Hoạt động in ấn, xuất bản ở Sài Gòn – Chợ Lớn (1861-1913)

ThS. Dương Thành Thông

TÓM TẮT

Năm 1859, thực dân Pháp nổ súng tấn công Gia Định, mở đầu quá trình xâm lược vùng Nam kỳlục tỉnh. Rất sớm, trên những chiến thuyền, cùng với súng đạn và đại bác, thực dân Pháp đã mangtheo những chiếc máy in, mục đích là nhanh chóng truyền tải đến người dân vùng đất bị chiếmđóng những chính sách bình định của đoàn quân xâm lược. Ngay cuối năm 1861, tờ công báo đầutiên tại Nam kỳ,Le Bulletin officiel de l'expédition française de la Cochinchineđược phát hành. Cũng từcuối năm 1861, nhà in đầu tiên, Nhà in Hoàng gia (l'Imprimerie Impériale), được thành lập để đápứng mọi công việc in ấn và đặc biệt là in các công báo của chính quyền. Sau đó, một số nhà in tưnhân đã xuất hiện tại Sài Gòn – Chợ Lớn từ năm 1873. Từ một ``công cụ'' của đoàn quân xâm lược,rồi trở thành một thiết chế chính trị - văn hóa trong đời sống xã hội thuộc địa, hoạt động in ấn –xuất bản đã dần quen thuộc với sinh hoạt xã hội Nam kỳ, đặc biệt là tại trung tâm Sài Gòn – ChợLớn. Xuyên suốt quá trình đó, người ta có thể dễ nhận thấy sự phát triển của các hoạt động này, ítnhất là các chủ thể có quyền tham gia hoạt động. Mặc dù chính quyền thực dân đã nhận thấy cầnphải kiểm soát nó, song yêu cầu của bối cảnh thuộc địa và sự tích cực của yếu tố tư nhân đã thúcđẩy hoạt động mới mẻ này. Trên cơ sở những ấn phẩm xuất bản trong giai đoạn này còn được lưutrữ tại các Thư viện, Trung tâm lưu trữ, tủ sách cá nhân... tác giả bài viết này muốn góp thêm một số thông tin về hoạt động in ấn - xuất bản ở Sài Gòn - Chợ Lớn thông qua hoạt động của một số nhà in nổi bật.

Từ khoá: Pháp thuộc, Nam kỳ, in ấn, xuất bản, Sài Gòn – Chợ Lớn.

(bài viết được công bố trên Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn 2023,7(2):2051-2062)