cao tính chân thực, khách quan, tôn trọng sự thật. Ngày 17/8/1952, tại buổi nói chuyện với những chiến sĩ văn báo, Người nói: “Viết để nêu những cái hay, cái tốt của dân tộc ta, của bộ đội ta, của cán bộ ta, của bạn bè ta. Đồng thời viết để phê bình những khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ, của nhân dân, của bộ đội. Không nên chỉ viết về cái tốt mà giấu cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn, nêu cái hay, cái tốt thì có chừng mực, chớ có phóng đại. Có thế nào, nói thế ấy” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 206). 

Về vấn đề tự do báo chí, tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam (từ ngày 16 đến ngày 17/4/1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ ra rằng ở các nước Tư bản cũng không hề có cái gọi là tự do báo chí, báo chí chỉ nhằm phục vụ giai cấp tư sản. Những trải nghiệm thực tiễn trong suốt 30 năm bôn ba nơi hải ngoại để tìm ra con đường cứu nước và giải phóng cho dân tộc Việt Nam là cơ sở quan trọng cho những nhận định trên của Hồ Chí Minh. Người lấy ví dụ ở nước Pháp, quốc gia mà Người đã đặt trên đến vì sức hút từ khẩu hiệu: Tự do – Bình đẳng – Bác ái, trong khi các tờ báo có tính chất ru ngủ nhân dân, chia rẽ, gây mất đoàn kết giai cấp… nói chung có lợi cho giai cấp bóc lột ngày càng phát triển thì những tờ báo tiến bộ lại thường bị đàn áp và kiểm soát gắt gao… Từ đó, Người chỉ rõ: “Báo chí ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.167).

Để báo chí hoàn thành nhiệm vụ là phương tiện chính trị - tư tưởng của Đảng, là diễn đàn công luận của quần chúng nhân dân, theo Người, yếu tố quan trọng nhất là năng lực và phẩm chất của người cán bộ làm công tác báo chí, đó không chỉ là người viết, mà còn có người in, người sửa bài, người phát hành... Người nói: “Nói đến báo chí trước hết phải nói đến những người làm báo” (Hồ Chí Minh, 1995, tr.412), Người yêu cầu những người làm báo “phải có lập trường chính trị vững chắc, chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.166), đồng thời “phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa...” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.466).

Thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, lãnh đạo công tác báo chí. Từ đó, báo chí cũng góp phần không nhỏ phản ánh sinh động thực tiễn và quan điểm của các tầng lớp nhân dân, giúp Đảng và Nhà nước có những chỉ đạo phù hợp, kịp thời, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước. 

2. Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp thu và vận dụng sáng tạo Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí trong quá trình lãnh đạo phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế

Hoạt động trong lĩnh vực tư tưởng chính trị, báo chí là sản phẩm thuộc kiến trúc thượng tầng, là một bộ phận quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân. Ra đời và đồng hành cùng sự nghiệp đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam, báo chí còn là công cụ sắc bén trong đấu tranh giai cấp, đấu tranh cách mạng và có vai trò quan trọng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Trong hơn 30 năm đổi mới, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, lãnh đạo báo chí, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho báo chí phát triển khá nhanh về số lượng và chất lượng. Đến nay cả nước có “844 cơ quan báo chí với 184 báo in, 660 tạp chí in và 24 cơ quan báo chí điện tử độc lập…, hơn 19.000 nhà báo được cấp thẻ; số hội viên Hội Nhà báo Việt Nam là 23.893 người đang sinh hoạt tại 297 đơn vị cấp hội, trong đó có 63 hội nhà báo tỉnh, 19 liên chi hội và 215 chi hội trực thuộc Trung ương hội;…” (Dương Minh Huệ. (2020). Tr. 1). Đây cũng là thành quả của sự tiếp thu và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam.

Tiếp thu quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng, bồi dưỡng lực lượng báo chí “vừa hồng vừa chuyên”, tại Đại hội lần thứ VIII (diễn ra từ ngày 11 đến ngày 13/8/2005 tại Hà Nội), Hội Nhà báo Việt Nam đã khẳng định phương hướng, nhiệm vụ hoạt động của Hội trong nhiệm kỳ tới là: “Tiếp tục lấy nhiệm vụ bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí là một trong những mặt công tác trọng tâm trong hoạt động của Hội” (Hội Nhà báo Việt nam. (2010). Tr. 1). Thực hiện quyết nghị trên của Đại hội, Ban Chấp hành Trung ương Hội khóa VIII đã tích cực chỉ đạo việc xây dựng Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ Báo chí có quy mô lớn – xứng tầm với sự phát triển lớn mạnh của báo chí Việt Nam hiện nay.

Tiếp thu quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã tiếp tục nhấn mạnh chức năng, nhiệm vụ của báo chí và những người làm báo: “Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng... làm tốt chức năng tuyên truyền thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.... Khắc phục khuynh hướng “thương mại hóa” trong hoạt động báo chí, xuất bản. Nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm, trình độ văn hóa và nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức của đội ngũ nhà báo, xuất bản” (Đảng Cộng sản Việt Nam (2001). Tr. 213).

Tại nhiệm kỳ khóa IX, tại Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương đã ra Nghị quyết 16-NQ/TW “Về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới”, trong đó, nhấn mạnh đến yêu cầu “nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên truyền cổ động, báo chí - xuấtbản, văn hóa - văn nghệ, thông tin đối ngoại” (Ban Chấp hành Trung ương. (2002). Tr. 89).

Song song đó, để tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí theo quan điểm của Hồ Chí Minh, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành một số chỉ thị, thông báo nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với công tác báo chí như: Thông báo kết luận số 162-TB/TW, ngày 1/12/2004 của Bộ Chính trị “Về một số biện pháp tăng cường quản lý báo chí trong tình hình mới”; Thông báo kết luận số 41- TB/TW, ngày 11/10/2006 của Bộ Chính trị “Về một số biện pháp tăng cường lãnh đạo và quản lý báo chí”; Thông báo kết luận số 68-TB/TW, ngày 30/03/2007 của Bộ Chính trị “Về tiếp tục thực hiện Thông báo số 41-TB/TW, ngày 11-10-2006 của Bộ Chính trị về một số biện pháp tăng cường lãnh đạo và quản lý báo chí”.

Như vậy, có thể nói, qua mỗi kỳ Đại hội, Đảng luôn tiếp tục khẳng định đường lối đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí; định hướng phát triển cho báo chí trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế; đi đầu trong việc bảo vệ Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Để thực hiện chủ trương đó, Bộ Chính trị, Ban Bí thư cũng đã ra nhiều chỉ thị, nghị quyết, thông báo liên quan đến công tác báo chí, tiêu biểu là Quyết định số 165-QĐ/TW ngày 21/4/2006 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở trong cơ quan báo chí. Trong đó xác định, Đảng bộ, chi bộ cơ sở trong cơ quan báo chí là hạt nhân chính trị, lãnh đạo cán bộ, đảng viên, biên tập viên, phóng viên và những người lao động khác trong cơ quan thực hiện đúng quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tôn chỉ, mục đích của báo, đài, tạp chí; lãnh đạo thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ chính trị của cơ quan, xây dựng đảng bộ, chi bộ trong sạch, vững mạnh; xây dựng, rèn luyện đội ngũ những người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, có đạo đức trong sáng, góp phân tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Ngày 7/11/2006, Bộ Chính trị ra chỉ thị 06/CT/TW về tổ chức Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Nhân sự kiện này, ngày 29/1/2007, báo Quân đội Nhân dân đã đăng trên trang 1 khẩu hiệu “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, đồng thời mở diễn đàn “Những lời tâm huyết” (Báo Quân đội Nhân dân. (2010). tr.539). Ngày 12/11/2007, trong loạt bài chuyên luận tuyên truyền và đổi mới công tác tư tưởng, lý luận, báo chí theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X), báo đăng bài “Sứ mệnh đặc biệt” của tác giả Phúc Nguyên; “Công tác tư tưởng phải bám sát thực tế" của tác giả Hồ Anh Thắng; “Để lý luận soi đường" của tác giả Huy Thiêm và “Báo chí – nhãi nhọn sắc bén" của tác giả Mạnh Hùng (Báo Quân đội Nhân dân. (2010). tr.539).

Qua đó, thể hiện sự phát triển vượt bậc của Đảng trong đổi mới nhận thức về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí và sự cần thiết phải thay đổi phương thức lãnh đạo báo chí. Đảng nhấn mạnh: “…trước hết là đổi mới phương pháp, hình thức, quy định trong công tác định hướng chính trị, tư tưởng cho báo chí. Có đường lối, chủ trương đúng đắn thì Đảng mới lãnh đạo báo chí phát huy tốt vai trò của mình, phục vụ có hiệu quả công cuộc đổi mới, của đất nước. Thực chất của đổi mới ở đây, trước tiên đó là quy trình ban hành các văn bản lãnh đạo của Đảng về báo chí theo hướng khoa học, dân chủ. Phải có cơ chế, quy trình để đội ngũ những người làm báo góp ý với tổ chức đảng trước khi ban hành các quyết định lãnh đạo, các chủ trương, đường lối của Đảng về báo chí. Tùy mức độ của văn bản, các nhà báo, các cơ quan báo chí, các trường đại học và học viên có chức năng đào tạo báo chí, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí và các cấp hội nhà báo ở trung ương và địa phương được tham gia đóng góp ý kiến. phản biện, kiến nghị với tình thần dân chủ, cởi mở và cầu thị. Quy trình lãnh đạo này cần được ban hành thành quy chế công khai, rộng rãi và bắt buộc” (Đỗ Quý Doãn. (2007). Tr. 13).

3. Kết luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng là một bộ phận nằm trong tổng thể hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam. Đó là một tài sản tinh thần vô cùng to lớn, có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại hiện nay.

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn chú trọng tiếp thu và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào quá trình xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam. Từ đó đã xây dựng được một nền báo chí cách mạng không ngừng phát triển lớn mạnh về số lượng và chất lượng, xứng đáng với vai trò là cầu nối giữa Đảng và nhân dân, là diễn đàn tin cậy của đông đảo quần chúng nhân dân lao động.

Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh là bài học thấm thía với những người làm báo của Việt Nam dù là trong cương vị lãnh đạo hay những người trực tiếp tạo ra sản phẩm báo chí, và trong bất kỳ thời đại nào, đó là: báo chí trước hết phải vì nhân dân, tác động vào đông đảo công chúng trong xã hội. Báo chí phải thực sự là diễn đàn thể hiện tâm tư, tình cảm, trí tuệ của quần chúng nhân dân, nhà báo phải gắn bó với thực tế đời sống, không được né tránh những vấn đề nảy sinh từ đời sống, mà phải phản ánh và lý giải nó. Không xác định rõ đối tượng phục vụ và thái độ phục vụ với quần chúng nhân dân, người làm báo không thể đi xa trên con đường báo chí cách mạng, không thể đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đổi mới đất nước. Nhận thức chính trị thiếu sâu sắc chính là nguyên nhân để nhà báo tự loại mình ra khỏi đội ngũ báo chí cách mạng, trở thành vật cản của tiến trình lịch sử.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Dương Minh Huệ. (19/06/2020). Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí và xây dựng, phát triển báo chí trong công cuộc đổi mới hiện nay, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

https://hochiminh.vn/tu-tuong-dao-duc-ho-chi-minh/nghien-cuu-tu-tuong-dao-duc-ho-chi-minh/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-bao-chi-va-xay-dung-phat-trien-bao-chi-trong-cong-cuoc-doi-moi-hien-nay-3027

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị Quốc gia.

Đỗ Quý Doãn. (2007). Tăng cường quản lý Nhà nước về báo chí, Báo Nhân Dân, số ra ngày 9/1/2007.

Hồ Chí Minh. (2011a). Toàn tập, tập 1, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Hồ Chí Minh. (2011b). Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Hồ Chí Minh. (2011c). Toàn tập, tập 10, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.